Η ανάληψη της προεδρίας από τον ακροδεξιό Χοσέ Αντόνιο Καστ πυροδοτεί φόβους βαθιάς οπισθοδρόμησης στην περιβαλλοντική προστασία. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα δικαιώματα στο νερό, οι ιθαγενείς κοινότητες και η εξορυκτική βιομηχανία στον άνυδρο βορρά.
Η Χιλή εισέρχεται σε μια νέα, αμφιλεγόμενη πολιτική φάση με την ορκωμοσία του ακροδεξιού προέδρου Χοσέ Αντόνιο Καστ, ο οποίος εξελέγη με ατζέντα «λιγότερες άδειες, περισσότερες επενδύσεις». Για τους περιβαλλοντολόγους και τις ιθαγενείς κοινότητες στον βόρειο, εξαιρετικά άνυδρο, τομέα της χώρας, το διακύβευμα είναι υπαρξιακό: το νερό, η υγεία και η ίδια η βιωσιμότητα των οικοσυστημάτων της Αντίσας.
Σύγκρουση εξορύξεων, νερού και τοπικών κοινωνιών
Στην περιοχή Άρικα και Παρινιακότα, όπου ο Καστ κέρδισε με πάνω από 62%, η πραγματικότητα πίσω από το υποτιθέμενο «θαύμα» της εξόρυξης είναι ζοφερή. Ορυχεία και ερευνητικές γεωτρήσεις –όπως αυτές της Andex Minerals κοντά στην κωμόπολη Καμαρόνες– κινούνται ολοένα πιο κοντά σε πηγές και υγροτόπους μεγάλης οικολογικής αξίας. Τοπικοί εκπρόσωποι των Αϊμάρα καταγγέλλουν ότι οι γεωτρήσεις φτάνουν πολύ βαθύτερα από ό,τι προβλέπουν οι άδειες, απειλώντας άμεσα την παροχή νερού για γεωργία, κτηνοτροφία και τουρισμό.
Το ιστορικό της περιοχής επιβαρύνει περαιτέρω το κλίμα δυσπιστίας. Η Άρικα φέρει ακόμη τις πληγές από την απόρριψη τοξικών αποβλήτων από ξένες εταιρείες τη δεκαετία του 1980, με εκατοντάδες κατοίκους να διεκδικούν αποζημιώσεις για δηλητηρίαση από αρσενικό και βαρέα μέταλλα. Όπως τονίζει η οργάνωση «Mamitas del Plomo», μισό αιώνα μετά, η περιβαλλοντική και υγειονομική αποκατάσταση παραμένει ημιτελής.
Ιδιωτικοποιημένο νερό και κληρονομιά Πινοσέτ
Ο βορράς της Χιλής, με την έρημο Ατακάμα –μία από τις ξηρότερες περιοχές στον πλανήτη–, είναι πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα σε εξορυκτικές δραστηριότητες, εντατική γεωργία και ιθαγενείς κοινότητες. Το νομικό υπόβαθρο αυτής της σύγκρουσης είναι ο Κώδικας Υδάτων του 1981, προϊόν της δικτατορίας Πινοσέτ, που ιδιωτικοποίησε ουσιαστικά τα δικαιώματα στο νερό, επιτρέποντας την αγοραπωλησία τους σαν οποιοδήποτε περιουσιακό στοιχείο.
Η μεταρρύθμιση του 2022 περιόρισε τη διάρκεια των δικαιωμάτων στα 30 χρόνια και ιεράρχησε υψηλότερα την ανθρώπινη κατανάλωση και την περιβαλλοντική προστασία. Ωστόσο, δεν αντέστρεψε τις ιστορικές ανισότητες, αφήνοντας τις μεγάλες εταιρείες –κυρίως της μεταλλευτικής βιομηχανίας που συνεισφέρει πάνω από το μισό των εξαγωγών της χώρας– με ισχυρό έλεγχο στους υδάτινους πόρους.
Οικονομολόγοι αναγνωρίζουν ότι η εξόρυξη αποτελεί κεντρικό πυλώνα των δημοσίων εσόδων, αλλά προειδοποιούν ότι η μονομερής ενίσχυση της «παραγωγικής οπτικής» του Καστ μπορεί να βαθύνει τις κοινωνικές εντάσεις και να υπονομεύσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα.
Κλιματική κρίση και υποχώρηση θεσμικών εγγυήσεων
Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει δραματικά την πίεση στο νερό. Επίσημες μελέτες προβλέπουν άνοδο της θερμοκρασίας στα οροπέδια κατά 2-6°C έως το 2080 και μείωση των βροχοπτώσεων έως 30%. Αυτό απειλεί άμεσα τους υγροτόπους υψηλού υψομέτρου, τις γεωργικές κοιλάδες Αζάπα και Γιούτα –τη λεγόμενη «ψυγείο της Χιλής»– και τα αποθέματα υπόγειων υδάτων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η καθυστέρηση της προηγούμενης αριστερής κυβέρνησης Μπόριτς να ενεργοποιήσει εγκαίρως τη νέα Υπηρεσία Βιοποικιλότητας και Προστατευόμενων Περιοχών (SBAP) αποδεικνύεται κρίσιμη. Η μη πλήρης θεσμοθέτηση αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο ακύρωσης ή αποδυνάμωσης του φορέα από την κυβέρνηση Καστ, μετατρέποντας την περιβαλλοντική πολιτική από πεδίο προώθησης νέων εργαλείων σε αγώνα άμυνας για τη διατήρηση όσων έχουν ήδη κατακτηθεί.
Το πρόσφατο ατύχημα με φορτηγό που χύθηκε πάνω από 20.000 λίτρα φυτικού ελαίου στη λίμνη Τσουνγκαρά, εντός εθνικού πάρκου, λειτουργεί ως προειδοποιητικό καμπανάκι: η συνύπαρξη βαριάς κυκλοφορίας, εξορύξεων και εύθραυστων οικοσυστημάτων χωρίς αυστηρούς κανόνες και ελέγχους οδηγεί αναπόφευκτα σε επαναλαμβανόμενες οικολογικές κρίσεις.
Σχόλιο 
: Η Χιλή προσφέρει ένα οξύ παράδειγμα του πώς η σύγκρουση ανάμεσα σε εξορυκτικό μοντέλο ανάπτυξης, ιδιωτικοποιημένους φυσικούς πόρους και κλιματική κρίση μπορεί να αποσταθεροποιήσει κοινωνίες και θεσμούς. Η κυβέρνηση Καστ, με ρητορική τύπου «Τραμπ» απέναντι σε περιβαλλοντικούς κανόνες, δοκιμάζει τα όρια της δημοκρατικής λογοδοσίας: αν η οικονομική μεγέθυνση τεθεί συστηματικά πάνω από τα δικαιώματα στο νερό, την υγεία και τις ιθαγενείς κοινότητες, η χώρα κινδυνεύει με βαθύτερη κοινωνική πόλωση και μακροπρόθεσμο υπονόμευμα του ίδιου του παραγωγικού της ιστού.
#Χιλή #Περιβάλλον #Νερό #Εξορύξεις #ΑνθρώπιναΔικαιώματα #ΚλιματικήΑλλαγή
