Ένας από τους ιστορικούς αρχιτέκτονες του αμερικανικού επεμβατισμού παραδέχεται πλέον ότι αυτές οι επεμβάσεις γέννησαν την τρομοκρατία. Η καθυστερημένη αυτή μεταστροφή φωτίζει τη βαθιά κρίση αξιοπιστίας της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Ένα κείμενο του Ρόμπερτ Κέιγκαν, εμβληματικής μορφής του αμερικανικού νεοσυντηρητισμού, λειτουργεί ως πολιτικός σεισμός στην Ουάσιγκτον. Ο άνθρωπος που υπήρξε από τους πιο ένθερμους υπερασπιστές των επεμβάσεων στο Ιράκ και γενικότερα του δόγματος της αμερικανικής «ηγεμονίας μέσω ισχύος», παραδέχεται πλέον ότι η τρομοκρατική απειλή από τη Μέση Ανατολή ήταν «συνέπεια της αμερικανικής εμπλοκής, όχι αιτία της». Αν οι ΗΠΑ δεν είχαν παρέμβει τόσο βαθιά στον μουσουλμανικό κόσμο από τη δεκαετία του 1940, υποστηρίζει, οι ισλαμιστές μαχητές «θα είχαν ελάχιστο ενδιαφέρον να τις πλήξουν».
Από τον ιερό πόλεμο κατά του Σαντάμ στην όψιμη αυτοκριτική
Ο Κέιγκαν υπήρξε στη δεκαετία του 1990 και στις αρχές του 2000 μία από τις πιο επιδραστικές φωνές υπέρ της εισβολής στο Ιράκ, παρουσιάζοντας την ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν ως καταλύτη δημοκρατικού μετασχηματισμού σε ολόκληρο τον αραβικό κόσμο. Σήμερα, η παραδοχή ότι η ίδια η αμερικανική παρουσία τροφοδότησε την αντιδυτική βία δεν σημαίνει αποκήρυξη της ηγεμονικής λογικής, αλλά αναδιάταξη προτεραιοτήτων: ο ίδιος εμφανίζεται περισσότερο ανήσυχος για την άνοδο του αυταρχισμού στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ιδίως μετά την άνοδο του Ντόναλντ Τραμπ, παρά για την τύχη των κοινωνιών που διέλυσε ο αμερικανικός επεμβατισμός.
Η μετατόπισή του εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κύμα καθυστερημένων «μετανοήσεων» δυτικών ηγετών και διαμορφωτών γνώμης. Η Χίλαρι Κλίντον έχει δηλώσει ότι δεν θα ψήφιζε ξανά υπέρ του πολέμου στο Ιράκ «γνωρίζοντας όσα γνωρίζουμε τώρα», ενώ ο Μπαράκ Ομπάμα χαρακτήρισε τη Λιβύη «το μεγαλύτερο λάθος» της προεδρίας του. Άλλοι, όπως ο Άντριου Σάλιβαν, έφτασαν να τιτλοφορήσουν βιβλία τους «Έκανα λάθος», αναγνωρίζοντας τη δική τους συμβολή στο κλίμα υστερίας μετά την 11η Σεπτεμβρίου.
Καμία πραγματική λογοδοσία για μια γενιά πολέμων
Παρά τις μεμονωμένες αυτοκριτικές, δεν υπήρξε ουσιαστική πολιτική ή προσωπική συνέπεια για όσους ευνόησαν ή σχεδίασαν τους πολέμους σε Ιράκ, Αφγανιστάν, Λιβύη και τώρα Ιράν. Αντιθέτως, πολλοί από αυτούς διατήρησαν εξέχουσες θέσεις σε ΜΜΕ, δεξαμενές σκέψης και κυβερνήσεις. Ο Τόνι Μπλερ, αρχιτέκτονας της βρετανικής εμπλοκής στο Ιράκ, συνεχίζει να υπερασπίζεται μια γραμμή άνευ όρων στο πλευρό της Ουάσιγκτον, ενώ σχολιαστές όπως ο Ντάγκλας Μάρεϊ εξακολουθούν να ζητούν «συντριπτικά πλήγματα» κατά του Ιράν.
Αντίθετα, όσοι ήδη από το 2001–2003 προειδοποιούσαν ότι η τρομοκρατία είναι αντίδραση σε συγκεκριμένες πολιτικές και συμμαχίες –όπως η Σούζαν Σόνταγκ– λοιδορήθηκαν ως «ηθικά τυφλοί» ή «απολογητές της τρομοκρατίας». Η δημόσια σφαίρα επιβράβευσε τη γραμμή της στρατιωτικής κλιμάκωσης, ενώ η κριτική σκέψη περιθωριοποιήθηκε.
Η στροφή της κοινής γνώμης και το ζητούμενο της ιστορικής αποτίμησης
Εκεί όπου δεν ήρθε λογοδοσία από τις ελίτ, ήρθε σταδιακά από την κοινωνία. Οι πόλεμοι στο Βιετνάμ, το Ιράκ, το Αφγανιστάν και τη Λιβύη ξεκίνησαν με πλειοψηφική υποστήριξη της αμερικανικής κοινής γνώμης· ο πόλεμος κατά του Ιράν είναι ο πρώτος που δεν απολαμβάνει τέτοια συναίνεση από την αρχή. Οι υποσχέσεις των «γερακιών» συγκρούστηκαν επανειλημμένα με την πραγματικότητα: αντί για δημοκρατία και ασφάλεια, άφησαν πίσω τους κατεστραμμένα κράτη, κύματα προσφύγων και ενισχυμένα εξτρεμιστικά δίκτυα.
Η καθυστερημένη αναδίπλωση προσωπικοτήτων όπως ο Κέιγκαν έχει σημασία μόνο εφόσον συνοδευτεί από πραγματική εξήγηση για το πώς λήφθηκαν οι αποφάσεις, πώς αγνοήθηκαν οι προειδοποιήσεις και γιατί τα ΜΜΕ λειτούργησαν ως ενισχυτές της πολεμικής ρητορικής. Χωρίς αυτή την ειλικρινή αποτίμηση, ο κίνδυνος επανάληψης του ίδιου κύκλου αυταπάτης, προπαγάνδας και καταστροφής παραμένει υπαρκτός – σε μια εποχή όπου ο πόλεμος, η γενοκτονία και ο αυταρχισμός επανέρχονται με ανησυχητική ένταση.
Σχόλιο 
: Η όψιμη μεταμέλεια των νεοσυντηρητικών δεν αρκεί· χωρίς θεσμική λογοδοσία και διαφάνεια στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, το αμερικανικό σύστημα παραμένει ικανό να παράγει νέους καταστροφικούς πολέμους με τα ίδια ιδεολογικά εργαλεία, απλώς με πιο προσεκτική ρητορική.
#ΗΠΑ #ΜέσηΑνατολή #Ιράκ #Ιράν #Αφγανιστάν #Νεοσυντηρητικοί
