Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄, σε ιστορική λειτουργία στην Ισημερινή Γουινέα, έθεσε στο στόχαστρο την ακραία ανισότητα και την κατάχρηση εξουσίας. Η παρέμβασή του αποκτά βαρύνουσα πολιτική και γεωπολιτική σημασία σε μια χώρα πλούσια σε πετρέλαιο αλλά φτωχή σε δικαιοσύνη.
Η Ισημερινή Γουινέα, ένα από τα πιο πλούσια σε υδρογονάνθρακες κράτη της Αφρικής, βρέθηκε στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής, όχι για τον πετρελαϊκό της πλούτο αλλά για τις κραυγαλέες ανισότητες και τη συστηματική διαφθορά. Κατά τη διάρκεια θείας λειτουργίας στη Μονγκόμο, ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ αξιοποίησε την πρώτη του μεγάλη περιοδεία στην Αφρική για να ασκήσει σκληρή κριτική στην κατάχρηση εξουσίας και την περιθωριοποίηση των αδυνάμων.
Μήνυμα για δικαιοσύνη μπροστά στην εξουσία
Μπροστά σε περίπου 100.000 πιστούς, αλλά και υπό το βλέμμα του προέδρου Θεοντόρο Ομπιάνγκ Νγκουέμα Μπασόγκο –του μακροβιότερου εν ενεργεία ηγέτη στον κόσμο, στην εξουσία από το 1979– ο Πάπας κάλεσε σε μια κοινωνία «ικανή να γεννήσει ένα νέο αίσθημα δικαιοσύνης». Τόνισε την ανάγκη να υπάρξει «περισσότερος χώρος για την ελευθερία» και να διασφαλίζεται πάντα «η αξιοπρέπεια του ανθρώπινου προσώπου».
Το μήνυμα ήταν σαφές: οι πολίτες καλούνται να εργαστούν για το κοινό καλό και όχι για ιδιοτελή συμφέροντα, «γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ προνομιούχων και αδικημένων». Σε μια χώρα όπου η πλειονότητα του πληθυσμού ζει στη φτώχεια, την ώρα που η πολιτική ελίτ επωφελείται από τα έσοδα του πετρελαίου, η αναφορά αυτή λειτουργεί ως έμμεση αλλά ισχυρή καταδίκη του καθεστώτος.
Ο Πάπας έριξε φως και στο ζήτημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, επισημαίνοντας την ανάγκη σεβασμού τους σε ένα κράτος που έχει επανειλημμένα επικριθεί από τον ΟΗΕ, οργανώσεις δικαιωμάτων και το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών για βασανιστήρια, αυθαίρετες κρατήσεις και πολιτική καταστολή.
Διαφθορά, πετρέλαιο και γεωπολιτική διάσταση
Η παρουσία του προεδρικού ζεύγους και του αντιπροέδρου Θεοντόρο «Teddy» Ομπιάνγκ, γιου του προέδρου, προσέδωσε πρόσθετη βαρύτητα στις παπικές αναφορές. Ο νεότερος Ομπιάνγκ έχει καταδικαστεί από γαλλικό δικαστήριο για υπεξαίρεση και ξέπλυμα χρήματος, με πρόστιμο 30 εκατ. ευρώ και δήμευση περιουσιακών στοιχείων, γεγονός που συμβολίζει την έκταση της διαφθοράς που συνδέεται με την εξουσία στη Μαλάνμπο.
Η Ισημερινή Γουινέα, αν και μικρή χώρα με περίπου 1,8 εκατ. κατοίκους, κατέχει στρατηγικό ρόλο ως εξαγωγέας πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η οικονομία της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις διεθνείς εταιρείες ενέργειας και τις σχέσεις με μεγάλες δυνάμεις, όπως οι ΗΠΑ. Η αναφορά ότι η κυβέρνηση είχε λάβει εκατομμύρια δολάρια από την κυβέρνηση Τραμπ στο πλαίσιο συμφωνιών για την υποδοχή απελαθέντων μεταναστών υπογραμμίζει την αλληλεπίδραση μεταξύ ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μεταναστευτικής πολιτικής και οικονομικών κινήτρων.
Ο Πάπας, ο οποίος έχει ήδη χαρακτηρίσει την αμερικανική πολιτική μαζικών απελάσεων ως «εξαιρετικά ασέβηλη», επιχειρεί να τοποθετήσει την Καθολική Εκκλησία ως ηθικό αντίβαρο σε ένα διεθνές σύστημα όπου το οικονομικό και το γεωπολιτικό συχνά υπερισχύουν του ανθρώπινου.
Η Αφρική ως κέντρο βάρους της Καθολικής Εκκλησίας
Περισσότερο από το 20% των καθολικών παγκοσμίως ζει στην Αφρική, ενώ στην Ισημερινή Γουινέα πάνω από το 70% του πληθυσμού αυτοπροσδιορίζεται ως ρωμαιοκαθολικός. Η επιλογή του Πάπα να αναδείξει από εκεί το ζήτημα της ανισότητας δεν είναι τυχαία: η ήπειρος αποτελεί το ταχύτερα αναπτυσσόμενο κέντρο του καθολικισμού, αλλά και πεδίο έντονης γεωπολιτικής διεκδίκησης επιρροής από Δύση, Ρωσία και Κίνα.
Η επίσκεψη σε φυλακή στην πόλη Μπάτα, στο πρότυπο των αντίστοιχων κινήσεων του προκατόχου του, Πάπα Φραγκίσκου, εντάσσεται στην προσπάθεια να δοθεί φωνή στους πιο αποκλεισμένους. Σε μια χώρα όπου το σωφρονιστικό σύστημα έχει καταγγελθεί για βασανιστήρια και απάνθρωπες συνθήκες, η εικόνα του Πάπα να περνά την πύλη των φυλακών λειτουργεί ως ισχυρό σύμβολο ηθικής πίεσης.
Για την Ευρώπη και ειδικά για χώρες όπως η Ελλάδα, η οποία αναζητεί σταθερούς εταίρους και ενεργειακή ασφάλεια στην Αφρική, η υπόμνηση ότι η βιώσιμη συνεργασία περνά μέσα από τη διαφάνεια, το κράτος δικαίου και τον σεβασμό των δικαιωμάτων δεν είναι απλώς ηθικό ζήτημα αλλά και στρατηγικό.
Σχόλιο 
: Η παρέμβαση του Πάπα στην Ισημερινή Γουινέα δείχνει πως η ηθική διπλωματία της Αγίας Έδρας μετατρέπεται σε παράγοντα πίεσης απέναντι σε αυταρχικά, πλούσια σε πόρους καθεστώτα. Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, το μήνυμα είναι σαφές: η ενεργειακή συνεργασία με αφρικανικά κράτη δεν μπορεί να αγνοεί το ζήτημα της διαφθοράς και των ανισοτήτων, αν θέλουν μακροπρόθεσμα σταθερές και κοινωνικά αποδεκτές σχέσεις.
#ΙσημερινήΓουινέα #ΠάπαςΛέων #Ανισότητα #Διαφθορά #Αφρική
