Η εικόνα ιρακινών κομβόι προς το Ιράν τροφοδότησε φόβους γενικευμένης εμπλοκής στον πόλεμο. Οι ειδικοί όμως βλέπουν βαθύτερο, εσωτερικό ρήγμα στην ιρακινή ασφάλεια.
Η πρόσφατη διέλευση ενός μεγάλου κομβόι από τη Βασόρα προς το Ιράν, με τη συμμετοχή μελών φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών και με πρόσχημα μια «ανθρωπιστική αποστολή», προκάλεσε ανησυχία ότι το Ιράκ σύρεται άμεσα στον πόλεμο Ιράν – ΗΠΑ – Ισραήλ. Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι η πραγματική απειλή δεν είναι η μεταφορά «πεζικού» στο ιρανικό μέτωπο, αλλά η σταδιακή αποσύνθεση του ίδιου του ιρακινού κράτους ασφαλείας.
Ο ρόλος των PMF και ο «άξονας της αντίστασης»
Οι παραστρατιωτικοί που συμμετείχαν στο κομβόι ανήκουν στις Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης (Popular Mobilization Forces – PMF), σχηματισμό που δημιουργήθηκε το 2014 για την καταπολέμηση του «Ισλαμικού Κράτους» και έκτοτε εντάχθηκε θεσμικά στις ιρακινές ένοπλες δυνάμεις, με περίπου 238.000 μέλη μισθοδοτούμενα από το κράτος. Παράλληλα, οι PMF έχουν εξελιχθεί σε ισχυρό πολιτικό μπλοκ με σημαντική κοινοβουλευτική επιρροή.
Στο εσωτερικό τους, ωστόσο, υπάρχουν φατρίες που θεωρούνται περισσότερο ευθυγραμμισμένες με την Τεχεράνη παρά με τη Βαγδάτη, αποτελώντας τμήμα του λεγόμενου «άξονα της αντίστασης» – δικτύου φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών σε όλη τη Μέση Ανατολή, από τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο και τη Χαμάς στη Γάζα, έως τους Χούθι στην Υεμένη. Μετά τα πλήγματα ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, οι φατρίες αυτές στο Ιράκ έχουν εντείνει επιθέσεις σε στόχους που συνδέουν με αμερικανική ή ισραηλινή παρουσία, από διπλωματικές αποστολές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις έως πετρελαϊκά πεδία και ξενοδοχεία.
Αναλυτές σημειώνουν ότι, παρότι ένα κομβόι μαχητών δεν αλλάζει την ισορροπία σε έναν πόλεμο που κρίνεται από πυραύλους και αεροπορικά πλήγματα, η εικόνα οργανωμένης κινητοποίησης από το Ιράκ λειτουργεί ως εργαλείο ψυχολογικής πίεσης: δείχνει ότι η Τεχεράνη μπορεί να «ανοίξει μέτωπα» και σε γειτονικές χώρες, αυξάνοντας το κόστος για ΗΠΑ και συμμάχους.
Κράτος εν κράτει και κίνδυνος εσωτερικής σύγκρουσης
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όμως, εντοπίζεται στο εσωτερικό του ίδιου του Ιράκ. Οι επιθέσεις φιλοϊρανικών φατριών εναντίον αμερικανικών στόχων έχουν προκαλέσει αεροπορικά πλήγματα των ΗΠΑ σε βάσεις των PMF, κάτι που η Ουάσιγκτον απέφευγε στο παρελθόν. Η ιρακινή κυβέρνηση αντέδρασε με έκτακτη συνεδρίαση, διατάζοντας τη σύλληψη όσων στοχοποιούν κρατικές υπηρεσίες ασφαλείας, πολιτικές υποδομές ή διπλωματικές αποστολές. Ταυτόχρονα, όμως, έδωσε σε όλες τις στρατιωτικές μονάδες –συμπεριλαμβανομένων των PMF– ευρύτερες εξουσίες «αυτοάμυνας».
Η διπλή αυτή απόφαση, όπως επισημαίνουν ειδικοί, ουσιαστικά καθιστά το Ιράκ εμπλεκόμενο μέρος στον περιφερειακό πόλεμο, αφού το κράτος θεωρείται πλέον υπεύθυνο για ενέργειες φατριών που δρουν υπό την ομπρέλα των PMF, επικαλούμενες αυτοάμυνα. Την ίδια ώρα, υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι τμήματα των PMF στοχοποιούν απευθείας επίσημους κρατικούς θεσμούς, όπως την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών και την Αντιτρομοκρατική Υπηρεσία, τις οποίες κατηγορούν για στενούς δεσμούς με τις ΗΠΑ.
Η απαγωγή της Αμερικανίδας δημοσιογράφου Shelley Kittleson στη Βαγδάτη, για την οποία εικάζεται εμπλοκή της οργάνωσης Κατάιμπ Χεζμπολάχ –φατρίας ενταγμένης τυπικά στο κρατικό σύστημα ασφαλείας– αποτυπώνει το βαθύ δομικό παράδοξο: θύτες και διώκτες ανήκουν, θεωρητικά, στο ίδιο θεσμικό πλαίσιο. Το αποτέλεσμα είναι ένας κατακερματισμένος μηχανισμός ασφαλείας, όπου διαφορετικά κέντρα ισχύος συγκρούονται μεταξύ τους, υπονομεύοντας την κρατική κυριαρχία.
Αδιέξοδο χωρίς κυβέρνηση και με ενισχυμένη ιρανική επιρροή
Η κρίση αυτή έρχεται σε μια στιγμή που το Ιράκ δεν έχει ακόμη σχηματίσει νέα κυβέρνηση μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου, γεγονός που περιορίζει δραστικά τη δυνατότητα θεσμικών μεταρρυθμίσεων. Οι αναλυτές συγκλίνουν ότι δεν υπάρχουν «εύκολες λύσεις»: η αποδυνάμωση της ιρανικής επιρροής θεωρείται προϋπόθεση για την αποκατάσταση της κρατικής κυριαρχίας, αλλά δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα. Μια ρεαλιστικότερη, αν και δύσκολη, διαδρομή θα ήταν η ενίσχυση των πιο πραγματιστικών φατριών εντός των PMF, εκείνων που επωφελούνται από τη σχετική σταθερότητα και την οικονομική τους ισχύ και ενδέχεται να πιέσουν τους πιο μαχητικούς συμμάχους της Τεχεράνης.
Μέχρι τότε, η προτεραιότητα της Βαγδάτης είναι η «διαχείριση ζημιάς»: αποτροπή κλιμάκωσης, περιορισμός των επιθέσεων που προκαλούν ξένα αντίποινα και επίσπευση του σχηματισμού κυβέρνησης ικανής να επιχειρήσει έστω μερική αναδιάταξη του τοπίου ασφαλείας. Το διακύβευμα δεν είναι απλώς αν το Ιράκ θα εμπλακεί στον πόλεμο του Ιράν, αλλά αν θα μπορέσει να αποτρέψει έναν σιωπηρό, εσωτερικό εμφύλιο εντός των ίδιων των δομών του κράτους.
Σχόλιο 
: Η περίπτωση του Ιράκ φωτίζει το στρατηγικό ρίσκο των υβριδικών δομών ασφαλείας: όταν παραστρατιωτικοί ενσωματώνονται τυπικά στο κράτος χωρίς πραγματικό έλεγχο, μετατρέπονται σε μοχλό εξωτερικής επιρροής και σε εσωτερικό παράγοντα αποσταθεροποίησης. Για επενδυτές και ενεργειακές αγορές, αυτό σημαίνει ότι η χώρα θα παραμείνει κόμβος υψηλού γεωπολιτικού ρίσκου, όπου κάθε περιφερειακή κλιμάκωση μεταφράζεται άμεσα σε απειλή για υποδομές, ροές πετρελαίου και πολιτική ομαλότητα.
#Ιράκ #Ιράν #ΜέσηΑνατολή #PMF #Ασφάλεια
