Ο πόλεμος στο Ιράν αποσταθεροποιεί τις ροές πετρελαίου και LNG, επαναφέροντας στην ΕΕ τον φόβο μιας νέας ενεργειακής κρίσης. Οι Βρυξέλλες ζητούν εξοικονόμηση, ενώ αναλυτές πιέζουν για επιτάχυνση των επενδύσεων στις ΑΠΕ.
Ο παρατεταμένος πόλεμος στο Ιράν μετατρέπεται σε νέα, δομική απειλή για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης. Με τις ροές πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τον Περσικό Κόλπο να διαταράσσονται, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί πλέον ανοιχτά τους πολίτες να περιορίσουν τις μετακινήσεις με αεροπλάνο και αυτοκίνητο, να εργαστούν περισσότερο από το σπίτι και να συμβάλουν στη μείωση της κατανάλωσης καυσίμων.
Στενότητα προσφοράς, εκτίναξη τιμών και γεωπολιτικός κίνδυνος
Οι αεροπορικές και πυραυλικές επιθέσεις μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, καθώς και το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, έχουν οδηγήσει σε άνοδο τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου έως και 70% από τα τέλη Φεβρουαρίου. Μέσα από αυτό το στενό διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας θαλάσσιας διακίνησης πετρελαίου και αερίου, με σχεδόν 2.000 τάνκερ να έχουν ακινητοποιηθεί στην περιοχή.
Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εκτίμησε ότι μόνο στις πρώτες δέκα ημέρες της σύρραξης οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι πλήρωσαν επιπλέον 3 δισ. ευρώ για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων. Δεξαμενή σκέψης των Βρυξελλών προειδοποιεί ότι ένας διπλασιασμός της τιμής του φυσικού αερίου θα μπορούσε να προσθέσει έως και 100 δισ. ευρώ στο ετήσιο κόστος εισαγωγών της ΕΕ.
Παρότι η Ευρώπη είχε περιορισμένη άμεση εξάρτηση από LNG που διέρχεται από το Στενό του Ορμούζ (περίπου 8% πριν από τον πόλεμο, κυρίως από το Κατάρ), η κρίση μετατρέπεται σε παγκόσμια μάχη για φορτία LNG. Ήδη ορισμένα φορτία έχουν εκτραπεί προς την Ασία, όπου οι αγοραστές εμφανίζονται διατεθειμένοι να πληρώσουν υψηλότερες τιμές, εντείνοντας τον κίνδυνο πραγματικών ελλείψεων στην Ευρώπη.
Πολιτικές αντιδράσεις, βιομηχανικός κίνδυνος και δίλημμα για τη Ρωσία
Η ΕΕ, έχοντας ήδη μειώσει δραστικά την εξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια μετά την εισβολή στην Ουκρανία, στηρίζεται σήμερα σε αυξημένες εισαγωγές από ΗΠΑ και Νορβηγία. Ωστόσο, η σχεδιαζόμενη πλήρης απεξάρτηση από το ρωσικό LNG έως το 2027 περιορίζει περαιτέρω τα περιθώρια ελιγμών.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ακούγονται φωνές για «επιστροφή στο φθηνό ρωσικό αέριο». Ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ μίλησε για ανάγκη «εξομάλυνσης» των σχέσεων με τη Μόσχα ώστε να αποκατασταθεί η πρόσβαση σε φθηνή ενέργεια, σημειώνοντας ότι πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες συμφωνούν κατ’ ιδίαν αλλά δεν το λένε δημοσίως. Η γραμμή της Κομισιόν, ωστόσο, παραμένει σκληρή: ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν ξεκαθάρισε ότι η ΕΕ δεν θα εισαγάγει «ούτε μόριο» ρωσικής ενέργειας.
Η ενεργοβόρα βιομηχανία –χάλυβας, τσιμέντο, λιπάσματα– βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του κινδύνου. Ο κλάδος λιπασμάτων προειδοποιεί για διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα και ζητεί στήριξη ώστε να διασφαλιστεί η επισιτιστική ασφάλεια. Οι αυξημένες τιμές ενέργειας απειλούν να συμπιέσουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, με πιθανές περικοπές παραγωγής και απασχόλησης.
Πιθανά μέτρα, παγίδες επιδοτήσεων και επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης
Στο τραπέζι των Βρυξελλών βρίσκονται προτάσεις για πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου και στοχευμένες επιδοτήσεις προς τη βιομηχανία. Ωστόσο, οικονομικά ινστιτούτα προειδοποιούν ότι η τεχνητή συγκράτηση τιμών θα αποδυναμώσει τα σήματα της αγοράς, θα ενθαρρύνει την κατανάλωση και θα καθυστερήσει την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Εναλλακτικά, προτείνεται μείωση της φορολογίας στην ηλεκτρική ενέργεια αντί για φθηνό φυσικό αέριο, ώστε να ενισχυθεί η στροφή προς την ηλεκτροκίνηση και αντλίες θερμότητας. Παράλληλα, αναλυτές ζητούν συγκεκριμένα μέτρα εξοικονόμησης –μείωση θέρμανσης σε δημόσια κτίρια και εστίαση, περιορισμό των ταξιδιών αξιωματούχων– και ισχυρή ώθηση σε εγχώριες πράσινες βιομηχανίες.
Η έκθεση του Bruegel τονίζει ότι η κρίση αποκαλύπτει για άλλη μια φορά την ευαλωτότητα της Ευρώπης και πρέπει να λειτουργήσει ως επιταχυντής για τις ΑΠΕ και τον εξηλεκτρισμό. Η Ισπανία, με μαζικές επενδύσεις σε αιολικά και φωτοβολταϊκά, εμφανίζει πιο σταθερές τιμές, σε αντίθεση με την Ιταλία, που παραμένει εξαιρετικά εξαρτημένη από το φυσικό αέριο και έχει δεχθεί ισχυρό πλήγμα από την αναταραχή στο Κατάρ.
Καίριο ζήτημα είναι ότι ακόμη κι αν ο πόλεμος τερματιζόταν άμεσα, η ζημιά στις υποδομές –όπως στο ενεργειακό σύμπλεγμα της Ρας Λαφάν στο Κατάρ– σημαίνει ότι η πλήρης αποκατάσταση των ροών LNG θα απαιτήσει μήνες ή και χρόνια. Ο επίτροπος Γιόργκενσεν προειδοποιεί ότι η κρίση «δεν θα είναι σύντομη», καθώς η ενεργειακή υποδομή στην περιοχή «έχει καταστραφεί και συνεχίζει να καταστρέφεται».
Σχόλιο 
: Η Ευρώπη πληρώνει σήμερα το κόστος μιας αργής και ημιτελούς ενεργειακής στρατηγικής: έσπασε την εξάρτηση από τη Ρωσία χωρίς να έχει διασφαλίσει επαρκείς, ανθεκτικές εναλλακτικές. Το νέο σοκ από το Ιράν δείχνει ότι η πραγματική ασπίδα δεν είναι οι βραχυπρόθεσμες επιδοτήσεις και τα πλαφόν, αλλά η ταχεία ανάπτυξη ΑΠΕ, αποθήκευσης και εξηλεκτρισμού, σε συνδυασμό με σκληρές, αλλά αναγκαίες πολιτικές εξοικονόμησης ενέργειας.
#ΕΕ #Ιράν #Ενέργεια #ΦυσικόΑέριο #Πετρέλαιο #LNG #ΑΠΕ
