Το πολιτικό δόγμα Νετανιάχου υπόσχεται «ολοκληρωτικές νίκες», αλλά παραδίδει μόνο προσωρινές ανάσες, διεθνή απομόνωση και βαθιά ανασφάλεια. Με τις εκλογές να πλησιάζουν, ο Ισραηλινός ψηφοφόρος καλείται να κρίνει ένα βαρύτατο ισοζύγιο αποτυχιών.
Το πολιτικό και στρατηγικό αφήγημα του Μπενιαμίν Νετανιάχου, αυτό που πολλοί πλέον αποκαλούν «νετανιαχισμό», βρίσκεται σε καθεστώς βαθιάς αμφισβήτησης, τόσο διεθνώς όσο –κυρίως– στο εσωτερικό του Ισραήλ. Η εικόνα του «κυρίου Ασφάλεια», του ηγέτη που υπόσχεται σιδηρά προστασία μέσω αδιάκοπης στρατιωτικής ισχύος, συγκρούεται πλέον με έναν σκληρό απολογισμό: πολέμους χωρίς στρατηγικό κέρδος, χιλιάδες νεκρούς και μια χώρα πιο εκτεθειμένη και απομονωμένη από ποτέ.
Από την 7η Οκτωβρίου μέχρι τον πόλεμο με το Ιράν
Κομβικό σημείο στην εσωτερική κρίση αξιοπιστίας του Νετανιάχου παραμένει η επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023. Η χειρότερη τρομοκρατική ενέργεια στην ιστορία του Ισραήλ συνέβη υπό την εποπτεία του ανθρώπου που είχε χτίσει καριέρα πάνω στο αφήγημα της απόλυτης ασφάλειας. Η διείσδυση εκατοντάδων ενόπλων της Χαμάς από έναν ανεπαρκώς φυλασσόμενο φράχτη, με φρικτές σφαγές και απαγωγές, θα αρκούσε σε πολλά δημοκρατικά συστήματα για να τελειώσει πολιτικά τον εκάστοτε ηγέτη.
Ακολούθησε μια διετής, συντριπτική εκστρατεία στη Γάζα, με δεκάδες χιλιάδες νεκρούς Παλαιστινίους και ανυπολόγιστη καταστροφή υποδομών. Ωστόσο, ακόμη και με βάση τα δικά του κριτήρια, ο Νετανιάχου δεν πέτυχε τον διακηρυγμένο στόχο της «ολοκληρωτικής νίκης»: στην περιοχή της Γάζας που δεν ελέγχεται από ισραηλινά στρατεύματα, η Χαμάς εξακολουθεί να διατηρεί ουσιαστικό έλεγχο.
Παρόμοιο μοτίβο καταγράφεται και στο μέτωπο του Λιβάνου. Ο Νετανιάχου διακήρυξε ότι «εξουδετέρωσε» τη Χεζμπολάχ και άνοιξε τον δρόμο για την ασφαλή επιστροφή των κατοίκων στον βορρά. Η πρόσφατη επανέναρξη των επιθέσεων της οργάνωσης, μετά την επιλογή Τραμπ και Νετανιάχου να σύρουν την περιοχή σε πόλεμο με το Ιράν, αποκάλυψε πόσο πρόωρες και κενές ήταν αυτές οι θριαμβολογίες.
«Ολοκληρωτικές νίκες» που διαρκούν λίγους μήνες
Η πρόσφατη, 40ήμερη σύγκρουση με το Ιράν φωτίζει ακόμη πιο έντονα τις δομικές αδυναμίες του δόγματος Νετανιάχου. Παρά τις δηλώσεις περί «ιστορικής νίκης» και «εξάλειψης» του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, λίγους μόλις μήνες αργότερα η Τεχεράνη εμφανίζεται ξανά ως υπαρξιακή απειλή. Διαθέτει αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου, ισχυρό οπλοστάσιο πυραύλων και, κυρίως, αυξημένη γεωοικονομική επιρροή μέσω του στρατηγικού ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ.
Το αποτέλεσμα είναι οξύμωρο: μετά περίπου 40 χρόνια προειδοποιήσεων του Νετανιάχου για την ιρανική απειλή, ο μεγάλος του «πόλεμος επιλογής» αφήνει την Τεχεράνη σε ισχυρότερη θέση, με ενισχυμένη αποτρεπτική ικανότητα και πιο σκληροπυρηνική ηγεσία. Όπως επισημαίνει και η ανάλυση του Άμος Χαρέλ στην «Haaretz», είναι η τέταρτη διαδοχική φορά –Γάζα, Λίβανος, δύο φορές Ιράν– που οι εξαγγελίες περί «ολικής νίκης» αποδεικνύονται κενές υποσχέσεις.
Στρατιωτική ισχύς χωρίς πολιτική στρατηγική
Στον πυρήνα του «νετανιαχισμού» βρίσκεται η πεποίθηση ότι η ασφάλεια εξασφαλίζεται αποκλειστικά με επαναλαμβανόμενα, συντριπτικά πλήγματα στους εχθρούς. Κάθε φορά που «κόβεται το κεφάλι του φιδιού», ένα νέο κεφάλι φυτρώνει ταχύτατα, ακριβώς επειδή απουσιάζει η πολιτική στρατηγική που θα μετέτρεπε πρόσκαιρα στρατιωτικά κέρδη σε μακροχρόνια ασφάλεια.
Όπως σημειώνει ο πρώην στρατηγός και νυν στέλεχος της αντιπολίτευσης Γιαΐρ Γκολάν, ο Νετανιάχου «δεν ξέρει να μετατρέπει τις στρατιωτικές επιτυχίες σε πολιτική ασφάλεια». Δεν αξιοποιεί διπλωματικά ανοίγματα, δεν επενδύει σε περιφερειακές συμμαχίες πέρα από τον στενό άξονα ισχύος, δεν επιχειρεί να μετατρέψει τους εχθρούς των εχθρών του σε εταίρους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Λίβανος: μια κοινωνία και μια κυβέρνηση που ασφυκτιούν από τη Χεζμπολάχ, αλλά λαμβάνουν από την Ιερουσαλήμ μόνο βομβαρδισμούς, όχι πολιτικές πρωτοβουλίες.
Εσωτερική φθορά και διεθνής απομόνωση
Η συσσωρευμένη βία έχει βαρύ κόστος και για την εικόνα του Ισραήλ. Η καταστροφή στη Γάζα, οι μαζικοί βομβαρδισμοί στον Λίβανο, αλλά και νομοθετικές πρωτοβουλίες όπως ο πρόσφατος νόμος που ουσιαστικά επιβάλλει θανατική ποινή μόνο σε Παλαιστινίους καταδικασμένους για τρομοκρατία, έχουν ενισχύσει την εικόνα μιας χώρας-παρία. Ο ίδιος ο Νετανιάχου αντιμετωπίζει διεθνές ένταλμα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, ενώ συνεχίζει να δικάζεται για υποθέσεις διαφθοράς.
Στο εσωτερικό, πέρα από την ηθική και πολιτική φθορά, οι πολίτες βιώνουν συνεχείς επιστρατεύσεις, εβδομάδες σε καταφύγια, κλειστά σχολεία και συνθήκες οικονομικής και κοινωνικής ασφυξίας. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι, αν χάσει τις επερχόμενες εκλογές, πιθανός διάδοχος θα προέλθει και πάλι από τη δεξιά, με επιχείρημα πως η στρατηγική Νετανιάχου ήταν σωστή αλλά εφαρμόστηκε «ανεπαρκώς».
Ωστόσο, αναδύεται σταδιακά μια ευρύτερη αντίληψη, ότι το πρόβλημα δεν είναι η εκτέλεση αλλά η ίδια η στρατηγική: η ασφάλεια δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη βία, αλλά απαιτεί τελικά κάποια μορφή πολιτικού διακανονισμού με τους γείτονες – πρωτίστως με τους Παλαιστινίους. Το ερώτημα είναι αν η ισραηλινή κοινωνία, μετά από αλλεπάλληλες διαψεύσεις και βαριές θυσίες, είναι πλέον έτοιμη να ακούσει αυτή την εναλλακτική φωνή.
Σχόλιο 
: Ο «νετανιαχισμός» είναι κλασικό παράδειγμα στρατηγικής που επενδύει στο σοκ και τη δύναμη πυρός, αλλά αδιαφορεί για τη μέρα μετά. Το Ισραήλ πληρώνει πλέον όχι μόνο το ηθικό και ανθρώπινο κόστος, αλλά και μια επικίνδυνη διάβρωση της αποτρεπτικής του αξιοπιστίας: όταν υπόσχεσαι συνεχώς «ολοκληρωτική νίκη» και παραδίδεις μόνο προσωρινές παύσεις πυρός, στο τέλος δεν σε πιστεύουν ούτε οι εχθροί ούτε οι σύμμαχοι ούτε οι ίδιοι σου οι πολίτες.
#Ισραήλ #Νετανιάχου #ΜέσηΑνατολή #Ιράν #Γάζα
