Η πρόταση της Reform UK για απαγόρευση βίζας σε χώρες που ζητούν αποζημιώσεις για τη δουλεία αποκαλύπτει ιστορική άγνοια και γεωπολιτική μυωπία. Η συζήτηση για επανορθώσεις συνδέεται πλέον άμεσα με το μέλλον της βρετανικής οικονομίας και της Κοινοπολιτείας.
Η συζήτηση για τις αποζημιώσεις λόγω δουλείας επιστρέφει δυναμικά στο βρετανικό πολιτικό σκηνικό, με αφορμή την πρόταση του κόμματος Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ να απαγορεύονται όλες οι βίζες προς πολίτες χωρών που διεκδικούν επανορθώσεις από το Ηνωμένο Βασίλειο. Στο στόχαστρο μπαίνουν κυρίως αφρικανικές και καραϊβικές χώρες, όπως η Νιγηρία, η Γκάνα και η Τζαμάικα, δηλαδή ακριβώς τα κράτη που υπήρξαν πυρήνες του βρετανικού αποικιοκρατικού και δουλεμπορικού συστήματος.
Η διεθνής νομιμότητα των επανορθώσεων και η βρετανική αντίφαση
Όπως υπενθυμίζει ο καθηγητής δικαίου και πολιτικής οικονομίας Kojo Koram, οι επανορθώσεις αποτελούν εδώ και δεκαετίες καθιερωμένο εργαλείο του διεθνούς δικαίου. Ο ΟΗΕ έχει θεσπίσει αναλυτικές κατευθυντήριες γραμμές για το πότε οι μαζικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων θεμελιώνουν δικαίωμα σε αποζημίωση, ενώ ιστορικά παραδείγματα –από τις γερμανικές πληρωμές για το Ολοκαύτωμα έως τη συμφωνία της Γερμανίας με τη Ναμίμπια για τη γενοκτονία των Herero και Nama– δείχνουν ότι η διεθνής κοινότητα αναγνωρίζει τη λογική της επανορθωτικής δικαιοσύνης.
Σε αυτό το πλαίσιο, η απειλή της Reform να τιμωρεί με συνολική απαγόρευση βίζας οποιαδήποτε χώρα τολμήσει να καταθέσει νομική ή πολιτική αξίωση, δεν συνιστά απλώς σκληρή διαπραγματευτική στάση. Ερμηνεύεται ως προσπάθεια εκφοβισμού κρατών-μελών της Κοινοπολιτείας ώστε να μην αξιοποιήσουν τα εργαλεία του διεθνούς δικαίου. Μια τέτοια στάση αντιφάσκει ευθέως με την εικόνα της Βρετανίας ως «πατρίδας του κράτους δικαίου» και ενισχύει την κριτική ότι τμήμα της πολιτικής της ελίτ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις πρώην αποικίες όχι ως κυρίαρχους εταίρους, αλλά ως υποτελείς.
Οικονομικό αυτογκόλ και γεωπολιτική οπισθοδρόμηση μετά το Brexit
Η ειρωνεία είναι ότι η Reform UK προέκυψε από το Brexit Party, το οποίο υποσχόταν «επανένωση» με την Κοινοπολιτεία και άνοιγμα σε μια αγορά 2,2 δισ. ανθρώπων. Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα, η πρόταση για βίζα-μπλόκο απειλεί να υπονομεύσει ακριβώς αυτή τη στρατηγική.
Η Νιγηρία, με μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες παγκοσμίως, υπέγραψε το 2024 ενισχυμένη εμπορική και επενδυτική εταιρική σχέση με το Λονδίνο. Πάνω από 44.000 Νιγηριανοί φοιτητές φοιτούσαν σε βρετανικά πανεπιστήμια το 2022, τροφοδοτώντας με δίδακτρα και ανθρώπινο κεφάλαιο έναν πιεσμένο ακαδημαϊκό τομέα. Ένα γενικευμένο καθεστώς απαγόρευσης βίζας θα έπληττε άμεσα βρετανικές επιχειρήσεις, πανεπιστήμια και επαγγελματικές υπηρεσίες που έχουν επενδύσει σε δεσμούς με την αφρικανική ήπειρο.
Αντίστοιχα, στην Καραϊβική, χώρες όπως η Τζαμάικα ήδη αναζητούν εναλλακτικούς στρατηγικούς εταίρους, μεταξύ άλλων και την Κίνα. Μια πολιτική τιμωρίας λόγω αιτημάτων επανορθώσεων θα επιτάχυνε αυτή τη στροφή, υπονομεύοντας τον ρόλο του Λονδίνου στην περιοχή και δημιουργώντας παράπλευρες απώλειες ακόμη και σε τομείς όπως ο τουρισμός, όπου εκατοντάδες χιλιάδες Βρετανοί ταξιδεύουν ετησίως.
Από το παρελθόν της δουλείας σε ένα νέο παγκόσμιο συμβόλαιο
Η συζήτηση για τις αποζημιώσεις δεν περιορίζεται σε χρηματικές πληρωμές. Στο διεθνές επίπεδο εξετάζονται μορφές επανορθωτικής πολιτικής όπως η δωρεάν μεταφορά τεχνολογίας πράσινης ενέργειας ή η ανακατανομή δικαιωμάτων ψήφου σε οργανισμούς όπως η Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ, έτσι ώστε οι χώρες του Νότου να έχουν μεγαλύτερο λόγο στη διακυβέρνηση του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Για τη Βρετανία, η αποδοχή ότι η δουλεία και η αποικιοκρατία δημιούργησαν ανισότητες που επιβιώνουν μέχρι σήμερα δεν συνεπάγεται αυτόματα οικονομική καταστροφή. Αντιθέτως, μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για μια πιο ρεαλιστική, αμοιβαία επωφελή σχέση με τις πρώην αποικίες, σε έναν 21ο αιώνα όπου η δημογραφική και οικονομική δυναμική μετατοπίζεται προς τον παγκόσμιο Νότο.
Η προσέγγιση της Reform UK δείχνει μια χώρα που δυσκολεύεται να αποδεχθεί αυτή τη μεταβολή ισχύος και αναζητά παρηγοριά σε μια ρητορική «αυτοκρατορικής νοσταλγίας». Όμως οι εποχές της «διπλωματίας των κανονιοφόρων» έχουν παρέλθει οριστικά· η επιμονή σε λογικές εκβιασμού απλώς επιταχύνει την περιθωριοποίηση του Λονδίνου στο διεθνές σύστημα.
Σχόλιο 
: Η υπόθεση των αποζημιώσεων για τη δουλεία λειτουργεί ως τεστ ωριμότητας για το βρετανικό πολιτικό σύστημα: όποιος απαντά με απαγορεύσεις βίζας και τιμωρητική ρητορική αποδεικνύει ότι δεν έχει κατανοήσει ούτε το βάθος της ιστορικής ευθύνης ούτε τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, όπου η ισχύς μετακινείται προς τις ίδιες χώρες που υπήρξαν θύματα της αυτοκρατορίας.
#ΗνωμένοΒασίλειο #ReformUK #δουλεία #αποζημιώσεις #Κοινοπολιτεία #γεωπολιτική
