Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν στον Περσικό Κόλπο πυροδοτεί νέο ενεργειακό και πληθωριστικό σοκ. Το βάρος, όπως πάντα, πέφτει δυσανάλογα στους πιο αδύναμους.
Η νέα πολεμική ανάφλεξη γύρω από το Ιράν και το Στενό του Ορμούζ επαναφέρει το φάσμα ενός τρίτου μεγάλου πληθωριστικού σοκ μέσα σε λιγότερο από μία δεκαετία. Η στρατιωτική κλιμάκωση από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ σε μια ζώνη από όπου διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων θαλάσσιων ροών πετρελαίου έχει μετατραπεί σε οικονομικό όλεθρο για την Ασία και απειλεί να χτυπήσει με σφοδρότητα και την Ευρώπη.
Το Στενό του Ορμούζ ως στρατηγικός «λαιμός μπουκαλιού»
Ήδη από το 2011, ο ειδικός στην παγκόσμια αγορά ενέργειας Ντάνιελ Γέργκιν χαρακτήριζε το Στενό του Ορμούζ «νούμερο ένα σημείο ασφυξίας» για τις παγκόσμιες προμήθειες πετρελαίου. Η γεωγραφία είναι αμείλικτη: σε απόσταση δευτερολέπτων από ιρανικούς πυραύλους, τα κράτη του Κόλπου και οι διεθνείς θαλάσσιες οδοί είναι ευάλωτα σε κάθε απόφαση της Τεχεράνης να μπλοκάρει τη διέλευση.
Το σημερινό σενάριο, με τον πόλεμο να έχει ήδη προκαλέσει δραματικές ελλείψεις καυσίμων σε χώρες όπως το Μπανγκλαντές και την Ταϊλάνδη, επιβεβαιώνει αυτό που τα στρατιωτικά επιτελεία γνώριζαν: η χρήση βίας κατά του Ιράν συνεπάγεται οικονομική οδύνη για τον υπόλοιπο κόσμο. Οι κυβερνήσεις στην Ασία επιβάλλουν περιορισμούς στις μετακινήσεις, μειώνουν την εργάσιμη εβδομάδα και προσπαθούν να διαχειριστούν εκρηκτικές αυξήσεις τιμών σε καύσιμα και τρόφιμα.
Η Βρετανία στα πρόθυρα νέας κρίσης κόστους ζωής
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ενεργειακή καταιγίδα διασταυρώνεται με το πολιτικό ημερολόγιο, καθώς οι ανατιμήσεις αναμένονται λίγο πριν από τις εκλογές. Η κυβέρνηση Στάρμερ, που είχε υποσχεθεί ότι το 2026 η χώρα θα «γυρίσει σελίδα», βρίσκεται αντιμέτωπη με ταυτόχρονη άνοδο τιμών και επιτοκίων, απειλώντας να βυθίσει την οικονομία σε ύφεση. Οι συσκέψεις τύπου Cobra και οι επαφές με επιχειρηματίες δείχνουν την ανησυχία για τις κοινωνικές και εκλογικές συνέπειες.
Όμως, όπως επισημαίνει νέα μελέτη της ομάδας Foundational Economy, οι κρίσεις κόστους ζωής δεν πλήττουν όλους το ίδιο. Στην περίοδο 2019–2023, το χαμηλότερο 20% των νοικοκυριών στη Βρετανία αναγκάστηκε να αυξήσει σχεδόν κατά 96% τις δαπάνες του για βασικά αγαθά – τρόφιμα, στέγη, μεταφορές, ενέργεια. Αντίθετα, το ανώτερο 20% κατάφερε να μειώσει τις συνολικές δαπάνες του, επωφελούμενο από κρατικές εγγυήσεις τιμών ενέργειας και «υποβάθμιση» σε φθηνότερες αλυσίδες σούπερ μάρκετ.
Ποιοι θα πληρώσουν τον λογαριασμό του τρίτου σοκ
Το νέο ενεργειακό σοκ προβλέπεται να εκτοξεύσει τις τιμές τροφίμων σχεδόν κατά 10% μέσα στο έτος, προσθέτοντας κατά μέσο όρο 127 λίρες στον ετήσιο λογαριασμό κάθε βρετανικού νοικοκυριού. Όμως, επειδή τα φτωχότερα στρώματα δαπανούν δυσανάλογα μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για τρόφιμα, η επιβάρυνση γι’ αυτά θα είναι πολλαπλάσια. Παρά τις φωνές της λαϊκιστικής δεξιάς που απαιτούν ελαφρύνσεις σε αεροπορικά εισιτήρια και βενζίνη, το πραγματικό διακύβευμα είναι η προστασία των ευάλωτων, όχι των συχνών ταξιδιωτών.
Το άρθρο αναδεικνύει επίσης τη δομικά άδικη –αντιστρόφως προοδευτική– τιμολόγηση βασικών υπηρεσιών κοινής ωφέλειας: φτωχά και πλούσια νοικοκυριά πληρώνουν την ίδια τιμή για νερό και ενέργεια, σαν ένας ιδιότυπος «κεφαλικός φόρος» στους λογαριασμούς. Η ανάγκη για προοδευτική τιμολόγηση, μεταστροφή από τα ορυκτά καύσιμα και αλλαγή στο μοντέλο ιδιοκτησίας των υποδομών αναδεικνύεται ως στρατηγική απάντηση, όχι μόνο στη σημερινή κρίση αλλά και σε μελλοντικές.
Τέλος, η υπόσχεση για «θαύμα ανάπτυξης» κρίνεται ως αυταπάτη. Με τον ΟΟΣΑ να προβλέπει από τις χαμηλότερες επιδόσεις ανάπτυξης στην G7 για τη Βρετανία, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πώς θα αυξηθεί αφηρημένα το ΑΕΠ, αλλά πώς θα διασφαλιστεί ότι όσοι «δουλεύουν σκληρά» θα μπορούν να ζουν αξιοπρεπώς – ακόμη και αν δεν μπορούν να εργαστούν.
Σχόλιο 
: Το τρίτο πληθωριστικό σοκ δεν είναι απλώς ακόμη μία διαταραχή τιμών, αλλά τεστ αντοχής για τα κοινωνικά συμβόλαια της Δύσης. Όπου η πολιτική απάντηση περιοριστεί σε οριζόντια μέτρα και ρητορική «εθνικής ενότητας», οι ανισότητες θα βαθύνουν και ο λαϊκισμός θα ενισχυθεί. Η ουσιαστική θωράκιση περνά από στοχευμένη στήριξη των χαμηλών εισοδημάτων, προοδευτική τιμολόγηση ενέργειας και νερού και επιτάχυνση της απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα – αλλιώς ο λογαριασμός του πολέμου στον Περσικό Κόλπο θα πληρωθεί, για άλλη μια φορά, από όσους έχουν τα λιγότερα.
#πληθωρισμός #ενεργειακή_κρίση #Ιράν #κόστος_ζωής
