Η αιφνίδια διακοπή του CIA World Factbook από την κυβέρνηση Τραμπ κλείνει ένα εμβληματικό εργαλείο δημόσιας πληροφόρησης. Η εξέλιξη εγείρει ερωτήματα για τη διαφάνεια, την αξιοπιστία των δεδομένων και τον ρόλο των κρατικών θεσμών στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
Ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα και αξιόπιστα δημόσια εργαλεία πληροφόρησης για τον πλανήτη, το CIA World Factbook, έπαψε να υφίσταται. Στις 4 Φεβρουαρίου, η κυβέρνηση Τραμπ προχώρησε αιφνιδιαστικά στο κλείσιμο της διαδικτυακής βάσης δεδομένων της CIA, η οποία για περισσότερες από έξι δεκαετίες παρείχε ελεύθερα προσβάσιμα στοιχεία για χώρες, πληθυσμούς, οικονομίες, στρατούς και πολιτικά καθεστώτα.
Από εργαλείο μυστικών υπηρεσιών σε παγκόσμιο δημόσιο αγαθό
Η ιστορία του Factbook ξεκινά έμμεσα από το σοκ του Περλ Χάρμπορ το 1941, όταν η αποτυχία των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών οδήγησε στη δημιουργία ενός πιο συντονισμένου συστήματος συλλογής «βασικής πληροφόρησης» για ξένες χώρες. Η CIA, που ιδρύθηκε το 1947, ανέλαβε αυτόν τον ρόλο και, μέσα στον Ψυχρό Πόλεμο, διαμορφώθηκε η ανάγκη για μια ενιαία, συγκεντρωτική πηγή στοιχείων.
Το Factbook, αρχικά απόρρητο, αποχαρακτηρίστηκε και κυκλοφόρησε δημόσια το 1975, σε μια περίοδο που το Κογκρέσο αποκάλυπτε με τις ακροάσεις της Επιτροπής Church εκτεταμένες παραβιάσεις από τη CIA, την NSA, το FBI και άλλες υπηρεσίες. Η απόφαση να δοθεί στο κοινό μια τόσο εκτεταμένη βάση «βασικής πληροφόρησης» λειτούργησε όχι μόνο ως εργαλείο εκπαίδευσης και έρευνας, αλλά και ως μέσο αποκατάστασης της δημόσιας εικόνας της Υπηρεσίας.
Το 1981 μετονομάστηκε σε «The World Factbook» και το 1997 πέρασε στο διαδίκτυο. Από τότε, μαθητές, πανεπιστήμια, ερευνητές, επιχειρήσεις και δημοσιογράφοι σε όλο τον κόσμο το χρησιμοποιούσαν ως σημείο αναφοράς. Η CIA το περιέγραφε ως «αποκορύφωμα της δουλειάς μερικών από τα πιο λαμπρά αναλυτικά μυαλά της χώρας».
Πολιτικές προεκτάσεις και ανησυχίες για την εποχή της παραπληροφόρησης
Η διακοπή του Factbook παρουσιάστηκε από την CIA ως μέρος ενός «εκσυγχρονισμού» της αποστολής της. Ωστόσο, η χρονική συγκυρία, υπό μια κυβέρνηση που έχει συστηματικά προωθήσει την έννοια των «εναλλακτικών γεγονότων», τροφοδότησε υποψίες για βαθύτερες πολιτικές σκοπιμότητες.
Η αντίδραση ήταν έντονη: ακαδημαϊκοί, βιβλιοθηκονόμοι και χρήστες διεθνώς εξέφρασαν λύπη και ανησυχία. Πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες έσπευσαν να αφαιρέσουν τους σχετικούς συνδέσμους από οδηγούς σπουδών, ενώ κοινότητες στο διαδίκτυο αναζήτησαν αρχεία του Factbook και εναλλακτικές πηγές «αμερόληπτης» πληροφόρησης. Όπως επισήμανε η βιβλιοθηκονόμος Ίζαμπελ Αλταμιράνο, τα δεδομένα «υπάρχουν ακόμη», αλλά η πρόσβαση σε αυτά θα είναι δυσκολότερη, καθώς δεν θα είναι πλέον συγκεντρωμένα σε ένα ενιαίο, δημόσιο σημείο.
Την ίδια ώρα, άλλοι αναλυτές υπενθυμίζουν ότι μια κρατική υπηρεσία πληροφοριών δεν μπορεί ποτέ να είναι πλήρως ουδέτερη. Ο καθηγητής Μπινόι Κάμπμαρκ σημειώνει ότι οι συντάκτες του Factbook «δεν είναι και δεν μπορεί να αναμένεται να είναι ουδέτεροι» και ότι η νοσταλγία για την απώλειά του ίσως είναι «παραπλανημένη». Το Factbook, υποστηρίζει, έχει πλέον αξία κυρίως ως ιστορικό τεκμήριο, όχι ως ζωντανή, αδιαμφισβήτητη πηγή.
Κενό αξιοπιστίας στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης
Η CIA αποχαιρέτησε το Factbook με τη φράση «Μείνετε περίεργοι». Η ειρωνεία είναι ότι το κενό που αφήνει πίσω του καλείται πλέον να καλύψει ένας κατακερματισμένος ψηφιακός κόσμος, όπου συνυπάρχουν αξιόπιστα δεδομένα, προπαγάνδα, σκόπιμες παραποιήσεις και ατελή συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που εκπαιδεύονται ακριβώς πάνω σε αυτό το ανομοιογενές υλικό.
Ήδη, το τελευταίο διαθέσιμο στιγμιότυπο του Factbook είναι ξεπερασμένο: στην καταχώριση για το Ιράν, ο ανώτατος ηγέτης αναφέρεται ακόμη ως Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, παρότι αναφέρθηκε ότι σκοτώθηκε την 1η Μαρτίου σε αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα. Ο κόσμος αλλάζει ταχύτερα από ποτέ, αλλά ένα σταθερό, σχετικά αξιόπιστο κρατικό σημείο αναφοράς παύει να καταγράφει αυτές τις αλλαγές.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, που παρακολουθούν στενά τις διεθνείς εξελίξεις, η απώλεια του Factbook δεν είναι μόνο συμβολική. Υπογραμμίζει το διακύβευμα της πρόσβασης σε αξιόπιστα, επαληθευμένα δεδομένα σε μια εποχή όπου η πληροφόρηση γίνεται όπλο και η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επιταχύνει τόσο τη γνώση όσο και την παραπληροφόρηση.
Σχόλιο 
: Το κλείσιμο του CIA World Factbook είναι λιγότερο τεχνική και περισσότερο πολιτική πράξη: αποσύρεται ένα σχετικά σταθερό, επώνυμο σημείο αναφοράς και στη θέση του αφήνεται ένα κενό που θα καλυφθεί από διάσπαρτες, συχνά αδιαφανείς πλατφόρμες δεδομένων και αλγορίθμους. Για τις δημοκρατίες, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν μια μυστική υπηρεσία μπορεί να είναι «ουδέτερη», αλλά ποιος θα ορίζει στο εξής τα βασικά γεγονότα πάνω στα οποία χτίζεται η δημόσια συζήτηση και η χάραξη πολιτικής.
#CIA #WorldFactbook #ΗΠΑ #παραπληροφόρηση #τεχνητήΝοημοσύνη
