Ο πόλεμος στο Ιράν και η εκτόξευση των τιμών ενέργειας υποχρεώνουν τους Ευρωπαίους ηγέτες να αλλάξουν ατζέντα. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μετατοπίζει το βάρος από τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα στη διαχείριση άμεσων κρίσεων.
Το επικείμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις Βρυξέλλες επρόκειτο να αφιερωθεί στη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της ΕΕ και στη στρατηγική της αυτονομία έναντι ΗΠΑ και Κίνας. Η κλιμάκωση όμως του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν και το νέο ενεργειακό σοκ εκτροχιάζουν τον σχεδιασμό, επιβάλλοντας ένα κατεξοχήν διαχειριστικό, κρίσιμο για την κοινωνική συνοχή, ενεργειακό και γεωπολιτικό παζλ.
Ενεργειακές τιμές, πληθωρισμός και πολιτικός κίνδυνος
Με το πετρέλαιο να πλησιάζει τα 100 δολάρια το βαρέλι, οι Ευρωπαίοι ηγέτες καλούνται να περιορίσουν τον άμεσο αντίκτυπο σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τονίζει ότι είναι «απαραίτητο να μειωθεί ο αντίκτυπος στις τιμές» και ζητά άμεσες λύσεις για τους λογαριασμούς ενέργειας των πολιτών.
Η εκτόξευση των τιμών, τροφοδοτούμενη από επιθέσεις με drones και πυραύλους του Ιράν στη Μέση Ανατολή, μετατρέπει μια ήδη δύσκολη κατάσταση σε επείγουσα. Οι κυβερνήσεις φοβούνται αναζωπύρωση του πληθωρισμού και, κυρίως, νέα ώθηση σε λαϊκιστικά και αντιευρωπαϊκά κόμματα, όπως είχε συμβεί κατά την ενεργειακή κρίση του 2022 μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Παράλληλα, αναζωπυρώνεται η στρατηγική συζήτηση για το μέλλον της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής. Σκανδιναβικές χώρες και η Ισπανία υπερασπίζονται το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), υποστηρίζοντας ότι περισσότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ενισχύουν την αυτονομία της ΕΕ. Αντίθετα, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι και ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ πιέζουν για τροποποιήσεις στο ETS, ώστε να μην επιβαρύνει επιπλέον τις τιμές σε χώρες με υψηλή εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα.
Διχασμένη Ευρώπη απέναντι στον Τραμπ και τον πόλεμο
Η ΕΕ εμφανίζεται βαθιά διχασμένη για το πώς θα τοποθετηθεί απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ και τη σύγκρουση στο Ιράν. Ένα μπλοκ με επικεφαλής τον Ισπανό πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ επιδιώκει οι συμπερασματικές αποφάσεις του Συμβουλίου να αναφερθούν ρητά στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου, κάτι που θα συνιστούσε έμμεση κριτική προς τον Αμερικανό πρόεδρο και τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Άλλες χώρες, με προεξάρχουσα τη Γερμανία, απορρίπτουν μια τέτοια προσέγγιση, φοβούμενες εμπορική κλιμάκωση με τις ΗΠΑ και υπονόμευση της αμερικανικής δέσμευσης σε Ουκρανία και ΝΑΤΟ. Ευρωπαίος διπλωμάτης συνοψίζει το κλίμα λέγοντας ότι το κόστος μιας δημόσιας αντιπαράθεσης με την Ουάσιγκτον κρίνεται, προς το παρόν, υπερβολικά υψηλό.
Ορμπάν, Ουκρανία και αδιέξοδο κυρώσεων
Στο εσωτερικό μέτωπο, ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν επανέρχεται ως κεντρικός παράγοντας αβεβαιότητας. Η απειλή του να μπλοκάρει ευρωπαϊκό δάνειο 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία εξοργίζει τους εταίρους, οι οποίοι εξετάζουν ακόμη και προσφυγή στο Δικαστήριο της ΕΕ για παραβίαση της αρχής της «ειλικρινούς συνεργασίας». Ωστόσο, μια τέτοια διαδικασία θα διαρκούσε μήνες ή χρόνια, χρόνος που η Ουκρανία δεν διαθέτει.
Διπλωμάτες αφήνουν να εννοηθεί ότι αναζητείται συμβιβασμός στο τρέχον Συμβούλιο, με τον Όρμπαν να εμφανίζεται διατεθειμένος να συζητήσει συμφωνία που θα περιλαμβάνει και άρση του βέτο στο 20ό πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, το οποίο σήμερα μπλοκάρεται από Βουδαπέστη και Μπρατισλάβα.
Αμυντική βιομηχανία, Ιράν και Ουκρανία
Η σύγκρουση στο Ιράν έχει και δεύτερη κρίσιμη διάσταση: ενισχύει τα έσοδα της Μόσχας από το πετρέλαιο τη στιγμή που ο ρωσικός στρατός χάνει έδαφος στην περιοχή του Ντνιπροπετρόβσκ. Ταυτόχρονα, αυξάνεται η ζήτηση για αμερικανικά όπλα στη Μέση Ανατολή, με κίνδυνο να περιοριστούν οι διαθέσιμες ποσότητες για την Ουκρανία, παρότι μεγάλο μέρος των αγορών χρηματοδοτείται από την ΕΕ.
Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες βλέπουν σε αυτό μια ευκαιρία αλλά και δοκιμασία για την αμυντική βιομηχανία της ΕΕ. Σχέδιο συμπερασμάτων του Συμβουλίου, με ημερομηνία 9 Μαρτίου, κάνει λόγο για «ριζική αλλαγή» στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βάσης, διατύπωση σαφώς ισχυρότερη από προηγούμενες εκδοχές. Ωστόσο, ο επικεφαλής της ιταλικής Leonardo, Ρομπέρτο Τσινκολάνι, προειδοποιεί ότι ο αριθμός των συγκρούσεων αυξάνεται ταχύτερα από την ικανότητα παραγωγής, παρά τα προγράμματα ενίσχυσης.
Έτσι, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλείται, για ακόμη μία φορά, να ισορροπήσει ανάμεσα σε άμεση πυρόσβεση –ενέργεια, πληθωρισμός, Ουκρανία– και σε μακροπρόθεσμες στρατηγικές επιλογές για άμυνα, βιομηχανία και ενεργειακή αυτονομία, υπό τη βαριά σκιά αποφάσεων που λαμβάνονται στην Ουάσιγκτον και όχι στις Βρυξέλλες.
Σχόλιο 
: Η ΕΕ αποδεικνύεται για άλλη μια φορά περισσότερο αντιδραστική παρά στρατηγική: τρέχει πίσω από ενεργειακά σοκ, γεωπολιτικές κρίσεις και τακτικισμούς του Όρμπαν, ενώ η συζήτηση για ανταγωνιστικότητα και στρατηγική αυτονομία παραμένει θεωρητική. Χωρίς κοινά εργαλεία για ενέργεια, άμυνα και χρηματοδότηση της Ουκρανίας, η Ευρώπη θα συνεχίσει να διαμορφώνεται από αποφάσεις τρίτων και όχι από τις δικές της επιλογές.
#ΕΕ #Ιράν #Ενέργεια #Ουκρανία #Orbán
