Η συμφωνία Τραμπ–Ιράν για 15ήμερη εκεχειρία αποκλιμακώνει άμεσα την ένταση στον Περσικό Κόλπο. Ταυτόχρονα εκθέτει τη γεωπολιτική αδυναμία της Ευρώπης.
Μια εύθραυστη ανάσα ανακούφισης επικράτησε στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες μετά την ανακοίνωση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για συμφωνία 15ήμερης εκεχειρίας με το Ιράν. Η προσωρινή παύση των επιθέσεων με πυραύλους, με αντάλλαγμα την επαναλειτουργία των διελεύσεων από τα Στενά του Ορμούζ, απομακρύνει –προσωρινά– τον κίνδυνο γενικευμένης ανάφλεξης με τεράστιες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία και την ενέργεια.
Ευρωπαϊκές αντιδράσεις: από ανακούφιση έως αιχμηρή κριτική
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε τη συμφωνία «πολύ αναγκαία αποκλιμάκωση», ευχαριστώντας το Πακιστάν για τον μεσολαβητικό του ρόλο και καλώντας να συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις για μια «βιώσιμη λύση». Στο ίδιο μήκος κύματος, η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική Κάγια Κάλας μίλησε για «βήμα πίσω από το χείλος του γκρεμού», υπογραμμίζοντας την ανάγκη άμεσης επανεκκίνησης της ναυσιπλοΐας από τα Στενά του Ορμούζ.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ έκανε λόγο για «στιγμή ανακούφισης» και ετοιμάζεται να μεταβεί στη Μέση Ανατολή, επιδιώκοντας να συνεργαστεί με τους εταίρους του Κόλπου ώστε το άνοιγμα των Στενών να αποκτήσει μόνιμο χαρακτήρα. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έθεσε ως στόχο ένα «διαρκές τέλος του πολέμου», δείχνοντας πως το Βερολίνο βλέπει την εκεχειρία ως αφετηρία για ευρύτερη διευθέτηση.
Πιο αιχμηρός εμφανίστηκε ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, ο οποίος, αν και αναγνώρισε ότι οι εκεχειρίες είναι «πάντα καλή είδηση» όταν οδηγούν σε «δίκαιη και διαρκή ειρήνη», προειδοποίησε ότι η στιγμιαία ανακούφιση δεν μπορεί να σβήσει «το χάος, την καταστροφή και τις χαμένες ζωές». Με τη φράση ότι η Ισπανία «δεν θα χειροκροτήσει εκείνους που βάζουν φωτιά στον κόσμο μόνο και μόνο επειδή εμφανίζονται με έναν κουβά νερό», άσκησε έμμεση αλλά σαφή κριτική στον τρόπο με τον οποίο η Ουάσιγκτον κλιμάκωσε την κρίση.
Όροι της εκεχειρίας και ενεργειακό διακύβευμα
Η συμφωνία, η οποία επήλθε αφού ο Τραμπ είχε απειλήσει ότι «ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει» αν η Τεχεράνη δεν συναινέσει, στηρίζεται σε ιρανική δέσμευση για ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ και στην προώθηση ενός 10σημειου πλαισίου που παρουσίασε η ιρανική κυβέρνηση. Ο Τραμπ μίλησε για «μεγάλη μέρα για την παγκόσμια ειρήνη» και υποσχέθηκε αμερικανική στήριξη για την πλήρη αποκατάσταση των ροών ναυτιλίας, κάνοντας λόγο ακόμη και για πιθανή «Χρυσή Εποχή της Μέσης Ανατολής».
Ωστόσο, η ιρανική πλευρά δίνει πιο περιοριστική ερμηνεία. Ο υπουργός Εξωτερικών Σεγιέντ Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι η Τεχεράνη θα σταματήσει τις «αμυντικές επιχειρήσεις» και θα συντονιστεί με τις ένοπλες δυνάμεις για μερικό άνοιγμα των Στενών, υπό όρους όπως διέλευση με διόδια και σταδιακή υποχώρηση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Ουάσιγκτον αποδέχθηκε τη «γενική δομή» του ιρανικού σχεδίου, αφήνοντας σαφές ότι δεν υπάρχει ακόμη πλήρης σύμπτωση απόψεων.
Για την Ευρώπη, τα Στενά του Ορμούζ είναι ζωτικής σημασίας: από εκεί διέρχεται σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και LNG. Μια παρατεταμένη διακοπή θα εκτίνασσε τις τιμές ενέργειας, θα αναζωπύρωνε τον πληθωρισμό και θα πίεζε περαιτέρω την ήδη εύθραυστη οικονομική ανάκαμψη της ΕΕ.
Η γεωπολιτική αδυναμία της ΕΕ και η δοκιμασία για το ΝΑΤΟ
Η κρίση ανέδειξε με οδυνηρό τρόπο τον περιορισμένο ρόλο της Ευρώπης. Ενώ το Πακιστάν διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στη διαμεσολάβηση, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εμφανίστηκαν θεατές, παρά το γεγονός ότι η σύγκρουση απειλούσε άμεσα τα ενεργειακά τους συμφέροντα και τις θαλάσσιες οδούς. Ο Ιταλός υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροζέτο είχε προειδοποιήσει ότι «η τρέλα φαίνεται να έχει κυριεύσει τον κόσμο», ενώ ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα τόνισε ότι οι επιθέσεις σε πολιτικές υποδομές μπορεί να συνιστούν εγκλήματα πολέμου και ότι κάθε επέκταση της σύγκρουσης θα πλήξει πρωτίστως αμάχους.
Την ίδια στιγμή, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε μεταβαίνει στην Ουάσιγκτον, σε μια επίσκεψη που προμηνύεται ως κρίσιμη δοκιμασία για τη Συμμαχία. Οι ευρύτερες απαιτήσεις του Τραμπ προς τους συμμάχους, σε συνδυασμό με την απροθυμία πολλών ευρωπαϊκών κρατών να εμπλακούν ενεργά σε μια σύγκρουση με το Ιράν, δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα που θα καθορίσει τη μελλοντική συνοχή του ΝΑΤΟ.
Προς το παρόν, η Ευρώπη παρακολουθεί και ελπίζει ότι η παύση θα αντέξει. Το ερώτημα είναι αν θα αντλήσει τα αναγκαία διδάγματα για να αποκτήσει πραγματική στρατηγική αυτονομία σε έναν κόσμο όπου οι κρίσεις κλιμακώνονται ταχύτερα από ό,τι μπορεί να αντιδράσει η γραφειοκρατία των Βρυξελλών.
Σχόλιο 
: Η εκεχειρία ΗΠΑ–Ιράν λειτουργεί ως προσωρινό «φρένο» σε μια κρίση με τεράστιο ενεργειακό και γεωπολιτικό διακύβευμα για την Ευρώπη, αλλά ταυτόχρονα ξεγυμνώνει την αδυναμία της ΕΕ να επηρεάσει αποφασιστικά εξελίξεις που καθορίζουν την ασφάλεια και την οικονομία της. Αν δεν επενδύσει σε ενιαία στρατηγική, αμυντικές δυνατότητες και ενεργειακή διαφοροποίηση, θα συνεχίσει να πληρώνει το κόστος επιλογών που λαμβάνονται αλλού.
#ΗΠΑ #Ιράν #ΕΕ #Τραμπ #Ενέργεια #Ορμούζ #ΝΑΤΟ
