Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επενδύουν μαζικά στην τεχνητή νοημοσύνη, αλλά η ωριμότητα δεδομένων παραμένει το κρίσιμο εμπόδιο. Χωρίς στιβαρές βάσεις, ο ψηφιακός μετασχηματισμός κινδυνεύει να μείνει σε πιλοτικό επίπεδο.
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει αναδειχθεί σε κεντρικό εργαλείο για τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων υπηρεσιών στην Ευρώπη, από την υγεία μέχρι τη φορολογία. Εθνικές στρατηγικές ανακοινώνονται, κόμβοι καινοτομίας χρηματοδοτούνται και πιλοτικά έργα πολλαπλασιάζονται. Ωστόσο, η απόσταση ανάμεσα στη φιλοδοξία και την πραγματική ετοιμότητα των κρατικών μηχανισμών παραμένει μεγάλη.
Το χάσμα ανάμεσα σε φιλοδοξία και εφαρμογή
Έρευνες που επικαλείται η Capgemini δείχνουν ότι σχεδόν το 90% των δημόσιων οργανισμών σχεδιάζει να πειραματιστεί ή να υλοποιήσει προηγμένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης τα επόμενα 2-3 χρόνια. Παράλληλα, θεσμοί της ΕΕ και κράτη-μέλη διοχετεύουν δισεκατομμύρια ευρώ σε προγράμματα ψηφιακού μετασχηματισμού με πυρήνα την ΑΙ.
Ωστόσο, μόλις το 21% των φορέων του δημοσίου έχει προχωρήσει πέρα από το στάδιο του πειραματισμού σε πιλοτικές ή επιχειρησιακές εφαρμογές γενετικής τεχνητής νοημοσύνης. Το κύριο εμπόδιο δεν είναι η έλλειψη πολιτικής βούλησης, αλλά η ποιότητα, η διακυβέρνηση και η ασφάλεια των δεδομένων.
Λιγότερο από το ένα τέταρτο των οργανισμών διεθνώς δηλώνει υψηλή ωριμότητα σε κρίσιμους τομείς όπως η επικαιροποίηση των δεδομένων, η σαφής ιδιοκτησία τους και η δυνατότητα ασφαλούς διαμοιρασμού μεταξύ υπηρεσιών. Για τους δημόσιους υπαλλήλους αυτό μεταφράζεται σε μικρές ομάδες που προσπαθούν ταυτόχρονα να «τρέξουν» την καθημερινή λειτουργία, να μάθουν νέα εργαλεία και να διαχειριστούν ρίσκα χωρίς σαφή εγχειρίδια.
Γιατί τα θεμέλια δεδομένων είναι στρατηγικό ζήτημα
Η υλοποίηση έργων ΑΙ πάνω σε εύθραυστες βάσεις δεδομένων ενέχει κινδύνους αναποτελεσματικότητας, μεροληψίας και κενών ασφαλείας. Αυτά μπορούν να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη τόσο των ίδιων των στελεχών του Δημοσίου όσο και των πολιτών στις αυτοματοποιημένες αποφάσεις. Η ενίσχυση της ποιότητας και της διακυβέρνησης των δεδομένων δεν είναι απλώς τεχνικό προαπαιτούμενο, αλλά θεμέλιο για ακριβέστερες, ταχύτερες και πιο αξιόπιστες δημόσιες πολιτικές.
Στο επίπεδο εξυπηρέτησης πολιτών, η σωστή αρχιτεκτονική δεδομένων επιτρέπει τα λεγόμενα «once-only» σχήματα, όπου πολίτες και επιχειρήσεις δεν υποχρεώνονται να υποβάλλουν επανειλημμένα τα ίδια στοιχεία σε διαφορετικές αρχές. Η διαλειτουργικότητα και η φορητότητα των δεδομένων μειώνουν τον εγκλωβισμό σε παλαιά συστήματα και ενισχύουν τη μακροπρόθεσμη ψηφιακή ανθεκτικότητα των κρατών.
Τέσσερις πυλώνες ετοιμότητας για δημόσια ΑΙ
Σύμφωνα με την ανάλυση, η «αγορά» λύσεων ΑΙ δεν αρκεί· οι κυβερνήσεις οφείλουν να χτίσουν σταδιακά εσωτερική ετοιμότητα γύρω από τέσσερις διασυνδεδεμένους πυλώνες:
Πρώτον, διαμοιρασμός δεδομένων. Η επίλυση σύνθετων δημόσιων προκλήσεων απαιτεί ροή πληροφορίας πέρα από οργανωτικά σύνορα, με ασφαλείς μηχανισμούς επαναχρησιμοποίησης υφιστάμενων δεδομένων. Παρά τις πολλές πρωτοβουλίες, μόνο περίπου το ένα τρίτο των οργανισμών έχει πλήρως αναπτύξει τέτοιους μηχανισμούς.
Δεύτερον, έλεγχος και κυριαρχία δεδομένων. Πάνω από τους μισούς δημόσιους φορείς ανησυχούν για την «κυριαρχία ΑΙ», ιδιαίτερα όταν υπηρεσίες φιλοξενούνται σε υποδομές εκτός ΕΕ. Η συμμόρφωση με νόμους τοπικοποίησης δεδομένων και η προστασία ευαίσθητων πληροφοριών δυσκολεύουν όταν η τεχνολογική εξάρτηση από εισαγόμενες λύσεις είναι υψηλή.
Τρίτον, κουλτούρα βασισμένη στα δεδομένα. Η ενσωμάτωση της χρήσης δεδομένων στην καθημερινή εργασία, με σαφείς στόχους, ρεαλιστικές στρατηγικές και συνεργατικές συμπεριφορές, είναι κρίσιμη για να πάψει η ανάλυση δεδομένων να αντιμετωπίζεται ως «επιπλέον βάρος».
Τέταρτον, υποδομές δεδομένων. Ισχυρές, κατά προτίμηση cloud, υποδομές είναι απαραίτητες για αποθήκευση και επεξεργασία σε κλίμακα, με σεβασμό στις απαιτήσεις κυριαρχίας. Σήμερα, η έλλειψη τέτοιων υποδομών αποτελεί το βασικό εμπόδιο για έγκαιρη πρόσβαση στα απαραίτητα δεδομένα, μέσα σε πιεσμένους δημόσιους προϋπολογισμούς.
Η ευκαιρία ευρωπαϊκής ηγεσίας
Παραδείγματα όπως ο Δήμος Τάμπερε στη Φινλανδία δείχνουν ότι μια σταδιακή, στρατηγική επένδυση σε αυτά τα τέσσερα πεδία μπορεί να αποδώσει απτά αποτελέσματα χωρίς μεγαλεπήβολες, αλλά συχνά ανεφάρμοστες, ανατροπές. Η ουσία είναι η ψηφιακή ωριμότητα να μετριέται όχι από τον αριθμό των πιλοτικών έργων ΑΙ, αλλά από τον βαθμό ετοιμότητας των δεδομένων και της διακυβέρνησής τους.
Για την Ευρώπη, όπου η δημογραφική γήρανση και οι δημοσιονομικές πιέσεις συμπιέζουν τα περιθώρια, η στοχευμένη αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στο Δημόσιο αποτελεί ταυτόχρονα αναγκαιότητα και ευκαιρία γεωπολιτικής πρωτοπορίας. Η μετάβαση από τη ρητορική της καινοτομίας στη μετρήσιμη βελτίωση των υπηρεσιών προς τον πολίτη θα κριθεί από το αν τα κράτη θα επενδύσουν συστηματικά στα θεμέλια: διακυβέρνηση, διαλειτουργικότητα, κουλτούρα και υποδομές.
Σχόλιο 
: Η συζήτηση για την ΑΙ στο Δημόσιο συχνά εγκλωβίζεται σε εντυπωσιακές εφαρμογές, παραβλέποντας ότι χωρίς αξιόπιστα, διασυνδεδεμένα και κυρίαρχα δεδομένα, κάθε έργο κινδυνεύει να μείνει βιτρίνα. Για χώρες όπως η Ελλάδα, η οποία επίσης πιέζεται να αναβαθμίσει τις δημόσιες υπηρεσίες με περιορισμένους πόρους, το πραγματικό στοίχημα δεν είναι η γρήγορη υιοθέτηση εργαλείων ΑΙ, αλλά η επίμονη οικοδόμηση θεσμικών και τεχνικών υποδομών δεδομένων που θα αντέξουν στον χρόνο και θα μειώσουν τη δομική εξάρτηση από εξωτερικούς παρόχους.
#τεχνητή_νοημοσύνη #δημόσιος_τομέας #ψηφιακός_μετασχηματισμός #δεδομένα
