Η Άγκυρα υιοθετεί ένα από τα πιο αυστηρά καθεστώτα ρύθμισης της πρόσβασης ανηλίκων στα social media. Ο νέος νόμος εντάσσεται στο ευρύτερο ευρωπαϊκό κύμα περιορισμών για την ψηφιακή ζωή των παιδιών.
Η Τουρκία προστίθεται πλέον στον αυξανόμενο αριθμό χωρών που επιχειρούν να θέσουν αυστηρά όρια στην ψηφιακή ζωή των ανηλίκων. Το τουρκικό κοινοβούλιο ενέκρινε νόμο που απαγορεύει την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για άτομα κάτω των 15 ετών, μετατρέποντας τη χώρα σε πεδίο δοκιμής για ένα ιδιαίτερα παρεμβατικό μοντέλο ρύθμισης της online δραστηριότητας.
Υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας και γονικός έλεγχος
Ο νέος νόμος προβλέπει ότι χρήστες κάτω των 15 ετών δεν θα μπορούν να δημιουργούν λογαριασμούς σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Οι ίδιες οι πλατφόρμες, από τα διεθνή δίκτυα μέχρι τις τοπικές εφαρμογές, υποχρεώνονται να εφαρμόσουν συστήματα επαλήθευσης ηλικίας, αναλαμβάνοντας ουσιαστικά ρόλο «φύλακα πύλης» για την πρόσβαση των ανηλίκων.
Παράλληλα, ενισχύεται δραστικά ο ρόλος των γονέων. Θα διαθέτουν εργαλεία για την παρακολούθηση του χρόνου που περνούν τα παιδιά τους μπροστά σε οθόνες, αλλά και των διαδικτυακών δαπανών τους – από μικροαγορές σε παιχνίδια μέχρι συνδρομές σε υπηρεσίες. Η ρύθμιση αυτή συνδέεται με την αυξανόμενη ανησυχία για τον εθισμό στο «ατελείωτο scrolling» και για τις παγίδες των in-app αγορών σε ανήλικους χρήστες.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη διαχείριση κρίσεων. Σε περιπτώσεις που κρίνεται ότι διακινείται «επιβλαβές περιεχόμενο» –όρος που μένει να αποσαφηνιστεί στην πράξη– οι μεγάλες πλατφόρμες υποχρεούνται να παρέμβουν εντός μίας ώρας, αποσύροντας ή περιορίζοντας τη διάδοσή του. Ο μηχανισμός αυτός δημιουργεί ένα πλαίσιο ταχύτατης –και άρα πολιτικά ευαίσθητης– λογοκρισίας ή moderation.
Μέρος ευρύτερης ευρωπαϊκής στροφής στον ψηφιακό περιορισμό
Ο νόμος θα τεθεί σε ισχύ έξι μήνες μετά τη δημοσίευσή του στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, δίνοντας σε εταιρείες τεχνολογίας και γονείς περιορισμένο χρόνο προσαρμογής. Η κίνηση της Άγκυρας δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η συζήτηση για αυστηρότερα όρια στην πρόσβαση των ανηλίκων στα social media εντείνεται, με την ανησυχία για ψυχική υγεία, παραπληροφόρηση και διαδικτυακή βία να λειτουργεί ως βασικός καταλύτης.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει ήδη προτείνει την καθιέρωση μιας μηνιαίας «ημέρας εκτός σύνδεσης» για τους νέους, με στόχο την επανασύνδεσή τους με το διάβασμα, τον αθλητισμό και τη φυσική κοινωνική ζωή. Παράλληλα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και οι ηγέτες 12 κρατών-μελών της ΕΕ –μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα– συζητούν συντονισμένα την επιβολή αντίστοιχων περιορισμών πρόσβασης στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών.
Το γεγονός ότι ο αριθμός των ευρωπαϊκών χωρών που εξετάζουν τέτοια μέτρα έχει διπλασιαστεί σε σχέση με το περασμένο φθινόπωρο δείχνει ότι η ιδέα ενός πιο «προστατευτικού» διαδικτύου για τους ανηλίκους κερδίζει γρήγορα έδαφος. Ωστόσο, παραμένουν ανοικτά κρίσιμα ερωτήματα για το πώς θα διασφαλιστούν τα δικαιώματα των παιδιών, η ιδιωτικότητα των οικογενειών και η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία και τον υπερβολικό κρατικό ή εταιρικό έλεγχο.
Σχόλιο 
: Η Τουρκία αξιοποιεί την εύλογη ανησυχία για την έκθεση των ανηλίκων στα social media για να εδραιώσει ένα ιδιαίτερα παρεμβατικό μοντέλο ψηφιακού ελέγχου, με υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας, ενισχυμένη παρακολούθηση από γονείς και ισχυρές αρμοδιότητες άμεσης παρέμβασης στις πλατφόρμες. Το στοίχημα για την Ευρώπη –και την Ελλάδα που συμμετέχει στη σχετική συζήτηση– είναι να αντλήσει διδάγματα χωρίς να υιοθετήσει μηχανισμούς που μπορούν να διολισθήσουν σε γενικευμένη επιτήρηση και περιορισμό της ελευθερίας έκφρασης στο διαδίκτυο.
#Τουρκία #SocialMedia #Ανήλικοι #ΨηφιακάΔικαιώματα #ΕΕ
