Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βάζει στο στόχαστρο τη Μπιενάλε Βενετίας για την επανένταξη της Ρωσίας. Διακυβεύεται η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση του ιστορικού φεστιβάλ.
Η απόφαση των διοργανωτών της Μπιενάλε Βενετίας να επανεντάξουν τη Ρωσία στο φετινό πρόγραμμα, για πρώτη φορά μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία, προκαλεί μετωπική σύγκρουση με τις Βρυξέλλες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προειδοποιεί ανοιχτά ότι είναι έτοιμη να διακόψει την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση προς το φημισμένο φεστιβάλ τέχνης, εφόσον η ρωσική συμμετοχή προχωρήσει κανονικά.
Η σύγκρουση Βρυξελλών – Μπιενάλε για τις κυρώσεις
Οι διοργανωτές της Μπιενάλε, η οποία διεξάγεται ανά διετία από τον Μάιο έως τον Νοέμβριο, ανακοίνωσαν πρόσφατα ότι η Ρωσία θα μπορέσει να συμμετάσχει ξανά, υποστηρίζοντας ότι απορρίπτουν «κάθε μορφή αποκλεισμού ή λογοκρισίας της κουλτούρας και της τέχνης». Η Μόσχα είχε ουσιαστικά τεθεί στο περιθώριο από το 2022, με το εθνικό της περίπτερο να μένει ανενεργό.
Σε κοινή δήλωση, η επίτροπος Τεχνολογίας Χέννα Βίρκουνεν και ο επίτροπος Πολιτισμού Γκλεν Μικάλεφ υπενθύμισαν ότι «τα κράτη μέλη, τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί οφείλουν να ενεργούν σε πλήρη ευθυγράμμιση με τις κυρώσεις της ΕΕ». Η επανενεργοποίηση του ρωσικού περιπτέρου χαρακτηρίζεται από την Κομισιόν ως «μη συμβατή με τη συλλογική απάντηση της ΕΕ στη βίαιη ρωσική επιθετικότητα».
Οι δύο επίτροποι ξεκαθάρισαν ότι, εφόσον η Ρωσία παραμείνει στο πρόγραμμα, η Επιτροπή θα εξετάσει «περαιτέρω ενέργειες, συμπεριλαμβανομένης της αναστολής ή καταγγελίας της εν ισχύ ευρωπαϊκής επιχορήγησης» προς το Ίδρυμα της Μπιενάλε που οργανώνει την έκθεση. Στην ουσία, οι Βρυξέλλες αξιοποιούν το χρηματοδοτικό τους βάρος για να επιβάλουν πολιτική γραμμή σε έναν θεσμό που δηλώνει ότι υπερασπίζεται την αυτονομία της τέχνης.
Πολιτισμός ως εργαλείο ήπιας ισχύος της Μόσχας
Η ιταλική κυβέρνηση, μέσω του υπουργείου Πολιτισμού, έσπευσε να εκφράσει την αντίθεσή της στην απόφαση της Μπιενάλε, παίρνοντας σαφείς αποστάσεις από τους διοργανωτές. Αντίθετα, στη Μόσχα η εξέλιξη χαιρετίστηκε. Ο Μιχαήλ Σβιντκόι, ειδικός απεσταλμένος του Κρεμλίνου για τη διεθνή πολιτιστική συνεργασία, χαρακτήρισε την επανένταξη της Ρωσίας «απόδειξη ότι ο ρωσικός πολιτισμός δεν είναι απομονωμένος».
Η Ρωσία τα τελευταία χρόνια επενδύει συστηματικά στην τέχνη, τον πολιτισμό και τον αθλητισμό ως εργαλεία ήπιας ισχύος, στην προσπάθεια να σπάσει τον διπλωματικό κλοιό που έχει διαμορφωθεί μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Η συμμετοχή σε κορυφαία ευρωπαϊκά φεστιβάλ, όπως η Μπιενάλε Βενετίας, λειτουργεί για τη Μόσχα ως συμβολικό αντίβαρο στις κυρώσεις και στα πολιτικά μποϊκοτάζ.
Από την άλλη πλευρά, το Κίεβο έχει καλέσει επανειλημμένα τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και τους πολιτιστικούς θεσμούς να διατηρήσουν τα εμπάργκο σε ρωσικές προσωπικότητες και ιδρύματα, υποστηρίζοντας ότι η «κανονικοποίηση» της ρωσικής παρουσίας στον πολιτισμό υπονομεύει την πίεση προς το Κρεμλίνο.
Το διακύβευμα για την πολιτιστική πολιτική της ΕΕ
Η υπόθεση της Μπιενάλε ανοίγει ένα ευρύτερο μέτωπο: μέχρι πού φτάνει η εμβέλεια των ευρωπαϊκών κυρώσεων στον χώρο της τέχνης και πόσο αυτόνομοι μπορούν να είναι οι πολιτιστικοί θεσμοί όταν εξαρτώνται από ευρωπαϊκούς πόρους; Η απειλή διακοπής χρηματοδότησης συνδέει άμεσα τη συμμετοχή ενός κράτους σε καθεστώς κυρώσεων με την πρόσβασή του σε πολιτιστικά φόρα, μετατρέποντας το πεδίο της τέχνης σε προέκταση της εξωτερικής πολιτικής.
Για την ΕΕ, η σκληρή γραμμή απέναντι στη Ρωσία αποτελεί κεντρικό στοιχείο αξιοπιστίας, ιδιαίτερα όσο συνεχίζεται ο πόλεμος στην Ουκρανία. Για την καλλιτεχνική κοινότητα, όμως, εγείρονται ερωτήματα για τον κίνδυνο συλλογικής τιμωρίας δημιουργών και έργων που δεν ταυτίζονται κατ’ ανάγκη με την κρατική πολιτική της Μόσχας.
Σχόλιο 
: Η σύγκρουση για τη Μπιενάλε Βενετίας δείχνει ότι η ΕΕ περνά από τη «διπλωματία των κυρώσεων» στη «διπλωματία της χρηματοδότησης», θέτοντας υπό επιτήρηση ακόμη και εμβληματικούς πολιτιστικούς θεσμούς. Η πίεση προς τη Ρωσία παραμένει αμείωτη, αλλά το τίμημα είναι η όλο και στενότερη διαπλοκή πολιτισμού και γεωπολιτικής, με κίνδυνο η καλλιτεχνική αυτονομία να μετατραπεί σε παράπλευρη απώλεια του πολέμου στην Ουκρανία.
#ΕΕ #Μπιενάλε #Ρωσία #Ουκρανία #κυρώσεις #πολιτισμός
