Η Βρετανία θεσμοθετεί ένα από τα πιο αυστηρά αντικαπνιστικά πλαίσια παγκοσμίως, απαγορεύοντας εφ’ όρου ζωής την αγορά τσιγάρων σε όσους γεννήθηκαν μετά το 2008. Το Λονδίνο στοχεύει σε μια «πρώτη γενιά χωρίς καπνό», με ευρείες παρεμβάσεις και στα προϊόντα ατμίσματος.
Το Ηνωμένο Βασίλειο κάνει ένα θεσμικό άλμα στη δημόσια υγεία, εγκρίνοντας νόμο που απαγορεύει οριστικά την πώληση τσιγάρων σε όλους όσοι έχουν γεννηθεί μετά την 1η Ιανουαρίου 2009. Η ρύθμιση, που πέρασε από τη Βουλή των Κοινοτήτων και τη Βουλή των Λόρδων και απομένει μόνο η τυπική έγκριση του βασιλιά, μετατρέπει τη χώρα σε ένα από τα πιο φιλόδοξα αντικαπνιστικά πειράματα διεθνώς.
Μια «πρώτη γενιά χωρίς καπνό» και το εύρος των μέτρων
Ο υπουργός Υγείας Γουές Στρίτινγκ χαρακτήρισε την ψήφιση του νόμου «ιστορική στιγμή», υπογραμμίζοντας ότι «η πρώτη γενιά χωρίς καπνό θα προστατευθεί από μια ολόκληρη ζωή εξαρτήσεων και προβλημάτων υγείας». Πρακτικά, όσοι είναι σήμερα κάτω των 17 ετών δεν θα μπορούν ποτέ να αγοράσουν νόμιμα τσιγάρα, δημιουργώντας ένα διαγενεακό καθεστώς σταδιακής εξαφάνισης του καπνίσματος από την κοινωνία.
Ο νόμος δεν περιορίζεται στην απαγόρευση πώλησης τσιγάρων. Επεκτείνει τις ζώνες απαγόρευσης καπνίσματος σε εξωτερικούς χώρους με υψηλή συγκέντρωση ανηλίκων και ευάλωτων ομάδων, όπως παιδικές χαρές, χώροι γύρω από σχολεία και νοσοκομεία. Παράλληλα, αυστηροποιεί δραστικά το πλαίσιο για τα προϊόντα ατμίσματος: απαγορεύεται η διαφήμισή τους, περιορίζονται οι γεύσεις και το περιτύλιγμα που στοχεύουν ιδιαίτερα στους νέους, ενώ η χρήση τους εξισώνεται με το κάπνισμα σε όλους τους χώρους όπου αυτό ήδη απαγορεύεται.
Η απόφαση έρχεται να συμπληρώσει προηγούμενη κίνηση της κυβέρνησης, η οποία από την 1η Ιουνίου 2025 είχε απαγορεύσει τα έντονα χρωματιστά, αρωματικά ηλεκτρονικά τσιγάρα μιας χρήσης, που είχαν καταστεί ιδιαίτερα δημοφιλή στους εφήβους.
Διεθνής πρωτοπορία, πολιτικό ρίσκο και οικονομικές προεκτάσεις
Η Βρετανία γίνεται έτσι η δεύτερη χώρα στον κόσμο που επιχειρεί γενική, διαγενεακή απαγόρευση καπνικών προϊόντων, μετά τις Μαλδίβες. Αντίστοιχο πείραμα είχε επιχειρήσει η Νέα Ζηλανδία το 2022, αλλά η συντηρητική κυβέρνηση που ανέλαβε στα τέλη του 2023 κατήργησε το μέτρο, αναδεικνύοντας το πολιτικό ρίσκο τέτοιων παρεμβάσεων.
Η στήριξη στο βρετανικό κοινοβούλιο υπήρξε, πάντως, ευρεία: το νομοσχέδιο εγκρίθηκε τον Μάρτιο με 366 ψήφους υπέρ και μόλις 41 κατά, ένδειξη ότι το κόστος του καπνίσματος –περίπου 80.000 θάνατοι ετησίως και το ένα τέταρτο των θανάτων από καρκίνο– βαραίνει πλέον αποφασιστικά την πολιτική κρίση. Οργανώσεις δημόσιας υγείας, όπως η «Δράση για το Κάπνισμα και την Υγεία» (ASH), μιλούν για «αποφασιστική καμπή» και «δώρο για τις επόμενες γενιές».
Οι οικονομικές επιπτώσεις εκτείνονται πέρα από τη βιομηχανία καπνού, που θα δει μακροπρόθεσμα τη νόμιμη αγορά της να συρρικνώνεται. Η κυβέρνηση ποντάρει σε σημαντική μείωση της δαπάνης του συστήματος υγείας για παθήσεις σχετιζόμενες με το κάπνισμα, καθώς και σε αύξηση της παραγωγικότητας, από τη μείωση νοσηλειών και αναρρωτικών αδειών. Το μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, θα είναι η αποτελεσματική αστυνόμευση και η αποτροπή διεύρυνσης της παράνομης αγοράς καπνικών προϊόντων.
Για την υπόλοιπη Ευρώπη –συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, όπου το κάπνισμα παραμένει υψηλό– η βρετανική πρωτοβουλία λειτουργεί ως εργαστήριο πολιτικής: αν το μοντέλο επιτύχει, θα ενισχύσει τις πιέσεις για πιο ριζικές αντικαπνιστικές στρατηγικές σε ολόκληρη την ήπειρο.
Σχόλιο 
: Η Βρετανία μετατρέπει την αντικαπνιστική πολιτική από κλασική ρύθμιση συμπεριφοράς σε διαγενεακή στρατηγική εξάλειψης της ζήτησης. Το εγχείρημα θα δοκιμάσει τα όρια της κοινωνικής αποδοχής, της επιβολής του νόμου και της αντοχής της παράλληλης αγοράς· αν όμως επιβεβαιωθεί στην πράξη, μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για χώρες με βαρύ υγειονομικό και δημοσιονομικό κόστος από το κάπνισμα, όπως η Ελλάδα.
#Βρετανία #Κάπνισμα #ΔημόσιαΥγεία #ΑντικαπνιστικόςΝόμος #ΗλεκτρονικάΤσιγάρα
