Τα προγράμματα «Εξοικονομώ» βρίσκονται σε κρίσιμο σημείο, με χιλιάδες έργα να τρέχουν ταυτόχρονα προς τα deadlines του Ταμείου Ανάκαμψης. Η έλλειψη συνεργείων, οι ανατιμήσεις και ο «τεχνητός» πληθωρισμός απειλούν την αποτελεσματικότητα της ενεργειακής πολιτικής στα κτίρια.
Ένα πρωτοφανές «μποτιλιάρισμα» διαμορφώνεται στα προγράμματα «Εξοικονομώ», καθώς η αγορά καλείται μέσα σε λίγες εβδομάδες να ολοκληρώσει δεκάδες χιλιάδες παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης, την ώρα που λήγουν τα ορόσημα του Ταμείου Ανάκαμψης. Το deadline του Μαΐου συμπίπτει με ανεκτέλεστο έργο σε περισσότερες από 65.000 κατοικίες, συμπεριλαμβανομένων δικαιούχων που εντάχθηκαν ακόμη και πριν από πέντε χρόνια.
Συσσώρευση έργων και διοικητικές καθυστερήσεις
Τα προγράμματα «Εξοικονομώ 2021», «Εξοικονομώ 2023», «Ανακαινίζω για Νέους» και «Εξοικονομώ 2025» συγκλίνουν χρονικά μεταξύ Απριλίου και Μαΐου 2026, δημιουργώντας ένα ασφυκτικό χρονοδιάγραμμα. Στο «Εξοικονομώ 2021», από τους 69.409 δικαιούχους έχουν ολοκληρώσει οι 56.545 (81%), αλλά για να φτάσουν ως εδώ χρειάστηκαν 25 αποφάσεις υπαγωγής και 15 παρατάσεις, αποκαλύπτοντας το βάθος της γραφειοκρατίας.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα στα νεότερα προγράμματα. Στο «Εξοικονομώ 2023» έχουν τελειώσει μόλις 12.624 από τα 27.562 έργα (46%), ενώ στο «Ανακαινίζω για Νέους» έχουν ολοκληρωθεί 496 από 4.849 (περίπου 10%). Στο μεγάλο «Εξοικονομώ 2025», όπου εντάχθηκαν 37.829 δικαιούχοι, εκτιμάται ότι μέχρι τις 31 Μαΐου θα έχει ολοκληρωθεί μόνο ένα μικρό μέρος του φυσικού αντικειμένου. Τα τρία προηγούμενα προγράμματα έχουν προθεσμία 30 Απριλίου, με την αγορά να θεωρεί δεδομένες νέες παρατάσεις.
Έλλειψη συνεργείων, άνοδος κόστους και «τεχνητός» πληθωρισμός
Σύμφωνα με τη Γενική Γραμματέα του Πανελλήνιου Συλλόγου Πιστοποιημένων Ενεργειακών Επιθεωρητών, Χρυσούλα Βάιτση, το σύστημα βρίσκεται σε «απόλυτο μποτιλιάρισμα». Η ραγδαία ανέγερση νέων κατοικιών, ο περιορισμένος αριθμός εξειδικευμένων συνεργείων και η έλλειψη επαρκών επιθεωρητών δημιουργούν ένα έντονο bottleneck σε υλοποίηση και τελικούς ελέγχους.
Παράλληλα, οι ανατιμήσεις στα δομικά υλικά και τα εργατικά έχουν εκτοξεύσει το κόστος των παρεμβάσεων. Η μέση επιδότηση ανά αίτηση από τα 13.242 ευρώ του «Εξοικονομώ 2021» έχει αυξηθεί στα 22.476 ευρώ στο πρόγραμμα του 2025, δηλαδή άνοδος περίπου 70%. Ωστόσο, με μεγαλύτερες ενισχύσεις αναβαθμίζονται λιγότερα σπίτια: το μπάτζετ του 2021 ύψους 937,8 εκατ. ευρώ κάλυψε 69.409 δικαιούχους, ενώ τα 850 εκατ. του 2025 αρκούν μόνο για 37.829. Η πολιτεία δαπανά ολοένα περισσότερα ευρωπαϊκά κεφάλαια με ολοένα μικρότερο πραγματικό αντίκτυπο.
Πέρα από τις τρέχουσες ανατιμήσεις ενέργειας, αναδεικνύεται και φαινόμενο «τεχνητού» πληθωρισμού στην οικοδομή: διαρθρωτικές στρεβλώσεις, ελλείψεις προσωπικού και διαδικαστικά βάρη «φουσκώνουν» το τελικό κόστος, περιορίζοντας την κλίμακα των παρεμβάσεων.
Ανεπαρκή κονδύλια για ένα γερασμένο κτιριακό απόθεμα
Το πρόβλημα αποκτά διαστάσεις όταν συνδέεται με το σύνολο του ελληνικού κτιριακού πλούτου. Εκτιμάται ότι επιδοτήσεις περίπου 2 δισ. ευρώ έχουν κατευθυνθεί σε 100.000 νοικοκυριά. Για να αναβαθμιστεί ουσιαστικά ο στόλος των περίπου 4 εκατ. κατοικιών, απαιτούνται περί τα 100 δισ. ευρώ, ποσό προφανώς απαγορευτικό. Η Γενική Γραμματέας του ΥΠΕΝ, Δέσποινα Παληαρούτα, αναγνώρισε ότι η Ελλάδα διαθέτει από τα πιο παλαιά κτιριακά αποθέματα στην Ευρώπη και ότι οι παρεμβάσεις γίνονται αποσπασματικά, όχι καθολικά σε πολυκατοικίες και όψεις.
Το νέο Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο προβλέπει 1,2 δισ. ευρώ για μελλοντικά «Εξοικονομώ», ωστόσο τα ποσά δεν επαρκούν για ριζική ανανέωση, ειδικά όταν το 50% των κατοικιών έχει χτιστεί πριν το 1980 και οι τιμές στην οικοδομή παραμένουν ανοδικές.
Η πίεση της ευρωπαϊκής Οδηγίας και ο κίνδυνος απαξίωσης
Από τον Μάιο η Ελλάδα θα πρέπει να ενσωματώσει την Οδηγία 2024/1275 για την Ενεργειακή Απόδοση Κτιρίων. Αυτή επιβάλλει μείωση της χρήσης πρωτογενούς ενέργειας στις κατοικίες κατά 16% έως το 2030 και κατά 20%-22% έως το 2035, με έμφαση στην ανακαίνιση του 43% των κτιρίων με τις χειρότερες επιδόσεις.
Ο ενεργειακός σύμβουλος της ΠΟΜΙΔΑ, Απόστολος Ευθυμίαδης, προειδοποίησε ότι χωρίς ριζικές αλλαγές στον Κανονισμό Ενεργειακής Απόδοσης Κτιρίων (ΚΕΝΑΚ), ώστε οι παρεμβάσεις –π.χ. στο ηλεκτρομηχανολογικό σκέλος– να οδηγούν σε άλμα 2-3 ενεργειακών κατηγοριών, οι στόχοι είναι ανέφικτοι. Επιπλέον, χιλιάδες παλαιά ακίνητα κινδυνεύουν να τεθούν εκτός αγοράς ενοικίασης τα επόμενα χρόνια, αν δεν εκσυγχρονιστούν.
Στο τρέχον «Εξοικονομώ», οι πόροι κατευθύνθηκαν στοχευμένα σε πληγείσες περιοχές (Θεσσαλία, Δυτική Μακεδονία), με αποτέλεσμα η Αττική –όπου κατοικεί περίπου η μισή χώρα– να λάβει μόλις 40 εκατ. ευρώ, ενώ η Δυτική Μακεδονία έλαβε 2,5 φορές περισσότερα. Το μοντέλο «first come, first served» έχει εγκαταλειφθεί, υπέρ μιας πιο στοχευμένης λογικής, που όμως αφήνει αναπάντητο το κρίσιμο ερώτημα: πώς θα αναβαθμιστεί ο τεράστιος, γηρασμένος κτιριακός όγκος των μεγάλων αστικών κέντρων.
Σχόλιο 
: Τα «Εξοικονομώ» αποκαλύπτουν το δομικό παράδοξο της ελληνικής ενεργειακής πολιτικής: υψηλή απορροφητικότητα, αλλά χαμηλό πραγματικό αποτύπωμα λόγω στρεβλώσεων, ακριβής οικοδομής και αποσπασματικού σχεδιασμού. Χωρίς ριζική απλοποίηση διαδικασιών, ενίσχυση της παραγωγικής βάσης στον κατασκευαστικό κλάδο και μακροπρόθεσμο, κλιμακωτό σχέδιο για τα παλαιά κτίρια των πόλεων, ο συνδυασμός ευρωπαϊκών στόχων και εγχώριας πραγματικότητας κινδυνεύει να οδηγήσει σε μαζική απαξίωση περιουσίας αντί για πράσινη αναβάθμιση.
#Εξοικονομώ #ΤαμείοΑνάκαμψης #Ενέργεια #Κτίρια #Οικονομία
