Η εκτόξευση του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια αναζωπυρώνει φόβους για νέα πτώση στις μετοχές. Η ιστορική εμπειρία από προηγούμενα πετρελαϊκά σοκ φωτίζει τους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομία και τις αγορές.
Η νέα εκτίναξη της τιμής του αμερικανικού αργού πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, στον απόηχο του πολέμου ΗΠΑ–Ιράν, επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο μιας βαθιάς διόρθωσης ή ακόμη και bear market στα διεθνή χρηματιστήρια. Η ανησυχία δεν είναι θεωρητική: η ιστορία δείχνει ότι τρία από τα 18 bear markets του δείκτη S&P 500 από τη Μεγάλη Ύφεση και μετά συνδέθηκαν άμεσα με πετρελαϊκά σοκ.
Τα ιστορικά προηγούμενα των πετρελαϊκών σοκ
Σύμφωνα με ανάλυση της CFRA Research, με επικεφαλής τον Sam Stovall, οι τρεις χαρακτηριστικές περιπτώσεις ήταν οι κρίσεις του 1956, του 1973 και του 1990. Κατά μέσο όρο, οι πτώσεις που προκλήθηκαν από σοκ στην αγορά πετρελαίου διήρκεσαν περίπου 13 μήνες και οδήγησαν σε απώλειες λίγο κάτω από 30% για τον S&P 500.
Η πιο επώδυνη εμπειρία ήταν η περίοδος 1973-74, όταν ο OPEC επέβαλε εμπάργκο στις χώρες που στήριξαν το Ισραήλ στον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ. Οι τιμές του πετρελαίου τότε σχεδόν τετραπλασιάστηκαν, πυροδοτώντας ύφεση και παρατεταμένη αδυναμία στις μετοχές.
Το 1956, η κρίση του Σουέζ –με την Αίγυπτο να αναλαμβάνει τον έλεγχο της διώρυγας από βρετανογαλλική εταιρεία– προκάλεσε σοβαρή διαταραχή στην εφοδιαστική αλυσίδα πετρελαίου. Ακολούθησε ύφεση το 1957, αν και δεν είναι απολύτως σαφές ότι το πετρέλαιο ήταν ο κύριος καταλύτης της οικονομικής συρρίκνωσης.
Το 1990, η εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ οδήγησε σε διπλασιασμό των τιμών του πετρελαίου και συνέβαλε στην ύφεση των αρχών της δεκαετίας του ’90. Μάλιστα, ορισμένοι αναλυτές δεν θεωρούν εκείνη την περίοδο «πλήρες» bear market, καθώς η πτώση δεν ξεπέρασε με σαφήνεια το τεχνικό όριο του 20%.
Καταναλωτής, πληθωρισμός και επιτόκια στο μικροσκόπιο
Ο μηχανισμός μέσω του οποίου τα πετρελαϊκά σοκ πλήττουν τις μετοχές περνά κατ’ αρχάς από τον καταναλωτή. Η παρατεταμένη άνοδος στις τιμές ενέργειας ροκανίζει το διαθέσιμο εισόδημα, περιορίζοντας τη δαπάνη για μη βασικά αγαθά και υπηρεσίες. Παράλληλα, ενισχύει τον πληθωρισμό, ωθώντας τις κεντρικές τράπεζες σε υψηλότερα επιτόκια, την ώρα που η ζήτηση για δανεισμό υποχωρεί.
Από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ–Ιράν, τα συμβόλαια West Texas Intermediate έχουν ενισχυθεί πάνω από 50%, αλλά μέχρι το κλείσιμο της Παρασκευής ο S&P 500 υποχωρούσε λίγο πάνω από 2%. Οι αποδόσεις του 10ετούς αμερικανικού ομολόγου είχαν ενισχυθεί περίπου κατά 0,25 ποσοστιαίες μονάδες στα υψηλά τους, αντανακλώντας την αβεβαιότητα για τον πληθωρισμό και την πορεία της νομισματικής πολιτικής.
Η CFRA δεν ενέταξε στην κατηγορία των «καθαρών» πετρελαϊκών bear markets το σοκ του 1979, που πυροδοτήθηκε από την Ιρανική Επανάσταση και οδήγησε σε υπερδιπλασιασμό των τιμών. Την περίοδο εκείνη, οι μετοχές βρίσκονταν ήδη σε μια χαμένη δεκαετία μέχρι το 1982, με πλήθος παραγόντων να πιέζουν τις αγορές.
Αβέβαιη συνέχεια για αγορές και επενδυτές
Παρά τα ιστορικά παραδείγματα, ακόμη και ο ίδιος ο Stovall υπογραμμίζει ότι «κανείς δεν γνωρίζει» αν η τρέχουσα κρίση θα εξελιχθεί σε μια «συνηθισμένη» bear market της τάξης του -20% έως -39,9% ή σε κάτι βαθύτερο. Η διάρκεια και η ένταση του πολέμου, η αντίδραση των παραγωγών πετρελαίου και η στάση των κεντρικών τραπεζών θα καθορίσουν το τελικό αποτύπωμα.
Για τους επενδυτές, το μήνυμα είναι διπλό: αφενός, τα πετρελαϊκά σοκ ιστορικά έχουν τη δύναμη να ανατρέπουν κύκλους στις αγορές. Αφετέρου, κάθε κρίση έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες, γεγονός που καθιστά επικίνδυνες τις μηχανικές συγκρίσεις με το παρελθόν.
Σχόλιο 
: Η τρέχουσα ενεργειακή κρίση δοκιμάζει τα όρια της ανθεκτικότητας τόσο της αμερικανικής όσο και της παγκόσμιας οικονομίας. Η εμπειρία δείχνει ότι τα πετρελαϊκά σοκ σπάνια μένουν χωρίς συνέπειες για τις μετοχές, όμως η μέχρι στιγμής ήπια αντίδραση των αγορών υποδηλώνει ότι οι επενδυτές αποτιμούν ακόμη σενάριο ελεγχόμενης κλιμάκωσης. Για τους Έλληνες επενδυτές, η στενή παρακολούθηση των τιμών ενέργειας και των αποδόσεων των ομολόγων είναι κρίσιμη, καθώς τυχόν παρατεταμένη ένταση θα επηρεάσει τόσο το κόστος χρηματοδότησης όσο και τις προοπτικές κερδοφορίας σε κλάδους υψηλής ενεργειακής έντασης.
#πετρέλαιο #αγορές #BearMarket #SP500 #ενέργεια #πληθωρισμός
