Οι αγορές βρίσκονται σε μια από τις πιο ενδιαφέρουσες — και επικίνδυνες — φάσεις του κύκλου. Από τη μία πλευρά, οι βασικοί δείκτες συνεχίζουν να κινούνται ανοδικά, με τον S&P 500, τον Dow Jones και τον Nasdaq να καταγράφουν εντυπωσιακά κέρδη το τελευταίο 12μηνο. Από την άλλη, οι αποτιμήσεις έχουν φτάσει σε επίπεδα που ιστορικά συνδέονται με αυξημένο ρίσκο.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο δείκτης Shiller CAPE, ένας από τους πιο αξιόπιστους δείκτες μακροπρόθεσμης αποτίμησης. Ο συγκεκριμένος δείκτης συγκρίνει τις τρέχουσες τιμές των μετοχών με τα προσαρμοσμένα για τον πληθωρισμό κέρδη των τελευταίων 10 ετών, προσφέροντας μια πιο «καθαρή» εικόνα της αγοράς. Αυτή τη στιγμή, ο CAPE πλησιάζει το επίπεδο του 40 — ένα από τα υψηλότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ.
Η ιστορία είναι αποκαλυπτική. Αντίστοιχα επίπεδα έχουν εμφανιστεί μόνο δύο φορές: πριν τη Μεγάλη Ύφεση του 1929 και πριν τη φούσκα των dot-com στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Και στις δύο περιπτώσεις, ακολούθησε έντονη διόρθωση. Δεν πρόκειται για πρόβλεψη — είναι μοτίβο. Όταν οι αποτιμήσεις ξεφεύγουν από τα θεμελιώδη, η αγορά αργά ή γρήγορα επαναφέρει την ισορροπία.
Ωστόσο, το κρίσιμο σημείο είναι ότι οι αγορές δεν «σπάνε» απαραίτητα αμέσως. Η υπερτίμηση μπορεί να διαρκέσει για μεγάλο χρονικό διάστημα, ειδικά όταν υποστηρίζεται από ισχυρά αφηγήματα. Σήμερα, αυτό το αφήγημα είναι η τεχνητή νοημοσύνη και η τεχνολογική καινοτομία. Οι επενδυτές στοιχηματίζουν σε ένα μέλλον υψηλής ανάπτυξης, κάτι που δικαιολογεί — τουλάχιστον εν μέρει — τις αυξημένες αποτιμήσεις.
Αυτό όμως δημιουργεί ένα επικίνδυνο setup. Όσο περισσότερο βασίζεται η αγορά σε προσδοκίες, τόσο πιο ευάλωτη γίνεται σε απογοητεύσεις. Αν οι ρυθμοί ανάπτυξης δεν επιβεβαιώσουν τις προσδοκίες ή αν υπάρξει αρνητικός καταλύτης — όπως υψηλότερα επιτόκια ή γεωπολιτική ένταση — η διόρθωση μπορεί να είναι απότομη.
Η σημερινή συγκυρία έχει και ένα επιπλέον χαρακτηριστικό: το κόστος χρήματος. Σε αντίθεση με προηγούμενες περιόδους ανόδου, τα επιτόκια δεν είναι πλέον μηδενικά. Αυτό σημαίνει ότι οι αποτιμήσεις δέχονται πίεση από δύο πλευρές: υψηλές προσδοκίες και αυξημένο discount rate. Πρόκειται για συνδυασμό που ιστορικά δεν είναι βιώσιμος για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Παράλληλα, οι επενδυτές εμφανίζουν έντονη διαφοροποίηση συμπεριφοράς. Από τη μία πλευρά, υπάρχει μαζική τοποθέτηση σε μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, που θεωρούνται «ασφαλή bets». Από την άλλη, μικρότερες εταιρείες ή εκείνες που βασίζονται κυρίως σε hype αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο ρίσκο. Αυτό δημιουργεί μια αγορά δύο ταχυτήτων, όπου η συνολική εικόνα μπορεί να φαίνεται ισχυρή, αλλά η βάση είναι πιο εύθραυστη.
Παρά τους κινδύνους, η ιστορία δίνει και μια σημαντική υπενθύμιση: οι αγορές έχουν περάσει μέσα από κρίσεις, υφέσεις και κραχ, και πάντα έχουν ανακάμψει. Το μακροπρόθεσμο trend παραμένει ανοδικό, αλλά αυτό δεν αναιρεί τις βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις. Η διαφορά βρίσκεται στην προετοιμασία.
Η μεγάλη εικόνα είναι σαφής: δεν βρισκόμαστε απαραίτητα μπροστά σε ένα άμεσο κραχ, αλλά σε μια φάση όπου το ρίσκο έχει αυξηθεί σημαντικά και οι αποτιμήσεις δεν αφήνουν περιθώρια λάθους.
SBC Σχόλιο: Οι αγορές δεν καταρρέουν επειδή είναι ακριβές. Καταρρέουν όταν σταματούν να δικαιολογούν γιατί είναι ακριβές. Και αυτό είναι το σημείο που αρχίζει να πλησιάζει.
