Ο κίνδυνος παρατεταμένης αστάθειας στα Στενά του Ορμούζ ωθεί τα κράτη του Κόλπου σε αγώνας δρόμου για νέους, πανάκριβους αγωγούς. Τα έργα υπόσχονται μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια, αλλά σκοντάφτουν σε γεωπολιτικές και τεχνικές προκλήσεις.
Η κλιμάκωση της έντασης στον Περσικό Κόλπο και η απειλή παρατεταμένου ελέγχου των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα παλαιό αλλά πλέον κατεπείγον ζητούμενο: τη δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών για τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου των χωρών του Κόλπου. Κυβερνήσεις και ενεργειακοί όμιλοι εξετάζουν εκ νέου μεγαλεπήβολα σχέδια αγωγών, παρά το τεράστιο κόστος και την πολιτική πολυπλοκότητα που συνεπάγονται.
Ο αγωγός East-West ως πρότυπο και το σαουδαραβικό δίλημμα
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο αγωγός East-West της Σαουδικής Αραβίας, μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων, ο οποίος κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1980, όταν ο «πόλεμος των δεξαμενόπλοιων» μεταξύ Ιράν και Ιράκ απειλούσε με κλείσιμο τα Στενά του Ορμούζ. Ο αγωγός μεταφέρει σήμερα περί τα 7 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας πλήρως το Ορμούζ και λειτουργώντας ως ζωτικής σημασίας ενεργειακή «γραμμή ζωής» για το βασίλειο.
Ανώτερα στελέχη της περιφερειακής ενεργειακής βιομηχανίας χαρακτηρίζουν εκ των υστέρων τον East-West ως «ιδιοφυή στρατηγική κίνηση», ενώ το Ριάντ εξετάζει πλέον πώς μπορεί να διοχετεύει ακόμη μεγαλύτερο μέρος της ημερήσιας παραγωγής του –περί τα 10,2 εκατ. βαρέλια– μέσω αγωγών και όχι μέσω θαλάσσιων οδών που ελέγχονται ή απειλούνται από το Ιράν. Στο τραπέζι βρίσκεται τόσο η περαιτέρω αύξηση της χωρητικότητας του East-West όσο και η ανάπτυξη νέων διαδρομών.
Κόστος δισεκατομμυρίων και γεωπολιτικές νάρκες
Παρά το αυξημένο ενδιαφέρον, τα οικονομικά και πολιτικά εμπόδια είναι τεράστια. Σύμφωνα με εκτιμήσεις στελεχών της κατασκευαστικής βιομηχανίας, η απλή «αναπαραγωγή» ενός αγωγού ανάλογου με τον East-West σήμερα θα κόστιζε τουλάχιστον 5 δισ. δολάρια, καθώς περιλαμβάνει εξαιρετικά απαιτητικά έργα, όπως η διάνοιξη ορεινών όγκων, μεταξύ των οποίων και το βουνό Χιτζάζ στη σαουδαραβική ακτή της Ερυθράς Θάλασσας.
Ακόμη πιο δαπανηρές και σύνθετες είναι οι προτάσεις για αγωγούς που θα διασχίζουν πολλές χώρες, όπως διαδρομές από το Ιράκ μέσω Ιορδανίας, Συρίας ή Τουρκίας. Για τέτοια έργα, το κόστος εκτιμάται στην περιοχή των 15 έως 20 δισ. δολαρίων, χωρίς να συνυπολογίζονται ενδεχόμενες υπερβάσεις λόγω αστάθειας ή καθυστερήσεων.
Παράλληλα, οι κίνδυνοι ασφαλείας είναι ιδιαίτερα οξείς: στο Ιράκ παραμένει μεγάλος αριθμός μη εκραγέντων εκρηκτικών, ενώ εξακολουθεί η παρουσία του ISIS και άλλων ενόπλων ομάδων. Οι νότιες διαδρομές, προς τα λιμάνια του Ομάν, αντιμετωπίζουν πρόσθετες τεχνικές δυσκολίες, καθώς απαιτούν διέλευση από εκτεταμένες ερήμους και ορεινές περιοχές με σκληρό βραχώδες υπόστρωμα.
Γιατί αλλάζει το κλίμα στις πρωτεύουσες του Κόλπου
Παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες, αναλυτές σημειώνουν ότι το κλίμα στις πρωτεύουσες του Κόλπου έχει αλλάξει. Η συσσώρευση γεωπολιτικών κινδύνων –από την αντιπαράθεση ΗΠΑ-Ιράν μέχρι τις περιφερειακές συγκρούσεις– καθιστά την εξάρτηση από ένα και μόνο θαλάσσιο «λαιμό μπουκαλιού» στρατηγικά μη αποδεκτή. Σύμβουλοι διεθνών think tanks επισημαίνουν ότι η ενεργειακή ασφάλεια αρχίζει να σταθμίζεται ισότιμα με το οικονομικό κόστος, ιδίως για χώρες που βασίζουν τεράστιο μέρος των δημοσίων τους εσόδων στις εξαγωγές υδρογονανθράκων.
Στελέχη κατασκευαστικών ομίλων αναφέρουν πως ακόμη και πριν από την τελευταία ανάφλεξη υπήρχε έντονο ενδιαφέρον για νέα έργα αγωγών, με πολλαπλές προκαταρκτικές μελέτες να «κάθονται στα συρτάρια». Η τρέχουσα κρίση λειτουργεί ως επιταχυντής, ωθώντας κυβερνήσεις και εταιρείες να μετατρέψουν παλαιά σχέδια σε ώριμα επενδυτικά projects, παρά το γεγονός ότι η απόσβεση τέτοιων επενδύσεων θα απαιτήσει πολλά χρόνια και σταθερό πολιτικό περιβάλλον.
Σε κάθε περίπτωση, ο αγώνας δρόμου για νέους αγωγούς δισεκατομμυρίων διαμορφώνει έναν υπό εξέλιξη νέο ενεργειακό χάρτη στη Μέση Ανατολή, με σημαντικές προεκτάσεις για τις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Σχόλιο 
: Η συζήτηση για νέους αγωγούς στον Κόλπο δείχνει ότι η γεωπολιτική ασφάλεια επιστρέφει ως κρίσιμος παράγοντας κόστους στην παγκόσμια ενεργειακή εξίσωση. Για την Ευρώπη –και την Ελλάδα– η ενίσχυση εναλλακτικών πηγών και διαδρομών προμήθειας καθίσταται ακόμη πιο επιτακτική, καθώς κάθε αναταραχή στον Περσικό Κόλπο μεταφράζεται άμεσα σε αυξημένη μεταβλητότητα τιμών και ενεργειακό ρίσκο.
#ενέργεια #ΠερσικόςΚόλπος #αγωγοί #Ιράν #ΣαουδικήΑραβία
