Σε τροχιά υλοποίησης μπαίνει η αποκατάσταση τεσσάρων Προσφυγικών πολυκατοικιών στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, με στόχο τη δημιουργία κοινωνικής κατοικίας. Το έργο 12 εκατ. ευρώ επιχειρεί να συνδυάσει την προστασία μνημείων με την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης.
Ένα από τα πιο εμβληματικά συγκροτήματα της μεσοπολεμικής Αθήνας, τα Προσφυγικά της Λεωφόρου Αλεξάνδρας στους Αμπελόκηπους, εισέρχεται σε φάση ουσιαστικής αναβίωσης. Μέσω προγραμματικής σύμβασης μεταξύ Υπουργείου Πολιτισμού, Περιφέρειας Αττικής και Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (ΔΥΠΑ), δρομολογείται η αποκατάσταση τεσσάρων από τις οκτώ προσφυγικές πολυκατοικίες, με προϋπολογισμό 12 εκατ. ευρώ, ώστε να αξιοποιηθούν ως κοινωνικές κατοικίες.
Το έργο αποκατάστασης και η τεχνική παρέμβαση
Η σύμβαση, επταετούς διάρκειας, προβλέπει ότι η Περιφέρεια Αττικής θα δημοπρατήσει και θα υλοποιήσει το έργο, ενώ η ΔΥΠΑ αναλαμβάνει τη χρηματοδότηση της μελέτης και της κατασκευής. Το ποσό των 12.000.000 ευρώ, με ΦΠΑ, θα εκταμιεύεται τμηματικά, ανάλογα με την πρόοδο των εργασιών. Οποιαδήποτε υπέρβαση κόστους θα καλυφθεί από την Περιφέρεια.
Οι παρεμβάσεις είναι εκτεταμένες αλλά οφείλουν να σέβονται τον μνημειακό χαρακτήρα των κτιρίων. Προβλέπονται ενίσχυση και αποκατάσταση των λιθοδομών, επισκευές σε στοιχεία οπλισμένου σκυροδέματος, εξυγίανση επιχρισμάτων, συντήρηση ή αντικατάσταση κιγκλιδωμάτων, κουφωμάτων και δαπέδων, με διατήρηση όπου είναι δυνατόν των ιστορικών μωσαϊκών και ξύλινων πατωμάτων. Παράλληλα, θα αναβαθμιστούν πλήρως οι ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις και θα γίνουν εσωτερικές παρεμβάσεις για βελτίωση της λειτουργικότητας των διαμερισμάτων.
Κρίσιμη παράμετρος αποτελεί η συμμόρφωση με τις εγκρίσεις του Υπουργείου Πολιτισμού. Η οριστική μελέτη αποκατάστασης θα πρέπει να εγκριθεί εκ νέου, με ρητή πρόβλεψη ότι στις όψεις θα παραμείνουν ορατά τα ίχνη από τις σφαίρες των Δεκεμβριανών του 1944, ως υλική μαρτυρία των ιστορικών συγκρούσεων.
Μνημειακός χαρακτήρας και στεγαστική πολιτική
Τα Προσφυγικά της Αλεξάνδρας, έργο των αρχιτεκτόνων Κίμωνα Λάσκαρη και Δημήτριου Κυριακού, ανεγέρθηκαν την περίοδο 1933-1935 σε έκταση 14,5 στρεμμάτων και αποτελούνται από οκτώ τριώροφες πολυκατοικίες με 228 διαμερίσματα. Σταδιακά χαρακτηρίστηκαν μνημεία της σύγχρονης ιστορίας με υπουργικές αποφάσεις του 2003 και του 2009, αναγνωρίζοντας την αρχιτεκτονική και κοινωνική τους αξία.
Από τα 228 διαμερίσματα, τα 177 μεταβιβάστηκαν από την ΕΤΑΔ ΑΕ στην Περιφέρεια Αττικής χωρίς αντάλλαγμα, με βάση τον νόμο 4414/2016. Οι τέσσερις πολυκατοικίες που εντάσσονται τώρα στο πρόγραμμα, με τα στοιχεία Ε, Ζ, Η, Θ, ανήκουν εξ ολοκλήρου στην Περιφέρεια και βρίσκονται στο τετράγωνο που ορίζεται από τις οδούς Δέγλερη, Τριχωνίδος, Κουζή και Λεωφόρο Αλεξάνδρας.
Η προγραμματική σύμβαση αναδεικνύει διττό στόχο: αφενός την προστασία και ανάδειξη ενός ιστορικού συνόλου, αφετέρου την αξιοποίησή του ως εργαλείου κοινωνικής πολιτικής. Σε μια συγκυρία όπου η στεγαστική κρίση οξύνεται από την αύξηση των ενοικίων και την εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων, η διάθεση των ανακαινισμένων διαμερισμάτων ως κοινωνικές κατοικίες για εργαζόμενους και τις οικογένειές τους επιχειρεί να δώσει στοχευμένη απάντηση σε πραγματικές ανάγκες, στο πλαίσιο του υφιστάμενου νομικού πλαισίου για την κοινωνική κατοικία.
Η Περιφέρεια Αττικής προσέγγισε τη ΔΥΠΑ τον Απρίλιο του 2024 για τη χρηματοδότηση της αποκατάστασης, με ρητή πρόθεση τα ακίνητα να τεθούν υπό περιφερειακή διαχείριση ως κοινωνικές κατοικίες. Η επιλογή αυτή μετατρέπει ένα επί δεκαετίες πεδίο εγκατάλειψης και συγκρούσεων σε πιλοτικό παράδειγμα συνδυασμού πολιτιστικής διαχείρισης και κοινωνικής πολιτικής στο κέντρο της Αθήνας.
Σχόλιο 
: Το σχέδιο για τα Προσφυγικά της Αλεξάνδρας λειτουργεί ως stress test για τη σοβαρότητα της δημόσιας στεγαστικής πολιτικής: αν ολοκληρωθεί εντός χρονοδιαγράμματος, με σεβασμό στον μνημειακό χαρακτήρα και διαφανή, κοινωνικά δίκαιη κατανομή των κατοικιών, μπορεί να αποτελέσει πρότυπο αστικής αναγέννησης. Αν όμως χαθεί σε καθυστερήσεις, υπερκοστολογήσεις ή πελατειακές λογικές, θα επιβεβαιώσει ότι η κοινωνική κατοικία στην Ελλάδα παραμένει περισσότερο σύνθημα παρά στρατηγική.
#Προσφυγικά #Αθήνα #ΚοινωνικήΚατοικία #ΠεριφέρειαΑττικής #RealEstate
