Ο Λίβανος βυθίζεται σε ανθρωπιστική και γεωπολιτική δίνη, καθώς η εκεχειρία Ιράν–ΗΠΑ δεν περιλαμβάνει σαφώς το έδαφός του. Η κλιμάκωση Ισραήλ–Χεζμπολάχ και οι επερχόμενες απευθείας συνομιλίες Βηρυτού–Τελ Αβίβ αφήνουν τη χώρα σε οριακή αβεβαιότητα.
Ο Λίβανος βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο μιας πολυεπίπεδης κρίσης, την οποία τα Ηνωμένα Έθνη περιγράφουν ως «τέλεια καταιγίδα». Οι τελευταίες ισραηλινές επιθέσεις στη Βηρυτό και στον νότο της χώρας, με εκατοντάδες νεκρούς και πάνω από χίλιους τραυματίες μέσα σε μία ημέρα, επανέφεραν με οξύτητα το ερώτημα: καλύπτει η πρόσφατη εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και το λιβανικό μέτωπο ή ο Λίβανος μένει εκτός;
Αμφισβητούμενη εκεχειρία και κλιμάκωση στο πεδίο
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι η συμφωνία με την Ουάσιγκτον επεκτείνεται και στον Λίβανο, ενώ ΗΠΑ και Ισραήλ το διαψεύδουν. Στην πράξη, οι ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές και ο περιορισμένος χερσαίος ελιγμός στον νότο συνεχίζονται, με τον απολογισμό να ξεπερνά τους 1.800 νεκρούς και περίπου 1,2 εκατ. εκτοπισμένους, σύμφωνα με λιβανικές αρχές.
Η Χεζμπολάχ, υποστηριζόμενη από το Ιράν και χαρακτηρισμένη τρομοκρατική οργάνωση από τις ΗΠΑ, τη Γερμανία και άλλες χώρες, απαντά με πυραυλικές επιθέσεις σε βόρειο Ισραήλ και χτυπήματα κατά ισραηλινών δυνάμεων, καταγγέλλοντας «παραβίαση της εκεχειρίας». Το Ισραήλ, από την πλευρά του, δηλώνει ότι στόχος του παραμένει ο αφοπλισμός της Χεζμπολάχ, όπως προβλεπόταν και στην εκεχειρία του Νοεμβρίου 2024, και προωθεί τη δημιουργία «ζώνης ασφαλείας» στον νότιο Λίβανο, έως τον ποταμό Λιτάνι.
Η συζήτηση αυτή έχει σαφείς εδαφικές προεκτάσεις: ο Ισραηλινός υπουργός Οικονομικών Μπετσαλέλ Σμοτριτς έφτασε να ζητήσει ο Λιτάνι να αποτελέσει «νέο σύνορο» με τον Λίβανο, ενώ ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ προειδοποιεί ότι εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπισμένοι Λιβανέζοι δεν θα επιστρέψουν νότια του ποταμού αν δεν διασφαλιστεί η ασφάλεια του βόρειου Ισραήλ.
Ανθρωπιστική κατάρρευση και αποκομμένος νότος
Πέρα από τη γεωπολιτική, η καθημερινότητα των Λιβανέζων έχει καταρρεύσει. Ο επικεφαλής της οργάνωσης Project Hope, Ραμπίχ Τορμπέι, περιγράφει μια Βηρυτό όπου οικογένειες κοιμούνται σε αυτοκίνητα, πάρκινγκ και δημόσιους χώρους, ενώ όσοι θεωρούνται «τυχεροί» στήνουν πρόχειρες σκηνές στην παραλιακή ζώνη, μέσα στο κρύο και με ελάχιστα υπάρχοντα.
Η εκπρόσωπος του Αναπτυξιακού Προγράμματος του ΟΗΕ στον Λίβανο, Μπλέρτα Άλικο, κάνει λόγο για «σύνθετη κρίση» που σωρεύεται πάνω σε χρόνια πολιτικής αστάθειας, οικονομικής κατάρρευσης, την έκρηξη στο λιμάνι της Βηρυτού το 2020 και τον πόλεμο Χεζμπολάχ–Ισραήλ το 2024. Την ώρα που μιλά σε διεθνή μέσα, αναγκάζεται να μετακινηθεί σε καταφύγιο λόγω νέων αεροπορικών επιθέσεων.
Ιδιαίτερα δραματική είναι η εικόνα στον νότιο Λίβανο. Η καταστροφή γεφυρών και βασικών υποδομών γύρω από τον ποταμό Λιτάνι, ιδίως στην περιοχή της Τύρου, απειλεί να αποκόψει δεκάδες χιλιάδες πολίτες από τρόφιμα, καύσιμα και ιατρική φροντίδα. Ο ερευνητής του Human Rights Watch, Ράμζι Καΐς, προειδοποιεί ότι αν καταστραφεί και η τελευταία κύρια γέφυρα Κασμιέ, τα αποθέματα τροφίμων επαρκούν μόλις για μία εβδομάδα.
Ιστορικές συνομιλίες με Ισραήλ και το αδιέξοδο Χεζμπολάχ
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, Βηρυτός και Τελ Αβίβ επιβεβαίωσαν ότι την επόμενη εβδομάδα θα συμμετάσχουν σε απευθείας συνομιλίες στην Ουάσιγκτον – μια ιστορική εξέλιξη, καθώς οι δύο χώρες βρίσκονται τυπικά σε πόλεμο από το 1948 και δεν διατηρούν διπλωματικές σχέσεις. Ο πρόεδρος του Λιβάνου, Τζόζεφ Αούν, δηλώνει ότι «η μόνη λύση για την τρέχουσα κατάσταση είναι η επίτευξη εκεχειρίας με το Ισραήλ», ενώ ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου μιλά για στόχο «ιστορικής, βιώσιμης ειρηνευτικής συμφωνίας» με κεντρικό άξονα τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ.
Ωστόσο, η Χεζμπολάχ έχει ήδη απορρίψει την προοπτική άμεσων διαπραγματεύσεων και δηλώνει ότι δεν θα απογυμνωθεί από τα όπλα όσο συνεχίζεται η ισραηλινή κατοχή λιβανικών θέσεων στα σύνορα. Όπως επισημαίνει ο αναλυτής του International Crisis Group, Ντέιβιντ Γουντ, η βασική σύγκρουση παραμένει άλυτη: το Ισραήλ δεν αποδέχεται μια βαριά οπλισμένη Χεζμπολάχ στα βόρεια σύνορά του, ενώ η οργάνωση θεωρεί την ισραηλινή παρουσία σε λιβανικό έδαφος casus belli.
Ακόμη κι αν η Ουάσιγκτον επιτύχει μια εύθραυστη εκεχειρία, ο Λίβανος φαίνεται καταδικασμένος να παραμείνει «στην κόψη του ξυραφιού», πάντα ένα βήμα πριν από έναν νέο καταστροφικό πόλεμο, με τον άμαχο πληθυσμό να πληρώνει το υψηλότερο τίμημα.
Σχόλιο 
: Ο Λίβανος λειτουργεί ξανά ως πεδίο σύγκρουσης ξένων στρατηγικών – Ιράν, Ισραήλ, ΗΠΑ – με μια αδύναμη κρατική αρχή και μια πανίσχυρη παραστρατιωτική οργάνωση. Οι επερχόμενες συνομιλίες στην Ουάσιγκτον είναι ιστορικές, αλλά χωρίς σαφή μηχανισμό για τον ρόλο και τον οπλισμό της Χεζμπολάχ κινδυνεύουν να μείνουν συμβολικές. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, η αποσταθεροποίηση του Λιβάνου σημαίνει νέες προσφυγικές πιέσεις και περαιτέρω ανάφλεξη σε μια ήδη εύφλεκτη Ανατολική Μεσόγειο· η ουσιαστική στήριξη σε ανθρωπιστικό και διπλωματικό επίπεδο δεν είναι απλώς ηθική υποχρέωση, αλλά και σκληρό γεωπολιτικό συμφέρον.
#Λίβανος #Ισραήλ #Χεζμπολάχ #Ιράν #ΜέσηΑνατολή
