Η παράταση της εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν χωρίς σαφή λήξη παγώνει τις επιχειρήσεις, όχι όμως και τον κίνδυνο κλιμάκωσης. Στο επίκεντρο βρίσκονται το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και ο έλεγχος των θαλάσσιων οδών στο Στενό του Ορμούζ.
Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να παρατείνει επ’ αόριστον την εκεχειρία με το Ιράν απομακρύνει, προσωρινά, το φάσμα άμεσης σύγκρουσης, αλλά δεν επιλύει καμία από τις θεμελιώδεις διαφωνίες. Οι ΗΠΑ αναστέλλουν για την ώρα νέα πλήγματα, διατηρούν όμως τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, ενώ η Τεχεράνη συνεχίζει να παρεμποδίζει τη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ, προσφέροντας μια εύθραυστη ισορροπία τρόμου στο κέντρο των παγκόσμιων ενεργειακών ροών.
Σκληρές απαιτήσεις, βαθιά καχυποψία
Στον πυρήνα της αντιπαράθεσης βρίσκονται δύο αμερικανικές απαιτήσεις: πλήρης εγκατάλειψη του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και ελεύθερη, απρόσκοπτη διέλευση των πλοίων από το Στενό του Ορμούζ. Η Ουάσιγκτον προβάλλει ένα σχέδιο 15 σημείων, ενώ η Τεχεράνη αντιτάσσει δέσμη 10 αιτημάτων, με τις δύο πλευρές να παραμένουν πολύ μακριά σε χρονοδιαγράμματα και μηχανισμούς επιτήρησης.
Σύμφωνα με διαρροές στον αμερικανικό Τύπο, το Ιράν εμφανίστηκε διατεθειμένο να «παγώσει» το πυρηνικό του πρόγραμμα για πέντε έτη, ενώ οι ΗΠΑ ζητούν τουλάχιστον 20 χρόνια χωρίς εμπλουτισμό ουρανίου και σαφείς ρυθμίσεις για τα ήδη αποθέματα εμπλουτισμένου υλικού. Ο Τραμπ, έχοντας αποχωρήσει μονομερώς το 2018 από τη συμφωνία της εποχής Ομπάμα, δεν μπορεί πολιτικά να επιστρέψει σε παλαιότερους συμβιβασμούς, επιδιώκοντας μια «καλύτερη συμφωνία» χωρίς όμως ξεκάθαρη διέξοδο.
Οικονομικός στραγγαλισμός και ναυτική ασφυξία
Η σύγκρουση έχει μετατραπεί σε πόλεμο αποκλεισμών. Μετά την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη ουσιαστικά παρέλυσε την εμπορική κίνηση στο Στενό του Ορμούζ, έναν διάδρομο ζωτικής σημασίας για τη διεθνή ενέργεια και πρώτες ύλες. Διαπιστώνοντας την αποτελεσματικότητα αυτού του μοχλού πίεσης, το ιρανικό καθεστώς άνοιξε ακόμη και τη συζήτηση για επιβολή «διέλευσης-διοδίων» στα πλοία.
Η ιδέα είναι οικονομικά δελεαστική για ένα Ιράν που ασφυκτιά από κυρώσεις, αλλά επιταχύνει τις ελλείψεις καυσίμων και βασικών αγαθών διεθνώς, προσφέροντας στην Τεχεράνη τεράστια διαπραγματευτική ισχύ. Παρά την εκεχειρία, οι Φρουροί της Επανάστασης εξακολουθούν να επιτίθενται σε εμπορικά πλοία, ενώ οι ΗΠΑ απαντούν με πλήρη ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών. Η επαναφορά της ελεύθερης ναυσιπλοΐας προϋποθέτει, ρεαλιστικά, μια διεθνή ναυτική αποστολή εγγύησης ασφάλειας, την οποία όμως καμία πλευρά δεν θέλει ακόμη να νομιμοποιήσει ανοιχτά.
Πολιτικό κόστος για Τραμπ, εσωτερικές ρωγμές στο Ιράν
Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ο πόλεμος έχει πλήξει την εικόνα του Τραμπ. Τμήματα του κινήματος MAGA τον κατηγορούν ότι αθέτησε την υπόσχεση για αποφυγή μακροχρόνιων πολέμων, ενώ η άνοδος των τιμών και οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες τροφοδοτούν κοινωνική δυσαρέσκεια. Με τις ενδιάμεσες εκλογές σε έξι μήνες, ο Λευκός Οίκος βρίσκεται ανάμεσα στην ανάγκη αποφυγής κλιμάκωσης και στην απαίτηση για «νίκη» που θα μπορεί να παρουσιαστεί στους ψηφοφόρους.
Στην Τεχεράνη, υπό τον νέο ανώτατο ηγέτη Μοτζταμπά Χαμενεΐ, το καθεστώς δείχνει λιγότερη βιασύνη, παρότι η αμερικανική ναυτική πολιορκία επιβαρύνει σοβαρά την οικονομία. Οι Φρουροί της Επανάστασης, που περιγράφονται πλέον ως «κράτος εν κράτει», ενισχύουν την ισχύ τους μέσα από τη σύγκρουση και φαίνεται να προκρίνουν τη συνέχιση της έντασης έναντι της αποκλιμάκωσης.
Ο παράγοντας Ισραήλ και το σενάριο της περιφερειακής ανάφλεξης
Η εξίσωση περιπλέκεται περαιτέρω από τον ρόλο του Ισραήλ, το οποίο συμμετείχε στην έναρξη του πολέμου αλλά έχει διαφορετικές στοχεύσεις από την Ουάσιγκτον. Για την κυβέρνηση Νετανιάχου, η απειλή από τους ιρανικούς πυραύλους και τη Χεζμπολάχ είναι υπαρξιακή. Παρά την εκεχειρία ΗΠΑ–Ιράν, το Ισραήλ συνέχισε για ημέρες τους σφοδρούς βομβαρδισμούς θέσεων της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Μια ξεχωριστή, επίσης εύθραυστη, εκεχειρία Ισραήλ–Λιβάνου, με αμερικανική μεσολάβηση, επιχειρεί να ανοίξει δρόμο για πιθανή μελλοντική ομαλοποίηση σχέσεων και, ιδεατά, αφοπλισμό της Χεζμπολάχ. Ωστόσο, το σενάριο αυτό απέχει πολύ από το να θεωρείται ρεαλιστικό, ενώ η εξέλιξή του είναι στενά δεμένη με την πορεία των αμερικανοϊρανικών διαπραγματεύσεων.
Έτσι, το διεθνές σύστημα βρίσκεται αντιμέτωπο με τρία βασικά σενάρια: παράταση της αβέβαιης «παγωμένης» σύγκρουσης, σταδιακή επάνοδος σε διαπραγματεύσεις με δύσκολους συμβιβασμούς ή εκτροχιασμός προς νέα, ευρύτερη πολεμική ανάφλεξη στην πιο κρίσιμη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη.
Σχόλιο 
: Η παράταση της εκεχειρίας δεν είναι ειρήνη, αλλά ένα παράθυρο σκληρής διαπραγμάτευσης όπου η ενέργεια, η εσωτερική πολιτική στις ΗΠΑ και η ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή διασταυρώνονται. Όσο Ουάσιγκτον και Τεχεράνη επενδύουν στον ναυτικό αποκλεισμό ως εργαλείο πίεσης, ο κίνδυνος ατυχήματος ή λάθους υπολογισμού στο Στενό του Ορμούζ παραμένει ο μεγαλύτερος συστημικός κίνδυνος για την παγκόσμια οικονομία.
#ΗΠΑ #Ιράν #εκεχειρία #Ορμούζ #ΜέσηΑνατολή #ενέργεια
