Δεκάδες χιλιάδες Σύροι εγκαταλείπουν τον Λίβανο λόγω του πολέμου Ισραήλ–Ιράν και επιστρέφουν σε μια κατεστραμμένη, επισφαλή Συρία. Η μαζική επιστροφή δεν σημαίνει βελτίωση συνθηκών, αλλά έλλειψη επιλογών.
Η κλιμάκωση της σύγκρουσης Ισραήλ–Ιράν, με πεδίο μάχης τον νότιο Λίβανο και την εμπλοκή της Χεζμπολάχ, δημιουργεί ένα νέο, ιδιότυπο προσφυγικό κύμα: Σύροι που είχαν καταφύγει στον Λίβανο τα προηγούμενα χρόνια, αναγκάζονται τώρα να επιστρέψουν σε μια Συρία η οποία παραμένει βαθιά τραυματισμένη από τον δεκατετραετή εμφύλιο.
Μαζική έξοδος από τον Λίβανο, χωρίς ασφαλές καταφύγιο
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης του ΟΗΕ, πάνω από 227.000 άνθρωποι έχουν διασχίσει τα τρία επίσημα συνοριακά περάσματα από τον Λίβανο προς τη Συρία από τις αρχές Μαρτίου. Το 95% είναι Σύροι, το υπόλοιπο 5% Λιβανέζοι. Η μαζική φυγή ήρθε ως απάντηση στους ισραηλινούς βομβαρδισμούς σε περιοχές όπως η Τύρος, όπου καταστράφηκαν ολόκληρες γειτονιές.
Παρά την επιβολή δεκαήμερης εκεχειρίας μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου με αμερικανική διαμεσολάβηση, πολλοί πρόσφυγες δηλώνουν ότι δεν σκοπεύουν να επιστρέψουν. Όπως επισημαίνουν αναλυτές, ο Λίβανος έχει καταστεί «μη βιώσιμος» για τους Σύρους: οικονομική κατάρρευση, κοινωνική πίεση και αυξανόμενη εχθρότητα απέναντι στους πρόσφυγες καθιστούν την παραμονή εξαιρετικά επικίνδυνη, παρά την παρουσία άνω του 1 εκατ. καταγεγραμμένων Σύρων προσφύγων από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ.
Κατεστραμμένες πόλεις, ανύπαρκτες υπηρεσίες, εκρηκτικά κατάλοιπα
Η επιστροφή στη Συρία δεν ισοδυναμεί με επιστροφή στην κανονικότητα. Πόλεις όπως η Μααράτ αλ-Νουμάν κοντά στο Χαλέπι ή η Κουσάιρ κοντά στη Χομς είναι σε μεγάλο βαθμό ισοπεδωμένες. Πολλοί επιστρέφοντες βρίσκουν τα σπίτια τους κατεστραμμένα και καταφεύγουν σε συγγενείς ή στήνουν ξανά τις σκηνές που είχαν στον Λίβανο.
Παράλληλα, η Συρία παραμένει μία από τις πιο μολυσμένες χώρες στον κόσμο από εκρηκτικά υπολείμματα πολέμου: βόμβες διασποράς, νάρκες, αυτοσχέδιοι εκρηκτικοί μηχανισμοί. Ολόκληρες επαρχίες όπως Ράκκα, Ντέιρ εζ-Ζορ, τμήματα του Χαλεπίου, της Ιντλίμπ και αγροτικές περιοχές της Χομς και της Χάμα είναι διάσπαρτες με μη εκραγέντα πυρομαχικά. Τα περιστατικά τραυματισμών και θανάτων αυξάνονται, με δυσανάλογο πλήγμα σε παιδιά και ανθρώπους που επιστρέφουν σε άγνωστα πλέον, επικίνδυνα περιβάλλοντα.
Ανθρωπιστικό ναρκοπέδιο και πολιτική αβεβαιότητα
Παρά την τυπική λήξη του εμφυλίου στα τέλη του 2024, μετά την ανατροπή του Μπασάρ αλ-Άσαντ από συμμαχία ανταρτικών ομάδων, η Συρία δεν έχει περάσει σε φάση ουσιαστικής σταθεροποίησης. Οι εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας ανεβάζουν το κόστος ανοικοδόμησης στα 216 δισ. δολάρια, ενώ βασικές υπηρεσίες –υγεία, εκπαίδευση, υποδομές– παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένες για πληθυσμό περίπου 26 εκατ. κατοίκων.
Περίπου 15,6 εκατ. Σύροι χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια και 13,3 εκατ. είναι επισιτιστικά ανασφαλείς. Η καταστροφική ξηρασία του 2025, που έπληξε το 95% των ξηρικών καλλιεργειών, επιδείνωσε δραματικά την κατάσταση. Διεθνείς οργανώσεις προειδοποιούν ότι η χώρα δεν διαθέτει τις υποδομές –ούτε τους οικονομικούς πόρους– για να απορροφήσει με ασφάλεια εκατοντάδες χιλιάδες επιστρέφοντες.
Όπως σημειώνουν ειδικοί, η τρέχουσα «επιστροφή» δεν πρέπει να παρερμηνεύεται ως ένδειξη βελτίωσης της κατάστασης στη Συρία, αλλά ως αντανάκλαση της απόλυτης απουσίας βιώσιμων επιλογών για τους πρόσφυγες. Ανάμεσα σε έναν Λίβανο που βυθίζεται στη σύγκρουση Ισραήλ–Ιράν και μια Συρία γεμάτη ερείπια, νάρκες και ανθρωπιστική εξαθλίωση, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι κινούνται κυριολεκτικά μέσα σε ένα γεωπολιτικό και φυσικό ναρκοπέδιο.
Σχόλιο 
: Η νέα μετακίνηση Σύρων από τον Λίβανο προς τη Συρία αποκαλύπτει πώς οι περιφερειακές συγκρούσεις Ισραήλ–Ιράν μετατρέπουν τους πρόσφυγες σε διαρκώς μετακινούμενο, «αναλώσιμο» πληθυσμό. Χωρίς σοβαρή διεθνή χρηματοδότηση για ανοικοδόμηση και αποναρκοθέτηση, ούτε ο Λίβανος ούτε η Συρία μπορούν να προσφέρουν σταθερότητα, εγκλωβίζοντας εκατομμύρια ανθρώπους σε έναν φαύλο κύκλο ανασφάλειας και φτώχειας.
#Συρία #Λίβανος #Ιράν #Ισραήλ #Πρόσφυγες #ΜέσηΑνατολή
