Η Μόσχα ανεβάζει τους τόνους απέναντι στην Ουάσινγκτον, συνδέοντας τις απειλές για νέα πλήγματα στο Ιράν με την αξιοπιστία της IAEA. Πίσω από τη ρητορική, διαμορφώνεται μια πιο σκληρή γεωπολιτική γραμμή γύρω από την πυρηνική ασφάλεια.
Η εκπρόσωπος του ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, επέλεξε ασυνήθιστα σκληρή γλώσσα για να απαντήσει στις πρόσφατες δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος απείλησε με επανάληψη στρατιωτικών πληγμάτων κατά πυρηνικών εγκαταστάσεων στο Ιράν. Χαρακτήρισε τις απειλές «τερατώδεις», εντάσσοντάς τες σε ένα ευρύτερο αφήγημα περί ατιμωρησίας για τις επιθέσεις σε πυρηνικές υποδομές στη Μέση Ανατολή και την Ευρασία.
Η ρωσική γραμμή: από την κριτική στις ΗΠΑ στη στοχοποίηση της IAEA
Η Ζαχάροβα υποστήριξε ότι οι αμερικανοϊσραηλινοί βομβαρδισμοί σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, που τελούν υπό τις διασφαλίσεις της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA), «σχεδόν οδήγησαν σε παγκόσμια τραγωδία με ανεπανόρθωτες συνέπειες». Με αυτό τον τρόπο, η Μόσχα επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από τη νομιμότητα των ιρανικών δραστηριοτήτων στην ευθύνη όσων πλήττουν εγκαταστάσεις που βρίσκονται εντός του διεθνούς καθεστώτος ελέγχου.
Παράλληλα, η εκπρόσωπος κατήγγειλε την «ασυνεπή» –όπως είπε– στάση της IAEA. Ενώ αναγνώρισε και καταδίκασε την επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος σε πυρηνική εγκατάσταση στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, επέκρινε τον γενικό διευθυντή της Υπηρεσίας, Ραφαέλ Γκρόσι, για καθυστερημένη ή ανεπαρκή αντίδραση σε ουκρανικό πλήγμα κατά του πυρηνικού σταθμού της Ζαπορίζια, που τελεί υπό ρωσικό έλεγχο.
Πυρηνική ασφάλεια ως νέο πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης;
Η διπλή στοχοποίηση –αφενός των ΗΠΑ και του Ισραήλ για τα πλήγματα στο Ιράν, αφετέρου της IAEA για επιλεκτικές αντιδράσεις– εντάσσεται στην προσπάθεια της Ρωσίας να αναδιαμορφώσει το πλαίσιο νομιμοποίησης γύρω από την πυρηνική ασφάλεια. Η Μόσχα επιδιώκει να εμφανιστεί ως υπερασπιστής της αρχής ότι οι εγκαταστάσεις υπό διεθνή επιτήρηση δεν μπορούν να αποτελούν νόμιμο στόχο, ακόμη και σε συνθήκες σύγκρουσης.
Η αντιπαράθεση αυτή έχει μακροπρόθεσμη θεσμική διάσταση: αν εμπεδωθεί η αντίληψη ότι τα πυρηνικά εργοστάσια και οι σχετικές υποδομές είναι «νόμιμοι στόχοι» σε πολεμικές ή υβριδικές συγκρούσεις, τότε το υφιστάμενο καθεστώς μη διάδοσης και ασφάλειας τίθεται υπό αμφισβήτηση. Η Ρωσία επιχειρεί να μετατρέψει κάθε επίθεση σε αντίστοιχη εγκατάσταση σε πολιτικό και νομικό προηγούμενο, που θα βαραίνει τις δυτικές πρωτεύουσες.
Οι υπολογισμοί Τραμπ στο ιρανικό μέτωπο
Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για επανάληψη πληγμάτων στο Ιράν δεν είναι αποκομμένες από το ιστορικό της αμερικανικής αποχώρησης από τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης (JCPOA). Η επαναφορά μιας σκληρής γραμμής έναντι του Ιράν λειτουργεί τόσο προς το εσωτερικό ακροατήριο στις ΗΠΑ όσο και προς τους περιφερειακούς συμμάχους, ιδίως το Ισραήλ και ορισμένα κράτη του Κόλπου, που ανησυχούν για την ιρανική επιρροή.
Ωστόσο, κάθε δημόσια αναφορά σε πιθανά νέα πλήγματα σε εγκαταστάσεις που εποπτεύονται από την IAEA υπονομεύει τον ίδιο τον ρόλο της Υπηρεσίας ως ουδέτερου επιτηρητή. Αν το καθεστώς επιθεώρησης δεν λειτουργεί ως ασπίδα, αλλά αντίθετα μετατρέπει τις εγκαταστάσεις σε γνωστούς και ευάλωτους στόχους, τότε χώρες όπως το Ιράν αποκτούν επιχειρήματα για να περιορίσουν τη συνεργασία τους με τη διεθνή κοινότητα.
Η IAEA σε δύσκολη ισορροπία
Η κριτική της Ρωσίας προς τον Ραφαέλ Γκρόσι αγγίζει τον πυρήνα της αξιοπιστίας της IAEA. Από τη μία, η Υπηρεσία οφείλει να τηρεί αυστηρά τεχνικό και ουδέτερο ρόλο, αποφεύγοντας να σύρεται σε πολιτικές αντιπαραθέσεις. Από την άλλη, οι επιθέσεις σε πυρηνικές εγκαταστάσεις –είτε στο Ιράν, είτε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, είτε στη Ζαπορίζια– έχουν σαφείς επιπτώσεις στην πυρηνική ασφάλεια και δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως «συμβατικά» στρατιωτικά γεγονότα.
Η κατηγορία περί «ασυνεπούς» στάσης, που διατυπώνει η Μόσχα, στοχεύει να παρουσιάσει τη Δύση και τους διεθνείς οργανισμούς ως επιλεκτικά ευαίσθητους, ανάλογα με τον δράστη και τον γεωπολιτικό συσχετισμό. Αν αυτή η εικόνα εδραιωθεί, η μακροπρόθεσμη συνέπεια θα είναι η αποδυνάμωση των πολυμερών θεσμών ελέγχου και η ενίσχυση διμερών ή περιφερειακών «συμφωνιών ασφάλειας» εκτός του πλαισίου του ΟΗΕ.
Τι σημαίνει η κλιμάκωση για τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη;
Κάθε νέα απειλή για στρατιωτική δράση κατά του Ιράν αυξάνει τον κίνδυνο αστάθειας σε μια ήδη εύθραυστη περιοχή. Μια κλιμάκωση, με στοχοποίηση πυρηνικών ή ενεργειακών υποδομών, θα είχε άμεσες επιπτώσεις στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, με πιθανές αυξήσεις τιμών και νέα πίεση στις οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας. Η Ευρώπη, μετά την ενεργειακή αναδιάταξη που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία, παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη σε σοκ προσφοράς από τη Μέση Ανατολή.
Ταυτόχρονα, η ανάδειξη της πυρηνικής ασφάλειας ως εργαλείου πολιτικής αντιπαράθεσης ενισχύει τις ανησυχίες για «στρατιωτικοποίηση» της πυρηνικής τεχνολογίας. Κράτη που εξετάζουν την ανάπτυξη ειρηνικών πυρηνικών προγραμμάτων για λόγους ενεργειακής επάρκειας ενδέχεται να επανεξετάσουν τα σχέδιά τους, αν θεωρήσουν ότι οι εγκαταστάσεις τους μπορεί να γίνουν στόχος σε μελλοντικές κρίσεις.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, η ουσία δεν βρίσκεται μόνο στη ρητορική Μόσχας–Ουάσινγκτον, αλλά στον κίνδυνο νέων ενεργειακών κραδασμών. Μια κλιμάκωση γύρω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα θα μπορούσε να επηρεάσει τις διεθνείς τιμές πετρελαίου και να ανατρέψει τους σημερινούς σχεδιασμούς για σταδιακή αποσυμπίεση του ενεργειακού κόστους. Αυτό καθιστά κρίσιμη για την Ελλάδα την επιτάχυνση της διαφοροποίησης πηγών προμήθειας και των επενδύσεων σε υποδομές (LNG, ΑΠΕ, διασυνδέσεις), ώστε οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή να μην μεταφραστούν σε νέα, παρατεταμένη επιβάρυνση για νοικοκυριά, επιχειρήσεις και τη δημοσιονομική σταθερότητα.
#ΗΠΑ #Ρωσία #Ιράν #IAEA #ΠυρηνικήΑσφάλεια #ΜέσηΑνατολή
