Ο Ντόναλντ Τραμπ μετατρέπει τα Στενά του Ορμούζ σε κεντρικό διαπραγματευτικό πεδίο, απειλώντας ακόμη και σύμμαχο των ΗΠΑ. Η ενεργειακή ασφάλεια συνδέεται πλέον άμεσα με την έκβαση του πολέμου με το Ιράν.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ κλιμακώνει τη ρητορική γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, απορρίπτοντας κάθε σενάριο κοινής ρύθμισης του περάσματος από Ιράν και Ομάν και απειλώντας ανοιχτά ακόμη και το σουλτανάτο, παραδοσιακό εταίρο της Ουάσινγκτον στον Κόλπο. Η αντιπαράθεση για τον έλεγχο μιας θαλάσσιας αρτηρίας από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου αποκτά έτσι χαρακτήρα γεωπολιτικού τεστ ισχύος με άμεσες επιπτώσεις στις αγορές ενέργειας και στα σενάρια παγκόσμιας επισιτιστικής ασφάλειας.
Τι συνέβη και γιατί στοχοποιείται το Ομάν
Σύμφωνα με τις δημόσιες τοποθετήσεις του, ο Ντόναλντ Τραμπ απέρριψε σχέδιο που φέρεται να συζητείται μεταξύ Τεχεράνης και Μουσκάτ για μόνιμο σύστημα διοδίων στα Στενά του Ορμούζ, με κοινή εμπλοκή Ιράν και Ομάν στη χρέωση των διερχόμενων πλοίων. Το σχέδιο, εφόσον προχωρούσε, θα αναγνώριζε de facto ρόλο στην Τεχεράνη στη διαχείριση ενός στρατηγικού διεθνούς περάσματος και θα δημιουργούσε νέα, θεσμοποιημένη πηγή εσόδων για το ιρανικό καθεστώς.
Η αμερικανική προεδρία αντέδρασε με εξαιρετικά σκληρή γλώσσα έναντι του Ομάν, μιας χώρας που παραδοσιακά λειτουργεί ως δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ Ιράν και Δύσης και έχει διαδραματίσει ρόλο διαμεσολαβητή τόσο στο ιρανικό πυρηνικό ζήτημα όσο και στη σημερινή προσπάθεια κατάπαυσης του πυρός στον πόλεμο ΗΠΑ – Ιράν. Η Ουάσινγκτον επιχειρεί πλέον να μετατρέψει αυτόν τον διαμεσολαβητικό ρόλο σε μοχλό πίεσης, στέλνοντας μήνυμα ότι οποιαδήποτε κίνηση που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως ενίσχυση της ιρανικής επιρροής στα Στενά είναι απαράδεκτη.
Τα Στενά του Ορμούζ ως κεντρική παράμετρος του πολέμου με το Ιράν
Από την έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν, τον Φεβρουάριο, η Τεχεράνη έχει περιορίσει δραστικά τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, χρησιμοποιώντας το πέρασμα ως εργαλείο άσκησης πίεσης προς τη Δύση. Παρά την ανακοίνωση κατάπαυσης του πυρός τον Απρίλιο, η επαναλειτουργία του διαδρόμου δεν έχει προχωρήσει στον βαθμό που αναμένει η Ουάσινγκτον, με αποτέλεσμα η ενεργειακή αγορά να παραμένει σε καθεστώς αυξημένης αβεβαιότητας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ διαμηνύει ότι στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου το Ιράν δεν θα έχει κανέναν ουσιαστικό έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, τα οποία χαρακτηρίζει «διεθνή ύδατα» υπό αμερικανική επιτήρηση. Η θέση αυτή επιχειρεί να κατοχυρώσει έναν ρόλο de facto εγγυητή της ναυσιπλοΐας για τις ΗΠΑ, αμφισβητώντας τόσο τις ιρανικές διεκδικήσεις όσο και τις περιφερειακές φιλοδοξίες του Ομάν να κεφαλαιοποιήσει τη γεωγραφική του θέση.
Ενεργειακές και επισιτιστικές επιπτώσεις: το κόστος της ασφυξίας στα Στενά
Η μερική «ασφυξία» των Στενών του Ορμούζ έχει ήδη μεταφραστεί σε ανοδικές πιέσεις στις διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς η αγορά τιμολογεί τον κίνδυνο παρατεταμένης διαταραχής στην προσφορά από τον Περσικό Κόλπο. Παράλληλα, η υποχώρηση της ναυτιλιακής κίνησης επηρεάζει και τις ροές βασικών αγροτικών προϊόντων και λιπασμάτων, με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ να προειδοποιεί για κίνδυνο παγκόσμιας κρίσης τιμών τροφίμων εάν η κατάσταση παραταθεί.
Οι ασφαλιστικές καλύψεις για πλοία που διέρχονται από τη ζώνη κινδύνου ανατιμολογούνται προς τα πάνω, αυξάνοντας το συνολικό κόστος μεταφοράς ενέργειας και εμπορευμάτων. Αυτή η αύξηση κόστους μετακυλίεται σταδιακά σε βιομηχανία, μεταφορές και τελικά στον καταναλωτή, ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις σε μια περίοδο όπου πολλές οικονομίες επιχειρούν να σταθεροποιήσουν τις τιμές μετά το προηγούμενο κύμα ενεργειακής κρίσης.
Θεσμική διάσταση: διεθνή ύδατα, διπλωματία και ρόλος Ομάν
Πέρα από τη στρατιωτική και ενεργειακή διάσταση, η αντιπαράθεση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ ανοίγει εκ νέου τη συζήτηση για το καθεστώς των διεθνών θαλάσσιων περασμάτων. Η αμερικανική θέση ότι «κανείς δεν θα ελέγχει» τα Στενά, με τις ΗΠΑ να «επιβλέπουν» τη ναυσιπλοΐα, συνιστά πολιτική δήλωση ισχύος που δεν ταυτίζεται απαραίτητα με τις ισορροπίες του διεθνούς δικαίου της θάλασσας, όπου τα παράκτια κράτη διατηρούν συγκεκριμένα δικαιώματα, αλλά υποχρεούνται να διασφαλίζουν την ελεύθερη διέλευση.
Για το Ομάν, η πίεση από την Ουάσινγκτον δημιουργεί ένα περίπλοκο δίλημμα. Από τη μία, η χώρα επιδιώκει να διατηρήσει τον ρόλο του ουδέτερου διαμεσολαβητή και να αξιοποιήσει οικονομικά τη γεωγραφική της θέση. Από την άλλη, η ανοιχτή σύγκρουση με τις ΗΠΑ θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τις ευρύτερες οικονομικές του σχέσεις με τη Δύση και τις επενδύσεις που χρειάζεται για τον μετασχηματισμό της οικονομίας του Κόλπου σε μεταπετρελαϊκή εποχή.
Τι σημαίνει για την Ευρώπη και την Ελλάδα
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η αστάθεια στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί ακόμη έναν παράγοντα αβεβαιότητας στο ενεργειακό ισοζύγιο, σε μια συγκυρία όπου η ήπειρος επιχειρεί να μειώσει την εξάρτησή της από ρωσικούς υδρογονάνθρακες και να διαφοροποιήσει τις πηγές προμήθειας. Κάθε νέα διαταραχή στον Κόλπο αυξάνει την αξία εναλλακτικών διαδρομών και προμηθευτών, από την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι την Αφρική και τις ΗΠΑ.
Για την Ελλάδα, ως ναυτιλιακή δύναμη με σημαντική παρουσία σε δεξαμενόπλοια, η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ έχει διττή επίδραση. Από τη μία, τα υψηλότερα ναύλα και ασφάλιστρα μπορούν να ενισχύσουν τα έσοδα του κλάδου, εφόσον η κίνηση δεν «παγώσει». Από την άλλη, η παρατεταμένη αβεβαιότητα αυξάνει τον λειτουργικό κίνδυνο και δυσχεραίνει τον προγραμματισμό στόλων και επενδύσεων σε νέα πλοία.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, η ένταση στα Στενά του Ορμούζ λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η ενεργειακή ασφάλεια παραμένει κεντρικός μακροοικονομικός κίνδυνος. Η όποια νέα άνοδος στις διεθνείς τιμές πετρελαίου μεταφράζεται σε αυξημένο ενεργειακό κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, με πιθανές επιδράσεις στον πληθωρισμό και στο διαθέσιμο εισόδημα. Παράλληλα, η ελληνική ναυτιλία βρίσκεται στο επίκεντρο των εξελίξεων, καθώς επωφελείται από τα υψηλότερα ναύλα αλλά εκτίθεται σε μεγαλύτερο γεωπολιτικό ρίσκο. Σε αυτό το περιβάλλον, η επιτάχυνση επενδύσεων σε ΑΠΕ, υποδομές φυσικού αερίου και διαφοροποίηση πηγών προμήθειας καθίσταται κρίσιμη για τη μείωση της ευπάθειας της χώρας σε εξωγενείς ενεργειακούς κραδασμούς.
#ΗΠΑ #Ιράν #Ομάν #Στενά_του_Ορμούζ #Ενέργεια #Ναυτιλία
