Η βασική παρανόηση στη Δύση είναι ότι το Ιράν λειτουργεί ως ενιαίο κράτος με μία φωνή. Δεν ισχύει. Και αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι διαπραγματεύσεις δεν γίνονται με έναν παίκτη. Γίνονται με πολλαπλά κέντρα εξουσίας που συχνά λειτουργούν ανταγωνιστικά μεταξύ τους.
Δύο Ιράν – ένα κράτος
Από τη μία πλευρά υπάρχει το «θεσμικό» Ιράν. Η κυβέρνηση, το υπουργείο Εξωτερικών, ο Αμπάς Αραγτσί. Αυτή η πλευρά επιδιώκει συμφωνία, σταθερότητα και μερική αποκατάσταση των σχέσεων με τη Δύση.
Από την άλλη πλευρά υπάρχει το «σκληρό» Ιράν. Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης, το στρατιωτικο-ασφαλιστικό κατεστημένο, τα δίκτυα ισχύος που έχουν επωφεληθεί από τις κυρώσεις και την απομόνωση.
Αυτοί δεν θέλουν απαραίτητα συμφωνία. Θέλουν έλεγχο.
Το Ορμούζ ως case study
Το χάος των τελευταίων ημερών στο Στενό του Ορμούζ είναι το τέλειο παράδειγμα.
Την ίδια ημέρα που ο Αραγτσί επιβεβαιώνει το άνοιγμα του περάσματος, κύκλοι κοντά στους Φρουρούς τον επικρίνουν δημόσια. Λίγες ώρες μετά, στρατιωτικός εκπρόσωπος δηλώνει ότι το στενό κλείνει ξανά.
Αυτό δεν είναι απλώς ασυνεννοησία. Είναι μήνυμα ισχύος.
Οι Φρουροί δείχνουν ότι αυτοί ελέγχουν το παιχνίδι στο πεδίο. Και άρα, αυτοί έχουν τον τελικό λόγο.
Διαπραγμάτευση υπό εσωτερική πίεση
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτό δημιουργεί ένα δομικό ρίσκο: ακόμη και αν υπάρξει συμφωνία με τη διπλωματική ηγεσία, δεν υπάρχει εγγύηση εφαρμογής.
Ο Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να δηλώνει ότι «δεν υπάρχουν μεγάλες διαφορές», αλλά στην πράξη υπάρχουν δύο παράλληλες ατζέντες στην Τεχεράνη.
Η μία διαπραγματεύεται. Η άλλη κρατά το trigger.
Η στρατηγική του διπλού παιχνιδιού
Το Ιράν παίζει ένα κλασικό dual-track strategy. Διαπραγματεύεται για να κερδίσει χρόνο και ελαφρύνσεις, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί στρατιωτική πίεση.
Αυτό του δίνει leverage. Αν οι συνομιλίες προχωρούν, κερδίζει οικονομικά. Αν αποτύχουν, έχει ήδη χτίσει επιχειρησιακό πλεονέκτημα.
Το λάθος της Ουάσινγκτον
Η αμερικανική στρατηγική βασίζεται στην υπόθεση ότι υπάρχει ενιαία πολιτική βούληση στην Τεχεράνη. Δεν υπάρχει.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε συμφωνία κινδυνεύει να υπονομευτεί εκ των έσω. Και κάθε κίνηση καλής θέλησης μπορεί να εκληφθεί ως αδυναμία από το σκληρό μπλοκ.
SBC Analysis
Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει συμφωνία.
Το ερώτημα είναι ποιος στο Ιράν θα την ελέγχει.
Αν την ελέγχει η διπλωματική ηγεσία, υπάρχει πιθανότητα αποκλιμάκωσης. Αν την ελέγχουν οι Φρουροί, η συμφωνία θα είναι απλώς τακτική ανάπαυλα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν διαπραγματεύονται με ένα κράτος.
Διαπραγματεύονται με ένα σύστημα εξουσίας που ανταγωνίζεται τον εαυτό του.
Και αυτό κάνει κάθε deal εγγενώς ασταθές.
