Ο κλάδος των βιομηχανικών πλυντηρίων και ενοικίασης υφασμάτων προβάλλεται ως έτοιμη, ευρωπαϊκή λύση κυκλικής οικονομίας. Ζητεί θεσμική αναγνώριση σε δημόσιες συμβάσεις και νέα πράσινη νομοθεσία.
Κάτω από τα ραντάρ της δημόσιας συζήτησης, ένας ώριμος αλλά συχνά αόρατος κλάδος διεκδικεί θέση στον πυρήνα της ευρωπαϊκής πράσινης μετάβασης: οι υπηρεσίες κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, δηλαδή τα βιομηχανικά πλυντήρια και τα συστήματα ενοικίασης και επαναχρησιμοποίησης λευκών ειδών, επαγγελματικής ένδυσης και ιατρικών υφασμάτων.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση Υπηρεσιών Κλωστοϋφαντουργίας (ETSA), χωρίς τη συνεχή ροή υγιεινά καθαρών υφασμάτων, πάνω από το 90% των νοσοκομείων και ξενοδοχείων σε πολλές χώρες θα αναγκαζόταν να κλείσει μέσα σε λίγες ημέρες, ενώ κρίσιμοι βιομηχανικοί κλάδοι – όπως η φαρμακοβιομηχανία και η βιομηχανία τροφίμων – θα σταματούσαν μέσα σε 24 ώρες.
Κυκλικό μοντέλο με ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία
Ο κλάδος παρουσιάζεται ως τυπικό παράδειγμα «προϊόντος ως υπηρεσία»: τα υφάσματα δεν πωλούνται για μία χρήση, αλλά μισθώνονται, συντηρούνται επαγγελματικά, επισκευάζονται και παραμένουν σε κυκλοφορία για μεγαλύτερο διάστημα. Αυτό περιορίζει δραστικά την κατανάλωση παρθένων πρώτων υλών εκτός Ευρώπης, μειώνει τα απόβλητα και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, ενώ ταυτόχρονα διασφαλίζει υψηλά πρότυπα δημόσιας υγείας.
Η ETSA υπογραμμίζει ότι οι επιχειρήσεις του κλάδου είναι κατά κανόνα τοπικά αγκυρωμένες, δημιουργούν εξειδικευμένες θέσεις εργασίας, αποδίδουν φόρους στις τοπικές οικονομίες και επενδύουν σε καινοτόμες κυκλικές λύσεις. Σε μια περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας και ανασφάλειας στις εφοδιαστικές αλυσίδες, οι κυκλικές, υπηρεσιοκεντρικές δραστηριότητες παρουσιάζονται ως εργαλείο ενίσχυσης της ευρωπαϊκής ανθεκτικότητας και στρατηγικής αυτονομίας.
Δημόσιες συμβάσεις: από το «φθηνότερο» στο «βιώσιμο»
Καθώς στις Βρυξέλλες προχωρούν κρίσιμα νομοθετήματα – από τον νέο Νόμο για την Κυκλική Οικονομία έως την αναθεώρηση των κανόνων δημοσίων συμβάσεων – ο κλάδος επιχειρεί να επηρεάσει το πλαίσιο. Το επιχείρημα είναι σαφές: η ΕΕ δαπανά πάνω από 2,6 τρισ. ευρώ ετησίως σε δημόσιες προμήθειες, περίπου το 15% του ΑΕΠ. Αν αυτό το τεράστιο κονδύλι συνεχίσει να κατευθύνεται κυρίως σε γραμμικά μοντέλα και αναλώσιμα προϊόντα, οι κλιματικοί και βιομηχανικοί στόχοι της Ένωσης υπονομεύονται.
Η ETSA ζητεί να καταστεί υποχρεωτική η πράσινη δημόσια προμήθεια σε όλα τα κράτη-μέλη και να ενθαρρύνονται ρητά εναλλακτικές λύσεις αντί της άμεσης αγοράς, όπως η μίσθωση και τα μοντέλα «προϊόν ως υπηρεσία». Κεντρικό εργαλείο θεωρεί τη «κοστολόγηση κύκλου ζωής» ως υποχρεωτικό κριτήριο ανάθεσης, ώστε οι αναθέτουσες αρχές να αξιολογούν το συνολικό περιβαλλοντικό και κοινωνικό αποτύπωμα μιας σύμβασης και όχι μόνο τη χαμηλότερη τιμή αγοράς.
Προτεραιότητα η ανθεκτικότητα, συμπληρωματικά η ανακύκλωση
Κομβική θέση της ETSA είναι ότι το πιο βιώσιμο προϊόν είναι εκείνο που παραμένει σε χρήση για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο διάστημα. Η μακροζωία, η ανθεκτικότητα και η δυνατότητα επισκευής πρέπει, σύμφωνα με τον κλάδο, να αποτελέσουν την πρώτη προτεραιότητα του επερχόμενου ευρωπαϊκού πλαισίου για την κυκλική οικονομία. Η ανακύκλωση, παρότι κρίσιμη, έρχεται ως δεύτερο στάδιο, όταν έχουν εξαντληθεί οι δυνατότητες επαναχρησιμοποίησης.
Παράλληλα, οι εταιρείες-μέλη της ETSA επενδύουν σε κοινά πιλοτικά προγράμματα ανακύκλωσης, αναπτύσσοντας τεχνολογίες μετατροπής υφασμάτων στο τέλος ζωής τους σε ανακυκλωμένες ίνες για χρήση σε μονωτικά υλικά, βιομηχανικά πανιά καθαρισμού και άλλες εφαρμογές. Μακροπρόθεσμος στόχος είναι η δημιουργία κλειστών κυκλωμάτων, όπου οι ανακυκλωμένες ίνες θα τροφοδοτούν εκ νέου την παραγωγή νέων υφασμάτων.
Ο κλάδος ζητεί σταθερό ρυθμιστικό περιβάλλον και ώριμες αγορές για ανακυκλωμένο περιεχόμενο, ώστε οι επενδύσεις αυτές να κλιμακωθούν και να μειωθεί περαιτέρω η εξάρτηση της Ευρώπης από προμηθευτές τρίτων χωρών.
Το μήνυμα προς τους ευρωπαίους νομοθέτες είναι ότι οι κυκλικές υπηρεσίες κλωστοϋφαντουργίας δεν αποτελούν πειραματική ιδέα, αλλά λειτουργική, επεκτάσιμη λύση που ήδη μειώνει την κατανάλωση, στηρίζει την απασχόληση, προστατεύει τη δημόσια υγεία και περιορίζει τις εκπομπές. Η αναγνώριση και ενίσχυση αυτών των μοντέλων στη νέα νομοθεσία θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό αν η Πράσινη Συμφωνία θα μεταφραστεί σε πραγματική βιομηχανική στρατηγική και όχι μόνο σε στόχους επί χάρτου.
Σχόλιο 
: Η παρέμβαση της ETSA αναδεικνύει μια κρίσιμη, αλλά συχνά παραγνωρισμένη διάσταση της πράσινης μετάβασης: χωρίς αλλαγή στον τρόπο που το ίδιο το δημόσιο αγοράζει υπηρεσίες, οι στόχοι κυκλικής οικονομίας μένουν θεωρητικοί. Η μετατόπιση από το κριτήριο της χαμηλότερης τιμής σε ολοκληρωμένη αξιολόγηση κύκλου ζωής μπορεί να αναδιαμορφώσει ολόκληρες αγορές – από τα νοσοκομεία μέχρι τον τουρισμό – και να δημιουργήσει νέο, βιομηχανικά ουσιώδες, ευρωπαϊκό οικοσύστημα γύρω από την επαναχρησιμοποίηση και τη μακροζωία προϊόντων.
#ΕΕ #κυκλικήΟικονομία #δημόσιεςΣυμβάσεις #πράσινηΑνάπτυξη
