Το Ανώτατο Δικαστήριο της Ρωσίας χαρακτήρισε τη βραβευμένη με Νόμπελ οργάνωση Memorial «εξτρεμιστική», απαγορεύοντας πλήρως τη δράση της. Η απόφαση ανοίγει τον δρόμο για βαριές ποινές σε όποιον συνεργάζεται ή ακόμη και μοιράζεται υλικό της.
Σε μια κίνηση με βαρύ πολιτικό και συμβολικό φορτίο, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ρωσίας κήρυξε τη διεθνώς αναγνωρισμένη οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων Memorial «εξτρεμιστική» και διέταξε την άμεση απαγόρευση κάθε δραστηριότητάς της στη χώρα. Η απόφαση, που ελήφθη κεκλεισμένων των θυρών, συνοδεύεται από την απειλή ποινικών διώξεων και πολυετών καθείρξεων για οποιονδήποτε θεωρηθεί ότι στηρίζει, συμμετέχει ή ακόμη και διακινεί υλικό της Memorial.
Επιχειρήματα του δικαστηρίου και αντίδραση της Memorial
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του δικαστηρίου, η οργάνωση και οι υποστηρικτές της χαρακτηρίζονται «σαφώς αντεθνικοί» και «στοχευμένοι στην καταστροφή των βασικών θεμελίων της ρωσικής κρατικότητας, στην παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας και στη διάβρωση ιστορικών, πολιτιστικών, πνευματικών και ηθικών αξιών». Η διατύπωση είναι σκόπιμα ευρεία, καθώς γίνεται λόγος για ένα «διεθνές δημόσιο κίνημα Memorial» το οποίο, όπως επισημαίνει η ίδια η οργάνωση, τυπικά δεν υφίσταται ως νομική οντότητα.
Η Memorial καταγγέλλει ότι η ασαφής αυτή κατηγοριοποίηση επιτρέπει στις αρχές να στοχοποιούν σχεδόν οποιαδήποτε δράση υπεράσπισης δικαιωμάτων ή ανάδειξης ιστορικών εγκλημάτων. Σε ανακοίνωσή της κάνει λόγο για «παράνομη απόφαση» που σηματοδοτεί «νέα φάση πολιτικής πίεσης στην ρωσική κοινωνία των πολιτών». Η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ, η οποία είχε απονείμει το Νόμπελ Ειρήνης στη Memorial το 2022, καταδίκασε την κίνηση ως «προσβολή των θεμελιωδών αξιών της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της ελευθερίας της έκφρασης».
Ιστορικός ρόλος και στοχοποίηση της οργάνωσης
Ιδρυμένη στα τέλη της δεκαετίας του 1980, η Memorial ανέλαβε να τεκμηριώσει τα εγκλήματα και τις διώξεις της σοβιετικής περιόδου, δίνοντας φωνή στα θύματα των γκουλάγκ και της πολιτικής καταστολής. Στη συνέχεια εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους παρατηρητές των σύγχρονων παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Ρωσία. Αυτή η αποστολή την έφερε σε ευθεία σύγκρουση με το Κρεμλίνο, ιδίως καθώς η ηγεσία επιχειρεί να επαναπλαισιώσει την σοβιετική ιστορία και να περιορίσει την κριτική στον κρατικό αυταρχισμό.
Η οργάνωση είχε προηγουμένως χαρακτηριστεί «ξένος πράκτορας», επιβαρυνόμενη με βαριά πρόστιμα και διοικητικές διώξεις. Τμήματά της διαλύθηκαν το 2021, χωρίς όμως να σταματήσει η δραστηριότητά της. Το 2023 ιδρύθηκε στη Γενεύη η International Memorial Association, η οποία φέτος χαρακτηρίστηκε «ανεπιθύμητη» από τις ρωσικές αρχές, ανοίγοντας τον δρόμο για δίωξη όσων συνεργάζονται μαζί της. Παράλληλα, ηγετικά στελέχη, όπως ο Όλεγκ Όρλοφ, βρέθηκαν στη φυλακή με την κατηγορία της «δυσφήμησης των ενόπλων δυνάμεων» πριν αφεθούν ελεύθερα στο πλαίσιο ανταλλαγών κρατουμένων.
Κλιμάκωση καταστολής: πολιτικοί κρατούμενοι και χτύπημα στην ανεξάρτητη ενημέρωση
Η Memorial εκτιμά ότι περισσότεροι από 1.500 άνθρωποι κρατούνται σήμερα στη Ρωσία ως πολιτικοί κρατούμενοι, ένδειξη της κλίμακας της καταστολής που έχει ενταθεί μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Το Κρεμλίνο, από την πλευρά του, επιμένει ότι απλώς εφαρμόζει τη νομοθεσία έναντι «εγκληματιών».
Την ίδια ημέρα με την απόφαση κατά της Memorial, μασκοφόροι κρατικοί πράκτορες εισέβαλαν στα γραφεία της ανεξάρτητης εφημερίδας Novaya Gazeta στη Μόσχα, σε μια παράλληλη επίδειξη ισχύος έναντι της ελεύθερης ενημέρωσης. Επισήμως, οι έρευνες συνδέονται με «παράνομη χρήση προσωπικών δεδομένων», αλλά η εφημερίδα δηλώνει ότι αγνοεί τον πραγματικό λόγο της επιχείρησης, ενώ οι νομικοί της εκπρόσωποι εμποδίστηκαν να εισέλθουν στο κτίριο. Η υπόθεση εντάσσεται στο πλαίσιο της αυστηροποίησης της λογοκρισίας και των συνεχών πιέσεων σε ανεξάρτητα μέσα από το 2022 και μετά.
Σχόλιο 
: Ο χαρακτηρισμός της Memorial ως «εξτρεμιστικής» δεν είναι απλώς ένα ακόμη νομικό εργαλείο καταστολής, αλλά στρατηγική προσπάθεια του Κρεμλίνου να απονομιμοποιήσει κάθε ανεξάρτητη αφήγηση για το παρελθόν και το παρόν της Ρωσίας. Με ένα ενιαίο ιδεολογικό σχήμα, που βαφτίζει την ιστορική μνήμη και την υπεράσπιση δικαιωμάτων ως απειλή για την κρατική υπόσταση, το ρωσικό σύστημα εξουσίας στέλνει μήνυμα όχι μόνο στην εσωτερική αντιπολίτευση, αλλά και στη διεθνή κοινότητα: ο χώρος για αυτόνομη κοινωνία πολιτών και ελεύθερο Τύπο συρρικνώνεται θεσμικά, με τρόπο που καθιστά κάθε μελλοντική φιλελευθεροποίηση εξαιρετικά δυσκολότερη.
#Ρωσία #Memorial #ανθρωπιναΔικαιωματα #NovayaGazeta #ελευθεριαΤυπου
