Η Μόσχα κατηγορεί τη ΔΑΣΕ και την ελβετική προεδρία για μεροληψία μετά το πλήγμα στο Σταρομπίλσκ. Η ένταση αναδεικνύει τα θεσμικά όρια της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.
Η Μόσχα ανοίγει νέο μέτωπο θεσμικής αντιπαράθεσης με τη Διάσκεψη για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΔΑΣΕ), κατηγορώντας την ελβετική προεδρία ότι αποφεύγει να καταδικάσει ευθέως τον φονικό βομβαρδισμό σε φοιτητική εστία στο Σταρομπίλσκ, πόλη της περιφέρειας Λουγκάνσκ που τελεί υπό ρωσικό έλεγχο. Η σύγκρουση δεν είναι απλώς λεκτική· αγγίζει τον πυρήνα της αξιοπιστίας των ευρωπαϊκών θεσμών ασφάλειας σε ένα περιβάλλον παρατεταμένου πολέμου.
Τι καταγγέλλει η ρωσική πλευρά
Ο Ρώσος διπλωμάτης Ντμίτρι Πολιάνσκι υποστήριξε ότι η απάντηση της ελβετικής προεδρίας της ΔΑΣΕ για το πλήγμα στο Σταρομπίλσκ ήταν προσεκτικά διατυπωμένη ώστε να αποφύγει ρητή καταδίκη. Σύμφωνα με τη ρωσική εκδοχή, το σημείο του πλήγματος περιγράφηκε ως «προσωρινά κατεχόμενη περιοχή της Ουκρανίας», υιοθετώντας πλήρως τη νομικοπολιτική θέση του Κιέβου και της Δύσης για το καθεστώς των εδαφών.
Ο Πολιάνσκι επέκρινε επίσης τη σύγκληση ειδικής συνεδρίασης της ΔΑΣΕ στις 26 Μαΐου με αντικείμενο τις «τελευταίες αεροπορικές επιθέσεις», υποστηρίζοντας ότι πραγματοποιείται υπό δυτική πίεση και με στόχο να παρουσιαστούν οι ρωσικές επιχειρήσεις ως μονομερής «ρωσική επιθετικότητα». Για τη Μόσχα, η επιλογή θεματολογίας και γλώσσας συνιστά απόδειξη ότι ο Οργανισμός έχει απομακρυνθεί από τον ρόλο του ως ουδέτερης πλατφόρμας διαλόγου.
ΔΑΣΕ, Ελβετία και το δοκιμαζόμενο δόγμα της ουδετερότητας
Η ΔΑΣΕ, θεσμός που γεννήθηκε στον Ψυχρό Πόλεμο ως φόρουμ διαλόγου Ανατολής-Δύσης, βρίσκεται τα τελευταία χρόνια σε βαθιά κρίση λειτουργικότητας, με περιορισμένη δυνατότητα αποστολής παρατηρητών και σχεδόν ανύπαρκτη συναίνεση για κοινές αποφάσεις. Η αντιπαράθεση για το Σταρομπίλσκ προστίθεται σε μια αλληλουχία επεισοδίων όπου η Ρωσία καταγγέλλει «πολιτικοποίηση» και η Δύση «νομιμοποίηση επιθετικότητας».
Η Ελβετία, ως προεδρεύουσα χώρα, κινείται σε ένα ολοένα στενότερο πλαίσιο. Η παραδοσιακή ελβετική ουδετερότητα έχει ήδη δεχθεί πίεση από τις ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας και τη στάση της Βέρνης απέναντι στη μεταφορά δυτικού οπλισμού. Η γλωσσική επιλογή «προσωρινά κατεχόμενα εδάφη της Ουκρανίας» ευθυγραμμίζεται με το διεθνές δίκαιο και τις αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, αλλά ενισχύει στην πράξη την εντύπωση στη Μόσχα ότι ακόμη και οι παραδοσιακά ουδέτεροι παίκτες μετακινούνται προς το δυτικό στρατόπεδο.
Η μάχη των αφηγήσεων και ο ρόλος των θεσμών ασφάλειας
Η διαφωνία για το Σταρομπίλσκ εντάσσεται σε μια ευρύτερη «μάχη αφηγήσεων» γύρω από τη σύγκρουση στην Ουκρανία. Για τη Ρωσία, η ανάδειξη θυμάτων σε περιοχές υπό έλεγχό της λειτουργεί ως αντεπιχείρημα στην εικόνα της ως αποκλειστικού επιτιθέμενου. Για τη Δύση, ο κεντρικός άξονας παραμένει η παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας, γεγονός που επηρεάζει καθοριστικά τη νομική και διπλωματική γλώσσα.
Η ΔΑΣΕ βρίσκεται έτσι παγιδευμένη ανάμεσα σε δύο ασύμβατες λογικές: την ανάγκη να καταγράφει παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επιθέσεις κατά αμάχων, και την υποχρέωση να διατηρεί μια ελάχιστη ισορροπία ώστε να παραμένει αποδεκτή και από τις δύο πλευρές. Όσο ο πόλεμος παρατείνεται, ο κίνδυνος ο Οργανισμός να μετατραπεί από πλατφόρμα διαλόγου σε ακόμη ένα πεδίο αντιπαράθεσης αυξάνεται, με μακροπρόθεσμες συνέπειες για την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για την ευρωπαϊκή ασφάλεια
Η συστηματική αμφισβήτηση της ΔΑΣΕ από τη Μόσχα δεν είναι απλώς επικοινωνιακή τακτική. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική αποσύνδεσης της Ρωσίας από τους μεταψυχροπολεμικούς θεσμούς ασφάλειας της Ευρώπης, από το Συμβούλιο της Ευρώπης μέχρι τις φόρμουλες ελέγχου εξοπλισμών. Η αποδυνάμωση αυτών των θεσμών αφήνει κενό που δύσκολα μπορεί να καλυφθεί, ιδίως σε τομείς όπως η διαφάνεια στρατιωτικών κινήσεων, η διαχείριση κρίσεων και η προστασία μειονοτήτων.
Για την Ευρώπη, αυτό μεταφράζεται σε ένα πιο κατακερματισμένο περιβάλλον ασφάλειας, όπου οι εγγυήσεις δεν βασίζονται σε κοινά αποδεκτούς κανόνες αλλά σε διμερείς ισορροπίες ισχύος. Μακροπρόθεσμα, η απουσία λειτουργικών μηχανισμών όπως η ΔΑΣΕ αυξάνει τον κίνδυνο παρεξηγήσεων, ατυχημάτων και ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης, με άμεσες επιπτώσεις στην οικονομική σταθερότητα και τις επενδυτικές αποφάσεις στην ήπειρο.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα και την περιφερειακή σταθερότητα
Η Ελλάδα, ως κράτος-μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ αλλά και χώρα με παραδοσιακή συμμετοχή στη ΔΑΣΕ, έχει άμεσο συμφέρον στη διατήρηση λειτουργικών πολυμερών θεσμών ασφάλειας. Η αποδυνάμωση της ΔΑΣΕ περιορίζει ένα από τα λίγα φόρουμ όπου μπορούν να τεθούν ζητήματα μειονοτήτων, θαλασσίων ζωνών και περιφερειακών εντάσεων σε μη στρατιωτικό πλαίσιο. Σε μια περίοδο όπου η Ανατολική Μεσόγειος παραμένει γεωπολιτικά ευαίσθητη, η διάβρωση των κανόνων και των μηχανισμών διαλόγου στην ευρωπαϊκή ήπειρο δημιουργεί ένα δυσμενέστερο υπόβαθρο για την ελληνική διπλωματία.
Παράλληλα, κάθε επιδείνωση της θεσμικής σχέσης Δύσης-Ρωσίας συντηρεί την αβεβαιότητα στις αγορές ενέργειας, με έμμεσο αντίκτυπο στο κόστος ενέργειας για επιχειρήσεις και νοικοκυριά στην Ελλάδα. Η σταθερότητα των θεσμών ασφάλειας δεν είναι αφηρημένη έννοια· συνδέεται με το κόστος χρηματοδότησης, την επενδυτική εμπιστοσύνη και την ικανότητα σχεδιασμού μακροπρόθεσμων επενδύσεων σε υποδομές και βιομηχανία.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, η αντιπαράθεση Ρωσίας–ΔΑΣΕ λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η θεσμική σταθερότητα στην Ευρώπη αποτελεί προϋπόθεση για χαμηλότερο γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου, άρα και για πιο ευνοϊκό περιβάλλον χρηματοδότησης και επενδύσεων. Η Ελλάδα οφείλει να αξιοποιήσει τη συμμετοχή της σε φόρουμ όπως η ΔΑΣΕ για να στηρίξει κανόνες και μηχανισμούς διαλόγου, που μειώνουν την αβεβαιότητα και θωρακίζουν μακροπρόθεσμα την οικονομική της στρατηγική.
#Ρωσία #ΔΑΣΕ #Ουκρανία #ΕυρωπαϊκήΑσφάλεια
