Οι συντονισμένες αεροπορικές επιθέσεις σε φαρμακοβιομηχανίες και νοσοκομεία στο Ιράν διαλύουν κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού φαρμάκων. Γιατροί και διεθνείς οργανισμοί προειδοποιούν για ανθρωπιστική καταστροφή με θύματα καρκινοπαθείς και χρονίως πάσχοντες.
Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν αποκτά πλέον ξεκάθαρα υγειονομική διάσταση, καθώς στο στόχαστρο των αεροπορικών επιθέσεων έχουν βρεθεί φαρμακοβιομηχανίες, ερευνητικά ιδρύματα και νοσοκομεία. Οι καταστροφές σε βασικές υποδομές παραγωγής φαρμάκων απειλούν την επιβίωση χιλιάδων ασθενών, σε μια χώρα όπου το σύστημα υγείας ήταν ήδη εύθραυστο.
Επιβεβαιωμένες επιθέσεις σε υγειονομικές δομές και διεθνείς αντιδράσεις
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει επιβεβαιώσει πάνω από 20 επιθέσεις σε δομές υγείας στο Ιράν, με τουλάχιστον εννέα νεκρούς. Μεταξύ των στόχων, σύμφωνα με τον γενικό διευθυντή του ΠΟΥ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, συγκαταλέγονται το Ινστιτούτο Παστέρ της χώρας, ένα ψυχιατρικό νοσοκομείο, ακόμη ένα νοσοκομείο εκτός Τεχεράνης και –κομβικής σημασίας– η φαρμακοβιομηχανία Tofigh Daru, παραγωγός αντικαρκινικών φαρμάκων.
Πάνω από 100 διεθνολόγοι και ειδικοί στο διεθνές δίκαιο, από κορυφαία αμερικανικά πανεπιστήμια, κατήγγειλαν με ανοικτή επιστολή ότι οι αεροπορικές επιθέσεις σε σχολεία, υγειονομικές δομές και κατοικίες συνιστούν «σαφή παραβίαση του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών» και εγείρουν «σοβαρές ανησυχίες για παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, συμπεριλαμβανομένων πιθανών εγκλημάτων πολέμου».
Η υπόθεση Tofigh Daru και ο κίνδυνος για καρκινοπαθείς
Η Tofigh Daru βρίσκεται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης. Ο Ιρανός υφυπουργός Υγείας Μεχντί Πιρσαλεχί έκανε λόγο για «άμεσο πλήγμα με πύραυλο», υποστηρίζοντας ότι καταστράφηκαν ολοσχερώς οι γραμμές παραγωγής και τα τμήματα έρευνας και ανάπτυξης. Σύμφωνα με τον ίδιο, η εταιρεία ήταν ένας από τους βασικούς παραγωγούς δραστικών ουσιών για νοσοκομειακά φάρμακα και αναισθητικά.
Το Ισραήλ, από την πλευρά του, παραδέχθηκε την επίθεση, ισχυριζόμενο ότι η εταιρεία λειτουργούσε ως «κάλυψη» για τη συστηματική τροφοδοσία του ιρανικού καθεστώτος με χημικές ουσίες, συμπεριλαμβανομένου του εξαιρετικά ισχυρού αναισθητικού φαιντανύλη, που –σύμφωνα με τον ισραηλινό στρατό– χρησιμοποιείτο για έρευνα και ανάπτυξη χημικών όπλων. Οι αντικρουόμενοι ισχυρισμοί δεν μπορούν να επαληθευθούν ανεξάρτητα, ωστόσο διεθνή φαρμακευτικά μητρώα καταγράφουν την Tofigh Daru ως παραγωγό δραστικών ουσιών για ογκολογικά φάρμακα και αναισθητικά.
Ο Ιρανός γιατρός και ακτιβιστής Χασάν Ναγεμπ-Χάσεμ, που ζει στη Βιέννη, τονίζει ότι το εργοστάσιο είχε «τοπικοποιήσει» 50 στρατηγικές δραστικές ουσίες, καλύπτοντας μεγάλο μέρος των εγχώριων αναγκών. Μετά τις επιθέσεις, «τεράστιες ποσότητες φαρμάκων εξαφανίστηκαν από την εσωτερική αλυσίδα εφοδιασμού», προειδοποιεί, επισημαίνοντας ότι η εισαγωγή αντίστοιχων ποσοτήτων από το εξωτερικό είναι εξαιρετικά δύσκολη εν μέσω πολέμου και κυρώσεων.
Ανθρωπιστική κρίση στην ογκολογία και κατάρρευση του ιατρικού δυναμικού
Οι συνέπειες είναι ιδιαίτερα οξείες για τους καρκινοπαθείς. Στο Ιράν, οι θεραπείες καρκίνου είναι από τις ακριβότερες, με κόστος που αντιστοιχεί σε έναν έως δύο μηνιαίους μισθούς, ενώ τα ασφαλιστικά ταμεία συχνά αρνούνται να καλύψουν τα εισαγόμενα φάρμακα. Η έλλειψη ακόμη και βασικών παυσίπονων και υποστηρικτικών φαρμάκων για χημειοθεραπεία, όπως καταγγέλλουν γιατροί μέσω περιστατικών σε φιλανθρωπικά ιδρύματα της Τεχεράνης, δημιουργεί μια «εξαιρετικά επείγουσα» κατάσταση.
Παράλληλα, ο πόλεμος επιταχύνει τη φυγή ιατρικού προσωπικού. Πολλοί γιατροί με διπλή υπηκοότητα διέφυγαν μέσω Αρμενίας ή Τουρκίας, ενώ άλλοι εμποδίστηκαν από τις ιρανικές αρχές να φύγουν. Ιατρεία κλείνουν, ειδικά στην Τεχεράνη, και οι εναπομείναντες γιατροί καλούνται να εξετάσουν έως και 200–300 ασθενείς την ημέρα. Εκτός μεγάλων αστικών κέντρων όπως Τεχεράνη, Μασχάντ, Σιράζ ή Ισφαχάν, η υποστελέχωση είναι δραματική, με ασθενείς να μεταφέρονται από πόλη σε πόλη για εξειδικευμένες επεμβάσεις, συχνά με καταστροφικά αποτελέσματα για την υγεία τους.
Διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο και προτεραιότητες ανοικοδόμησης
Οι Ιρανοί γιατροί–ακτιβιστές που μίλησαν στη DW υπογραμμίζουν ότι η σκόπιμη καταστροφή ιατρικών και φαρμακευτικών υποδομών συνιστά, βάσει των Συμβάσεων της Γενεύης και των κανόνων του ΠΟΥ, έγκλημα πολέμου, εκτός εάν αποδειχθεί σαφής και άμεση στρατιωτική χρήση των εγκαταστάσεων. Ακόμη όμως και αν ο πόλεμος τερματιζόταν άμεσα, εκτιμούν ότι η ιρανική κυβέρνηση θα έδινε προτεραιότητα στην ανακατασκευή στρατιωτικών δομών έναντι του συστήματος υγείας, παρατείνοντας την ανθρωπιστική κρίση.
Σχόλιο 
: Η μετατροπή της φαρμακοβιομηχανίας και των νοσοκομείων σε πεδίο στρατιωτικής αντιπαράθεσης στο Ιράν δείχνει πώς οι σύγχρονες συγκρούσεις πλήττουν απευθείας τον άμαχο πληθυσμό, διαλύοντας τις αλυσίδες ζωτικών αγαθών όπως τα φάρμακα. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, το μήνυμα είναι διπλό: αφενός, η ανάγκη για αυστηρή υπεράσπιση του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου· αφετέρου, η στρατηγική σημασία της αυτάρκειας σε κρίσιμα φαρμακευτικά προϊόντα, ώστε καμία κρίση ή γεωπολιτική ένταση να μη μεταφράζεται αυτομάτως σε κίνδυνο για τη ζωή των ασθενών.
#Ιράν #Πόλεμος #Φάρμακα #Υγεία #WHO
