Η Κομισιόν φέρεται να απέρριψε βρετανική πρόταση για ειδικό καθεστώς ενιαίας αγοράς στα αγαθά, επιβεβαιώνοντας τα όρια της μετεξέλιξης του Brexit. Η κίνηση φωτίζει τη νέα φάση διαπραγμάτευσης Λονδίνου–Βρυξελλών, όπου η οικονομική σύγκλιση σκοντάφτει σε θεσμικές κόκκινες γραμμές.
Στις Βρυξέλλες, η προσπάθεια του Λονδίνου να επαναπροσεγγίσει την ευρωπαϊκή ενιαία αγορά ξεκίνησε με ένα σαφές «όχι». Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η Ευρωπαϊκή Ένωση απέρριψε πρόταση της κυβέρνησης του Κιρ Στάρμερ για δημιουργία ενός ειδικού καθεστώτος ενιαίας αγοράς στα αγαθά, σχεδόν μία δεκαετία μετά το δημοψήφισμα του 2016.
Η βρετανική πρόταση, που παρουσιάστηκε σε πρόσφατες επαφές στις Βρυξέλλες από τον διαπραγματευτή Μάικλ Έλαμ, στόχευε σε ουσιαστική άρση των τελωνειακών τριβών για τα φυσικά προϊόντα, χωρίς πλήρη επιστροφή στην ενιαία αγορά και χωρίς συμμετοχή στην ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, ωστόσο, έκριναν ότι μια τέτοια «μερική» ένταξη θα υπονόμευε την ακεραιότητα των κανόνων της ΕΕ.
Γιατί η ΕΕ απορρίπτει την «με το μισό πόδι» επιστροφή
Η ενιαία αγορά της ΕΕ στηρίζεται σε τέσσερις θεμελιώδεις ελευθερίες: αγαθά, υπηρεσίες, κεφάλαια και πρόσωπα. Από την οπτική των Βρυξελλών, η αποσύνδεση των αγαθών από τις υπόλοιπες ελευθερίες δημιουργεί κίνδυνο «επιλεκτικής συμμετοχής», όπου ένα τρίτο κράτος θα απολαμβάνει τα οφέλη χωρίς αντίστοιχες δεσμεύσεις σε ρυθμίσεις, εποπτεία και χρηματοδοτικές υποχρεώσεις.
Η εμπειρία της ΕΕ με το Brexit έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι οι ηγεσίες των κρατών-μελών δεν επιθυμούν να δημιουργήσουν προηγούμενο ειδικών καθεστώτων που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν και από άλλους, είτε εντός είτε εκτός Ένωσης. Ιδίως σε μια περίοδο όπου αναζωπυρώνονται ευρωσκεπτικιστικά ρεύματα και ενισχύονται πολιτικές δυνάμεις που αμφισβητούν τον βαθμό ολοκλήρωσης.
Παράλληλα, η εφαρμογή ενός καθεστώτος ενιαίας αγοράς μόνο για τα αγαθά θα απαιτούσε πολύπλοχους μηχανισμούς ελέγχου καταγωγής, υγειονομικών και τεχνικών προδιαγραφών, καθώς και επίλυσης διαφορών. Στην πράξη, αυτό θα συνεπαγόταν εκτεταμένη ευθυγράμμιση του Ηνωμένου Βασιλείου με το κοινοτικό κεκτημένο, χωρίς όμως την πλήρη συμμετοχή του στους θεσμούς που το διαμορφώνουν.
Η πολιτική εξίσωση για τον Κιρ Στάρμερ
Για τον Βρετανό πρωθυπουργό, η πρόταση για ενιαία αγορά στα αγαθά εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική επαναπροσέγγισης με την Ευρώπη, με στόχο τη μείωση του κόστους του Brexit στην πραγματική οικονομία. Μετά από αναιμικές επιδόσεις σε τοπικές εκλογές και αυξανόμενη πολιτική πίεση, η ρητορική του Λονδίνου στρέφεται στην υπόσχεση ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα βρεθεί «στην καρδιά της Ευρώπης», χωρίς όμως να ανατραπεί η βασική πολιτική απόφαση εξόδου.
Η δυσκολία για τον Στάρμερ είναι ότι επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε τρεις αντικρουόμενες ανάγκες: να αποκαταστήσει τη σχέση με την ΕΕ ώστε να ενισχύσει την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα, να σεβαστεί τις κόκκινες γραμμές του Brexit σε ζητήματα κυριαρχίας και μετανάστευσης, και να διατηρήσει την εσωκομματική και κοινωνική συνοχή. Η απόρριψη της πρότασης από την ΕΕ δείχνει ότι ο διαθέσιμος χώρος ελιγμών είναι στενότερος από ό,τι υπολόγιζε το Λονδίνο.
Η στάση των Βρυξελλών συνδέεται επίσης με το χρονοδιάγραμμα. Ενόψει της προσεχούς συνόδου κορυφής ΕΕ–Ηνωμένου Βασιλείου, η Κομισιόν επιδιώκει να ολοκληρώσει πρώτα τα ανοικτά τεχνικά ζητήματα που απορρέουν από την υφιστάμενη «Κοινή Κατανόηση» του προηγούμενου έτους, πριν ανοίξει συζήτηση για νέα, δομικά σχήματα σύνδεσης.
Πού εστιάζουν τώρα οι διαπραγματεύσεις
Μετά την απόρριψη της ιδέας για ειδικό καθεστώς ενιαίας αγοράς στα αγαθά, το βάρος μεταφέρεται σε πιο στοχευμένες συμφωνίες τομεακής συνεργασίας. Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, οι συνομιλίες επικεντρώνονται σε τρεις άξονες: εμπόριο τροφίμων και αγροτικών προϊόντων, ενεργειακή διασύνδεση και ρυθμιστική συνεργασία σε κρίσιμους κλάδους.
Στον αγροδιατροφικό τομέα, η πρόκληση αφορά τη μείωση των τελωνειακών ελέγχων και των γραφειοκρατικών βαρών που επιβαρύνουν ιδιαίτερα τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τις διασυνοριακές εφοδιαστικές αλυσίδες. Στην ενέργεια, το ενδιαφέρον εστιάζει στη διατήρηση της ροής ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου μέσω διασυνδέσεων, σε ένα περιβάλλον αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας και πίεσης για πράσινη μετάβαση.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταστήσει σαφές ότι βλέπει πεδίο για εμβάθυνση της συνεργασίας με το Ηνωμένο Βασίλειο σε άμυνα, υποστήριξη της Ουκρανίας, καινοτομία και αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης. Πρόκειται για τομείς όπου οι γεωπολιτικές προκλήσεις –από τον πόλεμο στην Ουκρανία μέχρι τον ανταγωνισμό με μεγάλες δυνάμεις– καθιστούν τη συνεννόηση σχεδόν αναγκαστική, ανεξάρτητα από το θεσμικό πλαίσιο του Brexit.
Θεσμικά όρια και το μήνυμα προς τα κράτη-μέλη
Η ευρωπαϊκή στάση απέναντι στο Λονδίνο στέλνει και ένα εσωτερικό μήνυμα: η ενιαία αγορά και η συμμετοχή στην Ένωση δεν είναι «μενού επιλογών». Για τις Βρυξέλλες, η διατήρηση της συνοχής του ευρωπαϊκού οικοδομήματος είναι προτεραιότητα, ιδίως σε μια περίοδο όπου η Ένωση καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα την επέκταση προς Ανατολάς, τις δημοσιονομικές πιέσεις και την αναδιάταξη των παγκόσμιων αλυσίδων αξίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η υπόθεση του Ηνωμένου Βασιλείου λειτουργεί ως εργαστήριο για το πώς η ΕΕ θα διαχειριστεί στο μέλλον τις σχέσεις με μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες εκτός Ένωσης – από το Ηνωμένο Βασίλειο έως εν δυνάμει μια Τουρκία ή ακόμα και μελλοντικές ειδικές ρυθμίσεις με γειτονικές περιοχές. Η γραμμή είναι σαφής: βαθιά πρόσβαση στην αγορά συνεπάγεται και ανάλογο βάθος υποχρεώσεων.
Τι σημαίνει για την ευρωπαϊκή και ελληνική οικονομία
Για την ευρωπαϊκή οικονομία, η μη δημιουργία ενός προνομιακού καθεστώτος για τα βρετανικά αγαθά σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις θα συνεχίσουν να λειτουργούν με το σημερινό πλαίσιο τελωνειακών ελέγχων και ρυθμιστικών διαφορών. Αυτό διατηρεί ένα επίπεδο κόστους στις διασυνοριακές ροές, αλλά ταυτόχρονα προστατεύει την προβλεψιμότητα του ενιαίου πλαισίου για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται εντός ΕΕ.
Για το Λονδίνο, η απόρριψη υπογραμμίζει ότι η βελτίωση των οικονομικών σχέσεων με την ΕΕ θα είναι μάλλον σταδιακή, μέσα από στοχευμένες συμφωνίες παρά μέσω μιας θεαματικής επανένταξης σε βασικούς πυλώνες της ενιαίας αγοράς. Αυτό περιορίζει τον βραχυπρόθεσμο χώρο για ισχυρή επιτάχυνση του βρετανικού εμπορίου με την ήπειρο, με ό,τι συνεπάγεται αυτό για την αναπτυξιακή προοπτική της χώρας.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, η εξέλιξη σημαίνει συνέχιση του σημερινού καθεστώτος στις εμπορικές σχέσεις με το Ηνωμένο Βασίλειο, χωρίς μια απότομη, θετική ανατροπή στις διαδικασίες εισαγωγών και εξαγωγών. Οι ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις –ιδίως σε τρόφιμα, ποτά, φαρμακευτικά και ναυτιλιακές υπηρεσίες– θα συνεχίσουν να λειτουργούν σε περιβάλλον πρόσθετης γραφειοκρατίας και κόστους συμμόρφωσης. Ωστόσο, η σταθερότητα του πλαισίου δίνει τη δυνατότητα για μακροπρόθεσμο προγραμματισμό και ενίσχυει το κίνητρο εγκατάστασης βρετανικών και διεθνών ομίλων εντός ΕΕ για πρόσβαση στην ενιαία αγορά, κάτι που μπορεί να λειτουργήσει ευνοϊκά για την προσέλκυση επενδύσεων σε λιμένες, logistics και υπηρεσίες με έδρα την Ελλάδα.
#ΗνωμένοΒασίλειο #ΕΕ #Brexit #ΕνιαίαΑγορά #Εμπόριο
