Η Νορβηγική Επιτροπή Καταναλωτών ηγείται διεθνούς εκστρατείας κατά της σκόπιμης υποβάθμισης ψηφιακών πλατφορμών. Στόχος, ένα πιο δίκαιο και ανταγωνιστικό διαδίκτυο.
Με ένα σατιρικό αλλά αιχμηρό βίντεο, η Νορβηγική Επιτροπή Καταναλωτών επιχειρεί να περιγράψει αυτό που εκατομμύρια χρήστες βιώνουν καθημερινά: την σκόπιμη χειροτέρευση ψηφιακών υπηρεσιών και συσκευών. Ο πρωταγωνιστής του βίντεο, ο «enshittificator», έχει ως δουλειά να παίρνει κανονικά, λειτουργικά προϊόντα και να τα κάνει χειρότερα – μέχρι που ανακαλύπτει ότι μπορεί να κάνει το ίδιο στο διαδίκτυο.
Τι είναι η «enshittification» και γιατί ανησυχεί τους ρυθμιστές
Ο όρος «enshittification», που εισήγαγε ο συγγραφέας Cory Doctorow, περιγράφει τη σταδιακή και συχνά σκόπιμη υποβάθμιση ενός ψηφιακού προϊόντος ή υπηρεσίας. Από τα κοινωνικά δίκτυα που γεμίζουν με διαφημίσεις, παραπλανητικό περιεχόμενο και scams, μέχρι ενημερώσεις λογισμικού που κάνουν τα κινητά πιο αργά ή chatbots που αντικαθιστούν την ανθρώπινη εξυπηρέτηση πελατών, το φαινόμενο έχει γίνει σχεδόν «κανονικότητα».
Ο Finn Lützow-Holm Myrstad, διευθυντής ψηφιακής πολιτικής της Νορβηγικής Επιτροπής Καταναλωτών, υπογραμμίζει ότι αυτό δεν είναι αναπόφευκτο τεχνολογικό πεπρωμένο, αλλά αποτέλεσμα συγκεκριμένων επιχειρηματικών και πολιτικών αποφάσεων. «Δεν θα το δεχόμασταν στον αναλογικό κόσμο», σημειώνει, «όμως στο ψηφιακό περιβάλλον έχει γίνει καθημερινότητα».
Διατλαντική συμμαχία για ένα «άλλο διαδίκτυο»
Στα τέλη Φεβρουαρίου, η νορβηγική αρχή συντόνισε μια εκστρατεία που, σύμφωνα με τους ίδιους, είναι η πρώτη του είδους της σε παγκόσμιο επίπεδο. Περισσότεροι από 70 φορείς και προσωπικότητες από Ευρώπη και ΗΠΑ –μεταξύ τους συνδικάτα και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων– συνυπέγραψαν επιστολές προς πολιτικούς σε 14 χώρες, καλώντας τους να αναλάβουν δράση.
Στη Νορβηγία, πάνω από 20 οργανώσεις ζήτησαν από την κυβέρνηση να κινηθεί επιθετικά κατά της υποβάθμισης ψηφιακών υπηρεσιών, ενώ αντίστοιχες παρεμβάσεις έγιναν σε άλλες 12 ευρωπαϊκές χώρες και σε θεσμούς της ΕΕ. Στις ΗΠΑ, τέσσερις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών απηύθυναν παρόμοια αιτήματα σε αρμόδιους φορείς.
Οι επιστολές εστιάζουν σε δύο κεντρικούς άξονες: ενίσχυση της ισχύος των καταναλωτών και αποκατάσταση του ανταγωνισμού στις ψηφιακές αγορές. Ζητούν να διασφαλιστεί ότι οι χρήστες μπορούν να ελέγχουν, να προσαρμόζουν, να επισκευάζουν και να τροποποιούν τα προϊόντα που ήδη κατέχουν, αλλά και να μετακινούνται ευκολότερα μεταξύ διαφορετικών υπηρεσιών, χωρίς κλειδώματα και τεχνητά εμπόδια.
Επιβολή νόμων, ανταγωνισμός και το μήνυμα προς τις Big Tech
Κεντρικό αίτημα της εκστρατείας είναι η αυστηρότερη εφαρμογή υφιστάμενων κανόνων προστασίας καταναλωτή και δεδομένων, καθώς και η αξιοποίηση εργαλείων όπως οι δημόσιες προμήθειες για την ενίσχυση εναλλακτικών λύσεων απέναντι στις μεγάλες πλατφόρμες τεχνολογίας. Η λογική είναι ότι η πραγματική δυνατότητα επιλογής από τον καταναλωτή και η είσοδος ανταγωνιστικών υπηρεσιών μπορούν να λειτουργήσουν ως αντίβαρο στις πρακτικές «enshittification».
Η Νορβηγική Επιτροπή Καταναλωτών έχει ήδη ιστορικό συγκρούσεων με τις Big Tech, από την ανάδειξη «σκοτεινών μοτίβων» που ωθούν τους χρήστες να παραχωρούν περισσότερα δεδομένα, μέχρι την κριτική σε αδιαφανείς όρους χρήσης. Αναγνωρίζει ωστόσο ότι η αναμέτρηση μοιάζει με τη βιβλική ιστορία «Δαβίδ εναντίον Γολιάθ». Παρ’ όλα αυτά, ο Myrstad θυμίζει ότι «στο τέλος ο Δαβίδ κέρδισε» και τονίζει τη σημασία της διεθνούς, συντονισμένης πίεσης.
Η απήχηση της καμπάνιας –με εκατομμύρια προβολές του βίντεο και χιλιάδες σχόλια και λήψεις της αναλυτικής έκθεσης 80 σελίδων– δείχνει ότι το ζήτημα αγγίζει νεύρο σε ένα ευρύ κοινό. Το σύνθημα «Ένα άλλο διαδίκτυο είναι δυνατό» επιχειρεί να μετατρέψει τη διάχυτη δυσαρέσκεια σε πολιτική και ρυθμιστική δράση, σε μια περίοδο όπου η εξάρτηση από τις ψηφιακές πλατφόρμες είναι πλέον καθολική.
Σχόλιο 
: Η νορβηγική πρωτοβουλία δεν είναι απλώς καταναλωτική εκστρατεία, αλλά πολιτικό κάλεσμα για αναθεώρηση του ίδιου του μοντέλου λειτουργίας των ψηφιακών αγορών. Αν βρει ανταπόκριση στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για πιο αυστηρή ρύθμιση των Big Tech και να καταστήσει την ποιότητα υπηρεσιών και τον σεβασμό στον χρήστη κεντρικά κριτήρια επιτυχίας, αντί της μονοδιάστατης μεγιστοποίησης κέρδους.
#Νορβηγία #Διαδίκτυο #BigTech #Καταναλωτές #ΨηφιακέςΠλατφόρμες
