Η κλιμακούμενη γεωπολιτική ένταση με τις ΗΠΑ συμπίπτει με μια νέα, πιο ύπουλη εξάρτηση: την τεχνολογική. Η Βρετανία καλείται να θωρακίσει την ψηφιακή της κυριαρχία πριν οι υποδομές της περάσουν οριστικά στον έλεγχο λίγων αμερικανικών κολοσσών.
Η συζήτηση για τη σχέση Λονδίνου – Ουάσινγκτον κυριαρχείται συχνά από παραδοσιακά ζητήματα ισχύος: αμυντικές συμφωνίες, εμπορικές κυρώσεις, διπλωματικές εντάσεις. Όμως, πίσω από τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για δασμούς, εμπορικές συμφωνίες και ακόμη και για το καθεστώς των Φώκλαντ, αναδύεται μια βαθύτερη και πιο διαρκής ανισορροπία: η τεχνολογική εξάρτηση της Βρετανίας από τις αμερικανικές Big Tech στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
Από την αναλογική ισχύ στην ψηφιακή εξάρτηση
Ο Τραμπ ενσαρκώνει την «παλιά» ισχύ: στρατός, δασμοί, ωμή πίεση προς τους συμμάχους. Η σημερινή αμερικανική διοίκηση αντιμετωπίζει τις συμμαχίες σαν σύστημα προστασίας τύπου «προστασίας μαφίας»: χρήση βάσεων, φορολογικά δώρα για φίλιες εταιρείες, πλήρης πολιτική συμμόρφωση. Όμως, όσο προβληματική κι αν είναι αυτή η προσέγγιση, παραμένει αναλογική, ανθρώπινη, με όρια που θέτουν η ματαιοδοξία, τα λάθη, η ηλικία.
Η πραγματική μετατόπιση ισχύος συντελείται αλλού: στην τεχνητή νοημοσύνη και στις ψηφιακές υποδομές. Όπως επισήμανε η υπουργός Επιστήμης, Καινοτομίας και Τεχνολογίας της Βρετανίας, Λιζ Κένταλ, η ΤΝ είναι «το νόμισμα του μέλλοντος», αγοράζοντας οικονομικά, επιστημονικά και στρατιωτικά πλεονεκτήματα. Σε έναν κόσμο όπου οι ΗΠΑ, πιεζόμενες από τον ανταγωνισμό με την Κίνα, απομακρύνονται τεχνολογικά από την Ευρώπη, η Βρετανία κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε μια de facto ψηφιακή κηδεμονία.
Το πρόβλημα δεν είναι αφηρημένο. Μοντέλα όπως το Mythos της Anthropic, με εντυπωσιακές ικανότητες εύρεσης κενών σε κώδικα –δηλαδή πιθανών κυβερνο-όπλων– δείχνουν πόσο συγκεντρωμένη είναι η ισχύς σε λίγες ιδιωτικές εταιρείες. Η ίδια η αμερικανική κυβέρνηση χαρακτηρίζει κάποιες από αυτές τις εταιρείες κίνδυνο εθνικής ασφάλειας, την ώρα που τα προϊόντα τους ενσωματώνονται σε κρίσιμες υποδομές συμμάχων.
Ηθική των «tech bros» και γεωπολιτική της ΤΝ
Οι ηγετικές φυσιογνωμίες της Silicon Valley στέλνουν ανησυχητικά μηνύματα. Από τον Σαμ Άλτμαν της OpenAI, που παρουσιάζεται ως ακραία φιλόδοξος, μέχρι τον Άλεξ Κάρπ της Palantir, ο οποίος διακηρύσσει ότι απορρίπτει τον «κενό πλουραλισμό» και θέτει ως αποστολή της εταιρείας την προώθηση της αμερικανικής υπεροχής, το κοινό νήμα είναι σαφές: οι παγκόσμιες υποδομές δεδομένων και ΤΝ γίνονται εργαλείο εθνικής στρατηγικής των ΗΠΑ.
Σε αυτό το πλαίσιο, η εξάρτηση της Βρετανίας από πλατφόρμες, δίκτυα και συστήματα εταιρειών που λογοδοτούν πρωτίστως στην Ουάσινγκτον και στους μετόχους τους, μεταφράζεται σε πραγματικό γεωπολιτικό ρίσκο. Η υπόθεση Starlink, με την κρίσιμη σημασία του δικτύου για την Ουκρανία και τον προσωπικό έλεγχο του Έλον Μασκ, λειτουργεί ως προειδοποίηση: τι συμβαίνει όταν μια ιδιωτική εταιρεία αποκτά de facto βέτο σε στρατιωτικές επιχειρήσεις ή ροή πληροφοριών;
Μέσες δυνάμεις, ευρωπαϊκή διάσταση και το δίλημμα Brexit
Ενδιαφέρον έχει ότι η Λιζ Κένταλ διαφοροποιείται από την παραδοσιακή βρετανική γραμμή της αυτόματης στοίχισης με την Ουάσινγκτον. Μιλά για συμμαχία «μεσαίων δυνάμεων» –Ευρώπη, Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Καναδάς, Ωκεανία– με στόχο ένα ανθεκτικό ψηφιακό οικοσύστημα, λιγότερο εξαρτημένο από «λίγους, ισχυρούς και ανεξέλεγκτους» παρόχους.
Εδώ, όμως, παρεμβαίνει ο παράγοντας Brexit. Θεωρητικά, η Βρετανία διαθέτει ρυθμιστική ευελιξία εκτός ΕΕ. Πρακτικά, η «βαρύτητα» της ενιαίας αγοράς και η ανάγκη ευθυγράμμισης με τα ευρωπαϊκά πρότυπα δεδομένων και ΤΝ περιορίζουν τα περιθώρια. Παράλληλα, η δημιουργία εγχώριας υποδομής –ενεργοβόρα, υδροβόρα κέντρα δεδομένων με περιορισμένες θέσεις εργασίας– συναντά τοπικές αντιδράσεις, όπως ήδη συμβαίνει στις ΗΠΑ.
Η τωρινή ευφορία γύρω από την ΤΝ φέρει όλα τα χαρακτηριστικά μιας φούσκας πριν τη διόρθωση. Όμως, όπως έδειξαν οι σιδηρόδρομοι τον 19ο αιώνα και το διαδίκτυο μετά το dot-com κραχ, η υπερβολική αποτίμηση δεν ακυρώνει τη δομική σημασία της τεχνολογίας. Η ΤΝ θα αναδιατάξει την παγκόσμια ισχύ, ανεξάρτητα από το αν επαληθευτούν οι πιο ακραίες προβλέψεις.
Σχόλιο 
: Η βρετανική συζήτηση για «ψηφιακή κυριαρχία» είναι προειδοποίηση και για την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας: όποιος αργήσει να χτίσει δικές του υποδομές, κανόνες και στρατηγικές συμμαχίες στην ΤΝ, θα βρεθεί εγκλωβισμένος μεταξύ αμερικανικών και κινεζικών συμφερόντων, με περιορισμένο πολιτικό περιθώριο κινήσεων – ακόμη κι αν τυπικά διατηρεί την εθνική του κυριαρχία.
#ΤεχνητήΝοημοσύνη #Βρετανία #BigTech #Γεωπολιτική
