Ο Αντόνιο Κόστα πιέζει για κλείσιμο της συμφωνίας του νέου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού έως το τέλος του 2026. Ο φόβος πολιτικών ανατροπών στο Παρίσι και αλλού σφίγγει τα χρονικά περιθώρια.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται σε μια εξαιρετικά πυκνή πολιτική και θεσμική φάση, με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα να επιχειρεί να κλείσει τις διαπραγματεύσεις για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό ύψους 1,8 τρισ. ευρώ μέχρι το τέλος του έτους. Στο άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Λευκωσία, ο Κόστα επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από το τεχνικό στο καθαρά πολιτικό επίπεδο, γνωρίζοντας ότι το παράθυρο ευκαιρίας στενεύει δραματικά λόγω των επερχόμενων εκλογικών αναμετρήσεων στην Ευρώπη.
Το χρηματοδοτικό κενό και η μάχη για νέους ίδιους πόρους
Κεντρικό αγκάθι αποτελεί η ανάγκη αποπληρωμής, από το 2028 και μετά, περίπου 25 δισ. ευρώ ετησίως από την κοινή ευρωπαϊκή έκδοση χρέους που χρηματοδότησε την αντιμετώπιση των οικονομικών συνεπειών της πανδημίας. Εννέα μήνες μετά την έναρξη των διαπραγματεύσεων για το δημοσιονομικό πλαίσιο 2028-2034, παραμένει ασαφές από πού θα βρεθούν αυτοί οι πόροι.
Η Κομισιόν έχει προτείνει πακέτο νέων «ίδιων πόρων», δηλαδή ευρωπαϊκών φόρων, μεταξύ άλλων σε προϊόντα καπνού, σε μη ανακυκλωμένα ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά απόβλητα και σε εταιρικά κέρδη. Ωστόσο, οι κυβερνήσεις της πλουσιότερης βόρειας Ευρώπης αντιδρούν έντονα στην ιδέα ενίσχυσης της φορολογικής αρμοδιότητας των Βρυξελλών και σε κάθε αύξηση των καθαρών συνεισφορών τους.
Στον αντίποδα, τα κράτη του Νότου και της Ανατολικής Ευρώπης ζητούν μεγαλύτερο προϋπολογισμό, αντιστεκόμενα σε περικοπές στην Κοινή Αγροτική Πολιτική και στα διαρθρωτικά ταμεία, που απορροφούν σχεδόν το ήμισυ των δαπανών. Η πρόταση της Επιτροπής από τον Ιούλιο επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε αυτές τις αντικρουόμενες προτεραιότητες, μεταφέροντας ταυτόχρονα περισσότερα κονδύλια σε άμυνα και στρατηγικές τεχνολογίες.
Η γαλλική προεδρική κάλπη ως καταλύτης – ή βόμβα
Πέρα από τους αριθμούς, ο παράγοντας χρόνος αποδεικνύεται καθοριστικός. Οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να κλείσουν τη συμφωνία πριν από τις γαλλικές προεδρικές εκλογές του Απριλίου 2027. Ο φόβος είναι ότι ενδεχόμενη νίκη υποψηφίου του Rassemblement National, που προηγείται στις δημοσκοπήσεις, θα μετατρέψει τη Γαλλία από κινητήριο δύναμη σε τροχοπέδη, καθώς το πρόγραμμά του περιλαμβάνει μείωση της γαλλικής συνεισφοράς στον προϋπολογισμό της ΕΕ και περιορισμό της στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία.
Η πολιτική συγκυρία είναι ρευστή και σε άλλα κράτη μέλη. Στην Ουγγαρία, η ήττα του Βίκτορ Όρμπαν από τον συντηρητικό Πέτερ Μάγκιαρ –που ήταν αντίθετος τόσο στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας όσο και στη σύνδεση των ευρωπαϊκών κονδυλίων με το κράτος δικαίου– άνοιξε ένα παράθυρο ευκαιρίας, καθώς ο Όρμπαν δεν θα παραστεί στο άτυπο Συμβούλιο. Παράλληλα, εκλογές σε Ισπανία και Ιταλία εντός του 2027 προσθέτουν νέα δόση αβεβαιότητας.
Σκληρές γραμμές, ανάγκη πολιτικής ώθησης
Παρά τις πιέσεις Κόστα και τη δήλωση του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς ότι οι διαπραγματεύσεις «θα πρέπει, αν είναι δυνατόν, να ολοκληρωθούν έως το τέλος του έτους», οι «φειδωλές» χώρες, όπως Ολλανδία και Σουηδία, δεν δείχνουν διατεθειμένες να κάνουν παραχωρήσεις μόνο και μόνο για ταχύτητα. Όπως σημειώνουν διπλωμάτες της ΕΕ, προτιμούν «έναν καλό προϋπολογισμό που παίρνει χρόνο, παρά έναν κακό που κλείνει βιαστικά».
Οι τεχνικές διαπραγματεύσεις στις Βρυξέλλες έχουν φτάσει στα όριά τους, μπλοκαρισμένες από βέτο και διαφωνίες στα πιο πολιτικά ευαίσθητα σημεία. Η κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου αναμένεται, μετά τη συζήτηση στη Λευκωσία, να παρουσιάσει τον Ιούνιο νέο διαπραγματευτικό κείμενο με αναθεωρημένους αριθμούς. Στη συνέχεια, όταν τα κράτη μέλη καταλήξουν σε κοινή θέση, θα πρέπει να ξεκινήσει ο εξίσου δύσκολος γύρος με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Σχόλιο 
: Η μάχη για τον προϋπολογισμό 2028-2034 λειτουργεί ως τεστ για το αν η ΕΕ μπορεί να μετατρέψει την κοινή της δανειοληψία σε μόνιμο, πολιτικά νομιμοποιημένο εργαλείο οικονομικής ολοκλήρωσης. Αν επικρατήσει η λογική του «ελάχιστου κοινού παρονομαστή», η Ένωση θα μείνει με ένα περιορισμένο, αμυντικό πλαίσιο δαπανών, ανεπαρκές για τις ανάγκες άμυνας, πράσινης μετάβασης και τεχνολογικής αυτονομίας. Αντίθετα, μια συμφωνία που θα συνδυάζει νέους ίδιους πόρους με πιο στοχευμένες δαπάνες θα έστελνε μήνυμα στρατηγικής ωρίμανσης – αλλά προϋποθέτει πολιτικό θάρρος σε εθνικό επίπεδο, ειδικά σε χώρες όπως η Γαλλία, όπου ο ευρωσκεπτικισμός τείνει να καθορίζει την προεκλογική ατζέντα.
#ΕΕ #Προϋπολογισμός #Γαλλία #Κόστα
