Ιρανός αξιωματούχος ξεκαθαρίζει ότι η άρση κυρώσεων στο πετρέλαιο και τα δεσμευμένα κεφάλαια δεν συζητούνται στις επαφές με την Ουάσινγκτον. Προτεραιότητα τίθενται η λήξη του πολέμου, η άρση του αμερικανικού αποκλεισμού και η σταθερότητα στα Στενά του Ορμούζ.
Η τρέχουσα φάση επαφών μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης φαίνεται να κινείται σε αυστηρά πολιτικο-ασφαλιστικό πλαίσιο, αφήνοντας εκτός τραπεζιού τα πιο ευαίσθητα οικονομικά ζητήματα. Ιρανός αξιωματούχος, μιλώντας ανώνυμα στο τηλεοπτικό δίκτυο Al Jazeera, διευκρίνισε ότι η άρση των κυρώσεων στις εξαγωγές πετρελαίου και η αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων δεν αποτελούν αντικείμενο των τρεχουσών διαπραγματεύσεων.
Τι συζητούν ΗΠΑ και Ιράν αυτή τη στιγμή;
Σύμφωνα με τον ίδιο αξιωματούχο, ο πυρήνας των συνομιλιών επικεντρώνεται σε τρεις άξονες: «Τερματισμός του πολέμου, άρση του αμερικανικού αποκλεισμού και διασφάλιση της σταθερότητας στα Στενά του Ορμούζ είναι οι προτεραιότητες». Η αναφορά σε «πόλεμο» και «αποκλεισμό» αποτυπώνει την ιρανική ανάγνωση της αμερικανικής πολιτικής πίεσης, η οποία συνδέει τις κυρώσεις με την ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο.
Η επιλογή να τεθεί στο επίκεντρο η ασφάλεια των Στενών του Ορμούζ αναδεικνύει το διαχρονικό διαπραγματευτικό χαρτί της Τεχεράνης. Η σταθερότητα σε μία θαλάσσια αρτηρία από την οποία διέρχεται σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, συνδέεται άμεσα με την ενεργειακή ασφάλεια διεθνώς, ακόμη και αν οι κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο παραμένουν σε ισχύ.
Γιατί μένουν εκτός οι πετρελαϊκές κυρώσεις;
Το μήνυμα ότι η άρση των κυρώσεων στις εξαγωγές πετρελαίου δεν βρίσκεται στο τραπέζι δείχνει ότι οι δύο πλευρές επιχειρούν, σε αυτή τη φάση, να περιορίσουν το εύρος των συνομιλιών σε ζητήματα άμεσης ασφάλειας και αποκλιμάκωσης. Η οικονομική διάσταση, που θα είχε άμεσο αντίκτυπο στις διεθνείς αγορές ενέργειας και στα ιρανικά δημόσια έσοδα, παραμένει προς το παρόν «παγωμένη», όπως και τα ίδια τα ιρανικά κεφάλαια στο εξωτερικό.
Η μη συζήτηση της αποδέσμευσης των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων σημαίνει ότι η Ισλαμική Δημοκρατία δεν μπορεί ακόμη να υπολογίζει σε άμεση ενίσχυση της ρευστότητάς της από το εξωτερικό. Αυτό περιορίζει τον δημοσιονομικό της χώρο, αλλά ταυτόχρονα κρατά και την Ουάσινγκτον με ένα ισχυρό διαπραγματευτικό εργαλείο για μελλοντικές φάσεις συνομιλιών.
Ο ρόλος του Κατάρ και της πακιστανικής διαμεσολάβησης
Ο Ιρανός αξιωματούχος έσπευσε να αναδείξει τον ρόλο τρίτων χωρών στη διαδικασία. «Ο υποστηρικτικός ρόλος του Κατάρ προς τον Πακιστανό μεσολαβητή είναι ζωτικός, σημαντικός και θεμελιώδης», ανέφερε, αποδίδοντας δημόσια εύσημα σε δύο περιφερειακούς παίκτες που επιχειρούν να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον.
Η ανάδειξη του Κατάρ ως βασικού υποστηρικτή της πακιστανικής μεσολάβησης υπογραμμίζει τη σταδιακή μετατόπιση του κέντρου βάρους της διπλωματίας στον Κόλπο προς μικρότερα, αλλά ευέλικτα κράτη. Αυτά αξιοποιούν τις σχέσεις τους τόσο με τις ΗΠΑ όσο και με το Ιράν, επιχειρώντας να διαχειριστούν εντάσεις που επηρεάζουν άμεσα την περιφερειακή ασφάλεια και το διεθνές εμπόριο ενέργειας.
Ποιες είναι οι θεσμικές και γεωπολιτικές προεκτάσεις;
Σε θεσμικό επίπεδο, η επιλογή να μην ανοίξει ακόμη ο φάκελος των κυρώσεων στο πετρέλαιο δείχνει ότι η Ουάσινγκτον διατηρεί την πίεση, ενώ η Τεχεράνη επιδιώκει πρώτα εγγυήσεις ασφαλείας και αποκλιμάκωση. Η ιεράρχηση αυτή αντανακλά την πραγματικότητα ότι η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών, ιδίως στα Στενά του Ορμούζ, αποτελεί κοινό παρονομαστή για όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, ανεξαρτήτως των επιμέρους διμερών διαφορών.
Παράλληλα, η ενεργός εμπλοκή Κατάρ και Πακιστάν καταδεικνύει τη σημασία της πολυμερούς διαμεσολάβησης σε κρίσεις όπου η άμεση επαφή ΗΠΑ–Ιράν παραμένει περιορισμένη. Τα κράτη αυτά λειτουργούν ως ενδιάμεσοι θεσμικοί δίαυλοι, δοκιμάζοντας μοντέλα περιφερειακής διαχείρισης κρίσεων που υπερβαίνουν την κλασική διπλωματία των μεγάλων δυνάμεων.
Σχόλιο 
: Για την Ελλάδα, η εξέλιξη έχει κυρίως γεωπολιτική σημασία. Κάθε κίνηση που αφορά τη σταθερότητα στα Στενά του Ορμούζ επηρεάζει έμμεσα το κόστος μεταφοράς και την ασφάλεια εφοδιασμού ενέργειας, σε μια χώρα με ισχυρό ναυτιλιακό στόλο και υψηλή εξάρτηση από τις διεθνείς αγορές καυσίμων. Παρά το ότι οι ίδιες οι κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο δεν επαναδιαπραγματεύονται στην παρούσα φάση, η όποια αποκλιμάκωση στην περιοχή περιορίζει τον κίνδυνο απότομων διαταραχών στις τιμές και δημιουργεί ένα πιο προβλέψιμο περιβάλλον για τις ελληνικές ναυτιλιακές και ενεργειακές επιχειρήσεις.
#ΗΠΑ #Ιράν #Κατάρ #Ενέργεια #Διπλωματία
