Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν εξελίσσεται σε μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς με τεράστιο ενεργειακό και γεωοικονομικό κόστος. Οι αναλυτές βλέπουν ιστορικές αναλογίες με τον πόλεμο των Μπόερ και την αρχή της παρακμής της βρετανικής αυτοκρατορίας.
Η τρέχουσα στρατιωτική εκστρατεία ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν, που ξεκίνησε ως μια επίδειξη συντριπτικής ισχύος, τείνει να μετατραπεί σε παρατεταμένο πόλεμο φθοράς με απρόβλεπτες οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες. Ο Βρετανός αρθρογράφος Λάρι Έλιοτ παρομοιάζει την κατάσταση με τον πόλεμο των Μπόερ (1899-1902), όταν η Βρετανία, αν και τελικά νίκησε, υπέστη ένα πλήγμα κύρους που σηματοδότησε την αρχή του τέλους της αυτοκρατορικής της παντοδυναμίας.
Ενεργειακό σοκ, Στενό του Ορμούζ και κίνδυνος ύφεσης
Η ιρανική απάντηση δεν περιορίστηκε στο έδαφός της. Με επιθέσεις σε εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου στον Κόλπο και με πυραυλικά πλήγματα σε υποδομές γειτονικών χωρών, η Τεχεράνη αξιοποιεί ασύμμετρες τακτικές για να μετατρέψει την ενεργειακή ασφάλεια της Δύσης σε βασικό μέτωπο του πολέμου. Η ουσιαστική παράλυση της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ έχει εκτινάξει την τιμή του Brent κατά περίπου 50% από την έναρξη των εχθροπραξιών, με ανάλογη άνοδο και στο φυσικό αέριο.
Η ιστορία δείχνει ότι κάθε παρατεταμένο σοκ στο πετρέλαιο οδηγεί τελικά σε ύφεση. Το 1973, ο τετραπλασιασμός των τιμών μετά τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ έβαλε τέλος στην μεταπολεμική άνθηση. Σήμερα, παρά τη μεγαλύτερη διείσδυση των ΑΠΕ, το πετρέλαιο παραμένει κρίσιμο για τις βιομηχανικές οικονομίες. Η αύξηση στο κόστος καυσίμων, αεροπορικών μεταφορών και λιπασμάτων ήδη περνά στις τιμές τροφίμων και μεταφορών, συμπιέζοντας εισοδήματα και περιθώρια κέρδους επιχειρήσεων.
Επιπλέον, η διαταραχή των ροών από το Κατάρ δεν αφορά μόνο ενέργεια. Η χώρα είναι σημαντικός εξαγωγέας ηλίου – κρίσιμου για ημιαγωγούς και ηλεκτρικά οχήματα – καθώς και θείου για λιπάσματα και μπαταρίες. Τα νέα «μποτιλιαρίσματα» στις εφοδιαστικές αλυσίδες εντείνουν τις πληθωριστικές πιέσεις, επαναφέροντας μνήμες πανδημίας.
Περιορισμοί ισχύος, δολάριο και το δίλημμα Τραμπ
Η αρχική υπόθεση στις αγορές ήταν ότι η επιχείρηση θα είναι σύντομη, με περιορισμένες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία και γρήγορη αποκλιμάκωση των τιμών πετρελαίου. Σε αυτό συνέβαλε και η φήμη του Ντόναλντ Τραμπ ότι τελικά «κάνει πίσω» όταν η Wall Street πιέζεται, τάση που οι αγορές έχουν βαφτίσει «Taco» («Trump always chickens out»).
Ωστόσο, η ιρανική ηγεσία δείχνει αποφασισμένη να επιμηκύνει τη σύγκρουση, γνωρίζοντας ότι ο οικονομικός πόνος θα διαβρώσει την πολιτική στήριξη του πολέμου στις ΗΠΑ. Όπως σημειώνουν οικονομολόγοι, «για να υπάρξει Taco χρειάζονται δύο» – και η Τεχεράνη αυτή τη φορά δεν ακολουθεί τον ρυθμό της Ουάσιγκτον.
Σε στρατηγικό επίπεδο, ο πόλεμος στο Ιράν ενισχύει το αφήγημα ότι η αμερικανική ηγεμονία βρίσκεται σε φάση διάβρωσης. Η Κίνα έχει ήδη εδραιωθεί ως η μεγαλύτερη βιομηχανική δύναμη παγκοσμίως και αμφισβητεί ολοένα και περισσότερο την οικονομική πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ. Παράλληλα, η μονοκρατορία του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος δεν θεωρείται πλέον δεδομένη μακροπρόθεσμα, ειδικά αν οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι ωθήσουν περισσότερες χώρες σε νομισματική διαφοροποίηση.
Όπως πριν έναν αιώνα το Λονδίνο, έτσι και σήμερα η Ουάσιγκτον βρίσκεται στο επίκεντρο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος και της ελεύθερης κίνησης κεφαλαίων. Όμως η άνοδος του προστατευτισμού, του εθνικισμού και των περιφερειακών συγκρούσεων υπονομεύει τις βάσεις αυτής της τάξης πραγμάτων.
Ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: να τερματίσει σύντομα τον πόλεμο, διακηρύσσοντας ότι οι στόχοι επετεύχθησαν, αλλά αφήνοντας το καθεστώς της Τεχεράνης στην εξουσία, ή να συνεχίσει τη σύγκρουση, ρισκάροντας βαθύτερη οικονομική ζημιά και εσωτερική πολιτική αναταραχή. Ακόμη και μια «νίκη» σε αυτό το πλαίσιο θα μοιάζει περισσότερο με πυρρείο θρίαμβο, που αναδεικνύει ταυτόχρονα τη στρατιωτική ισχύ και τους δομικούς περιορισμούς της αμερικανικής αυτοκρατορίας.
Σχόλιο 
: Η σύγκρουση στο Ιράν λειτουργεί ως επιταχυντής τάσεων που ήδη διαμορφώνονταν: αποπαγκοσμιοποίηση, αναζήτηση ενεργειακής και τεχνολογικής αυτάρκειας, αλλά και σταδιακή μετατόπιση του κέντρου βάρους της παγκόσμιας οικονομίας προς την Ασία. Για την Ευρώπη –και την Ελλάδα– το μήνυμα είναι σαφές: επιτάχυνση επενδύσεων στις ΑΠΕ, διαφοροποίηση προμηθευτών ενέργειας και κρίσιμων πρώτων υλών, και πιο ρεαλιστική ανάγνωση των ορίων της αμερικανικής προστασίας σε ένα ολοένα πιο κατακερματισμένο διεθνές σύστημα.
#ΗΠΑ #Ιράν #πετρέλαιο #ενεργειακήΚρίση #Τραμπ #παγκόσμιαΟικονομία #ΜέσηΑνατολή
