Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αποκαλύπτει πόσο ευάλωτο είναι το βρετανικό διατροφικό μοντέλο. Η ενεργειακή εξάρτηση και οι αλυσίδες εφοδιασμού γίνονται πλέον ζήτημα εθνικής ασφάλειας.
Η νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, με τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν, λειτουργεί ως σκληρή υπενθύμιση για το Ηνωμένο Βασίλειο: η επισιτιστική ασφάλεια δεν είναι τεχνικό θέμα γεωργικής πολιτικής, αλλά πυλώνας εθνικής ασφάλειας. Ο καθηγητής πολιτικής τροφίμων Tim Lang, σε εκτενές άρθρο του, περιγράφει πώς η βρετανική πολιτεία διαχρονικά αγνοεί το ζήτημα μέχρι να ξεσπάσει κρίση – και τότε αναγκάζεται να τρέχει πίσω από τις εξελίξεις.
Εξάρτηση από το πετρέλαιο και εύθραυστες αλυσίδες
Το βρετανικό διατροφικό σύστημα είναι βαριά εξαρτημένο από το πετρέλαιο: από τη μεταφορά «από το χωράφι στο πιάτο», μέχρι τα λιπάσματα που επέτρεψαν την εκτίναξη της παραγωγής μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κάθε άνοδος της τιμής του πετρελαίου –από το σοκ της δεκαετίας του 1970, την κορύφωση στα 100 δολάρια το 2008, τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, έως τη σημερινή κρίση– μεταφράζεται σε ακριβότερο φαγητό.
Η πρόσφατη σύσκεψη της υπουργού Οικονομικών Rachel Reeves και της υπουργού Περιβάλλοντος Emma Reynolds με τους μεγάλους λιανεμπόρους τροφίμων έδειξε ότι η κυβέρνηση αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο, αλλά δεν έχει σχέδιο. Η Βρετανία έχει, ωστόσο, πληθώρα τεκμηριωμένων προτάσεων: η έκθεση «Just in Case» του Lang για την Εθνική Επιτροπή Ετοιμότητας ζητά διαφοροποίηση προμηθευτών, ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, απεξάρτηση από το πετρελαιοκίνητο μοντέλο γεωργίας και ενεργό συμμετοχή των πολιτών στην ανθεκτικότητα του συστήματος.
Ασφάλεια τροφίμων ως στρατηγική άμυνας
Ο Lang υποστηρίζει ότι η λογική της άμυνας πρέπει να εφαρμοστεί ευθέως στην τροφή. Όλη η λιανική τροφοδοσία του Ηνωμένου Βασιλείου περνά από μόλις 131 κέντρα διανομής – προφανείς στόχους σε εποχή drone και υβριδικού πολέμου. Στο εθνικό στρατηγικό δόγμα του Λονδίνου αναγνωρίζονται ήδη απειλές όπως η κλιματική κρίση, οι κυβερνοεπιθέσεις, η διακοπή υποθαλάσσιων καλωδίων, τα χτυπήματα σε «σημεία πνιγμού» των μεταφορών. Όλα αυτά, όμως, σημαίνουν κάτι πολύ απτό: κίνδυνο διακοπής τροφοδοσίας και κοινωνική αποσταθεροποίηση.
Παράλληλα, η δομή της αγροδιατροφικής αλυσίδας ευνοεί τους μεσάζοντες εις βάρος των παραγωγών. Η γεωργία λαμβάνει μόλις 8,9% της προστιθέμενης αξίας του συστήματος, ενώ τα μεγάλα κέρδη καρπώνονται λιανεμπόριο, μεταποίηση και εστίαση. Ο Lang ζητά στροφή σε συντομότερες, περιφερειακές αλυσίδες, με πραγματικά κίνητρα για εγχώρια παραγωγή.
Καταναλωτικές συνήθειες, ανισότητες και διεθνή παραδείγματα
Οι Βρετανοί καταναλωτές δηλώνουν ότι θέλουν «τοπικό φαγητό», αλλά αγοράζουν κυρίως παγκοσμιοποιημένα προϊόντα. Η χώρα παράγει μόλις το 62% όσων καταναλώνει και εισάγει το 83% του –ήδη χαμηλού– όγκου φρούτων που τρώει, με αγαπημένα προϊόντα όπως μπανάνες και μανταρίνια να εξαρτώνται πλήρως από το διεθνές εμπόριο και τα καύσιμα.
Ταυτόχρονα, περίπου ένας στους πέντε πολίτες σε Αγγλία, Ουαλία και Βόρεια Ιρλανδία θεωρείται τεχνικά επισιτιστικά ανασφαλής, χωρίς σταθερή πρόσβαση σε θρεπτική τροφή. Η ανισότητα αυτή, προειδοποιεί ο Lang, είναι βόμβα στα θεμέλια της κοινωνικής συνοχής σε περίπτωση μείζονος κρίσης.
Άλλες χώρες προσφέρουν έμπρακτα παραδείγματα: η Ελβετία διατηρεί υποχρεωτικά αποθέματα βασικών αγαθών για μήνες, η Σουηδία επανασχεδιάζει τη διατροφική της ασφάλεια, η Κίνα και η Ινδία χτίζουν μεγάλα κρατικά αποθέματα σιτηρών, με την Ινδία να κατοχυρώνει νομικά το δικαίωμα στην τροφή.
Από τα αποθέματα μέχρι τον κήπο της γειτονιάς
Ο Lang κρίνει ανεπαρκείς τις σημερινές οδηγίες της βρετανικής κυβέρνησης προς τους πολίτες, που περιορίζονται σε βασικά αποθέματα έτοιμου φαγητού και νερού. Ζητά επιστημονικές διατροφικές κατευθυντήριες γραμμές για ανθεκτικότητα και σοβαρή προετοιμασία ακόμη και για σενάρια σύγχρονου δελτίου. Παράλληλα, προτείνει νέες αρμοδιότητες σε δήμους και περιφέρειες για τοπικά αποθέματα και επιτροπές «διατροφικής ανθεκτικότητας».
Κεντρικό στοιχείο του οράματός του είναι η επανανακάλυψη της μικρής καλλιέργειας και των λαχανόκηπων, στα πρότυπα της καμπάνιας «Dig for Victory» του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Σύμφωνα με έρευνα της Βασιλικής Εταιρείας Κηπουρικής, εκατομμύρια Βρετανοί θα ήθελαν να καλλιεργούν μέρος της τροφής τους, αλλά εμποδίζονται από έλλειψη γης και οργάνωσης.
Ο Lang υπενθυμίζει ότι η χρήση της πείνας ως όπλου –από τη Γάζα μέχρι την Ουκρανία και το Σουδάν– δεν είναι μακρινή εικόνα, αλλά προειδοποίηση. Η επισιτιστική ανασφάλεια, τονίζει, έχει ήδη φτάσει στις βρετανικές ακτές· η κυβέρνηση δεν μπορεί πλέον να την αντιμετωπίζει ως αφηρημένη ανησυχία, αλλά ως άμεση απειλή.
Σχόλιο 
: Η βρετανική συζήτηση για την επισιτιστική ασφάλεια λειτουργεί ως καθρέφτης και για την Ελλάδα: εξάρτηση από εισαγωγές, συγκεντρωμένες αλυσίδες εφοδιασμού και κλιματικοί κίνδυνοι καθιστούν επιτακτική μια σοβαρή, διατομεακή στρατηγική τροφίμων, που να συνδέει αγροτική παραγωγή, κοινωνική πολιτική και εθνική ασφάλεια.
#ΗνωμενοΒασιλειο #επισιτιστικηΑσφαλεια #ενεργεια #αγροτικηΠολιτικη
