Εκατό ημέρες μετά την ανατροπή Μαδούρο, η μεταβατική πρόεδρος Ντέλσι Ροντρίγκες έχει σταθεροποιήσει την εξουσία της και ανοίγει την οικονομία. Το μεγάλο ερώτημα παραμένει αν και πότε θα οδηγήσει τη Βενεζουέλα σε πραγματικές δημοκρατικές εκλογές.
Η ανατροπή και σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από αμερικανικές ειδικές δυνάμεις στις 3 Ιανουαρίου άνοιξε ένα νέο, αχαρτογράφητο κεφάλαιο για τη Βενεζουέλα. Στο κενό εξουσίας που δημιουργήθηκε, η μέχρι τότε αντιπρόεδρος Ντέλσι Ροντρίγκες ορκίστηκε μεταβατική πρόεδρος με τη στήριξη στρατού, Ανώτατου Δικαστηρίου και Εθνοσυνέλευσης. Εκατό ημέρες μετά, η χώρα βρίσκεται σε μια εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον, τις προσδοκίες της κοινωνίας και τα ένστικτα αυτοσυντήρησης του κυβερνώντος Σοσιαλιστικού Κόμματος (PSUV).
Σταθεροποίηση της εξουσίας και στροφή προς τις ΗΠΑ
Η πρώτη αντίδραση της Ροντρίγκες ήταν σκληρή, καταγγέλλοντας την επιχείρηση των ΗΠΑ ως «απαγωγή» και επίθεση στην κυριαρχία της Βενεζουέλας. Ωστόσο, μέσα σε λίγες ημέρες η ρητορική άλλαξε ριζικά. Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε βέβαιος ότι η νέα ηγεσία είναι «διατεθειμένη να κάνει ό,τι χρειάζεται για να ξαναγίνει η Βενεζουέλα μεγάλη», ενώ η ίδια η Ροντρίγκες κάλεσε την Ουάσιγκτον να «εργαστούν μαζί σε μια συνεργατική ατζέντα».
Στο εσωτερικό, η μεταβατική πρόεδρος κινήθηκε γρήγορα για να εδραιώσει τον έλεγχό της. Με αλλεπάλληλες αλλαγές προσώπων σε στρατό, δικαιοσύνη και διοίκηση, κατέλαβε καίριες θέσεις ισχύος, αντικαθιστώντας, μεταξύ άλλων, τον ισχυρό υπουργό Εξωτερικών Βλαντιμίρ Παντρίνο Λόπες, που θεωρήθηκε πολιτικά εκτεθειμένος λόγω της σύλληψης Μαδούρο. Η τοποθέτηση του Γκουστάβο Γκονζάλες Λόπες, πρώην επικεφαλής της διαβόητης μυστικής υπηρεσίας SEBIN, επιβεβαίωσε ότι το νέο καθεστώς δεν προτίθεται να χαλαρώσει πραγματικά τους μηχανισμούς καταστολής.
Οικονομικό άνοιγμα, φτώχεια και κοινωνικές προσδοκίες
Το δεύτερο σκέλος του αμερικανικού σχεδίου αφορά την οικονομική ανάκαμψη. Μετά από χρόνια υπερπληθωρισμού –γύρω στο 500% το 2025– και κατάρρευσης των εισοδημάτων, η Ροντρίγκες άνοιξε με ταχύτητα τον πετρελαϊκό τομέα σε ξένους ιδιώτες επενδυτές. Η άρση αμερικανικών κυρώσεων και οι εκκλήσεις της προς διεθνές κεφάλαιο για επενδύσεις σε πετρέλαιο, κατασκευές, τράπεζες, ασφάλειες και μεταποίηση δημιούργησαν αίσθηση αλλαγής κλίματος. Ο οίκος Moody’s ήδη μιλά για «σταθερή προοπτική» της βενεζουελάνικης οικονομίας.
Παρά ταύτα, η κοινωνική πραγματικότητα παραμένει ζοφερή. Έρευνα της Gallup στα μέσα του 2025 έδειξε ότι 64% των πολιτών θεωρεί την οικονομία το υπ’ αριθμόν ένα πρόβλημα, με 50%-80% των νοικοκυριών να ζουν στη φτώχεια, ανάλογα με τον δείκτη μέτρησης. Η πολιτική κρίση έρχεται μόλις τρίτη στις ανησυχίες, ενώ η ασφάλεια –σε μια χώρα με από τα υψηλότερα ποσοστά ανθρωποκτονιών παγκοσμίως– αναφέρεται από μόλις 1% ως κορυφαίο ζήτημα. Αυτό εξηγεί και γιατί η στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ δεν προκάλεσε μαζικές διαδηλώσεις: ένα σημαντικό μέρος της κοινωνίας απλώς ελπίζει ότι «τα πράγματα δεν μπορεί παρά να πάνε καλύτερα» χωρίς τον Μαδούρο.
Εκλογές, διεθνείς πιέσεις και το δίλημμα της μεταβατικής κυβέρνησης
Παρά τις ανακοινώσεις περί μεταρρυθμίσεων, η ουσία του πολιτικού συστήματος παραμένει αυταρχική. Περίπου 500 πολιτικοί κρατούμενοι έχουν αποφυλακιστεί από τον Ιανουάριο, αλλά άλλοι τόσοι παραμένουν στις φυλακές, σύμφωνα με την οργάνωση Foro Penal. Πολιτικοί αναλυτές, όπως ο Βίκτορ Μ. Μιχάρες, εκτιμούν ότι οι μέχρι σήμερα κινήσεις στοχεύουν περισσότερο στη μονιμοποίηση της μεταβατικής εξουσίας παρά σε γνήσιο εκδημοκρατισμό. Το PSUV, με την αμφισβητούμενη νίκη του στις εκλογές του 2024, γνωρίζει ότι σε ελεύθερη αναμέτρηση θα είχε περιορισμένες πιθανότητες – εκτός αν προηγηθεί αισθητή βελτίωση της οικονομίας.
Το τρίτο στάδιο του αμερικανικού σχεδίου αφορά τις εκλογές. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, γιος Κουβανών εξορίστων, θεωρείται αποφασισμένος να επιβάλει μια διαδικασία δημοκρατικής μετάβασης, ενώ ισχυρή πίεση ασκεί και το αμερικανικό επιχειρηματικό λόμπι, ιδίως η πετρελαϊκή βιομηχανία, που ζητεί κράτος δικαίου. Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση της Ροντρίγκες βρίσκεται σε θεσμικό αδιέξοδο: για να προσελκύσει μακροπρόθεσμο κεφάλαιο, χρειάζεται σταθερό και προβλέψιμο νομικό πλαίσιο, κάτι δύσκολο για μια de facto μεταβατική αρχή με αβέβαιο ορίζοντα.
Η αντιπολίτευση, που υποστηρίζει ότι κέρδισε τις εκλογές του 2024 με ευρεία διαφορά, παραμένει κατακερματισμένη και σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τη στάση της Ουάσιγκτον. Αναλυτές εκτιμούν ότι η Ροντρίγκες κερδίζει χρόνο, ποντάροντας στο ενδεχόμενο η κυβέρνηση Τραμπ ή ο διάδοχός του να χάσουν το ενδιαφέρον τους για τη «δημοκρατικοποίηση» της Βενεζουέλας, ιδίως αν οι ενεργειακές και επενδυτικές ροές αποδειχθούν ικανοποιητικές.
Σχόλιο 
: Η Βενεζουέλα βρίσκεται σε ένα υβριδικό καθεστώς, όπου η οικονομική φιλελευθεροποίηση προηγείται της πολιτικής. Η Ουάσιγκτον έχει επιλέξει ένα μοντέλο «αργής αλλαγής καθεστώτος» με χαμηλότερο κόστος σε σύγκριση με κλασικές επεμβάσεις, αλλά το ρίσκο είναι σαφές: ένα σταθεροποιημένο, πετρελαϊκά ελκυστικό, αλλά ουσιαστικά μη δημοκρατικό καθεστώς Ροντρίγκες. Το αν οι εκλογές θα αποτελέσουν κορύφωση της μετάβασης ή απλώς εργαλείο νομιμοποίησης του PSUV, θα κριθεί από την ταχύτητα της οικονομικής ανάκαμψης και την αντοχή της διεθνούς πίεσης.
#Βενεζουέλα #Ροντρίγκες #Μαδούρο #Τραμπ #πετρέλαιο #εκλογές
