Η Ισλαμαμπάντ επιχειρεί να παίξει ρόλο «πυροσβέστη» μεταξύ Τεχεράνης και Δύσης, με φόντο τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης στα Στενά του Ορμούζ. Η επιτυχία ή η αποτυχία αυτής της προσπάθειας θα κρίνει πολλά για την ενεργειακή ασφάλεια και τον γεωπολιτικό κίνδυνο στην περιοχή.
Η πακιστανική διπλωματία κινείται με ασυνήθιστη ένταση στην Τεχεράνη, καθώς ανώτατοι αξιωματούχοι του Πακιστάν επιχειρούν να μεσολαβήσουν για την αποτροπή νέας περιφερειακής κλιμάκωσης, με επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ. Η παρουσία του υπουργού Εσωτερικών Μοχσίν Νακβί στο Ιράν για δεύτερη φορά μέσα σε μία εβδομάδα υποδηλώνει ότι η Ισλαμαμπάντ δοκιμάζει να αναβαθμίσει τον ρόλο της από παρατηρητή σε ενεργό διαμεσολαβητή μεταξύ Τεχεράνης, περιφερειακών παικτών και, εμμέσως, της Ουάσινγκτον.
Τι διακυβεύεται στα Στενά του Ορμούζ
Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ο πιο ευαίσθητος «λαιμός μπουκαλιού» της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου, καθώς από εκεί διέρχεται σημαντικό ποσοστό των θαλάσσιων εξαγωγών αργού από τον Περσικό Κόλπο. Κάθε ένδειξη έντασης ή κίνδυνος παρεμπόδισης της ναυσιπλοΐας μεταφράζεται σχεδόν αυτόματα σε άνοδο ασφαλίστρων, αυξημένο μεταφορικό κόστος και ανατιμητικές πιέσεις στην ενέργεια. Σε αυτό το πλαίσιο, η αναζήτηση «κώδικα αποκλιμάκωσης» μέσω πακιστανικής μεσολάβησης δεν αφορά μόνο τις διμερείς σχέσεις Ιράν–Πακιστάν, αλλά αγγίζει την ευρύτερη αρχιτεκτονική ενεργειακής ασφάλειας.
Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι η εικόνα της ως δυνητικού παράγοντα αστάθειας στα Στενά του Ορμούζ επηρεάζει όχι μόνο τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, αλλά και τη διαπραγματευτική της θέση στις περιφερειακές ισορροπίες. Από την άλλη, οι χώρες του Κόλπου και οι μεγάλες εισαγωγικές οικονομίες, από την Ασία έως την Ευρώπη, έχουν συμφέρον να αποφευχθούν σενάρια διαταραχής της ροής πετρελαίου και διεύρυνσης του γεωπολιτικού risk premium.
Ο ρόλος του Πακιστάν και τα κίνητρα της Ισλαμαμπάντ
Η επιλογή του Πακιστάν να εμπλακεί ενεργά σε διαμεσολάβηση δεν είναι τυχαία. Η χώρα διατηρεί περίπλοκες σχέσεις με το Ιράν, συνδυάζοντας κοινά σύνορα και ενεργειακά συμφέροντα με πιέσεις από τις σχέσεις της με τη Σαουδική Αραβία και την Κίνα, καθώς και την ευαισθησία της απέναντι στις ΗΠΑ. Η Ισλαμαμπάντ επιδιώκει να αναδειχθεί σε χρήσιμο συνομιλητή για όλες τις πλευρές, αξιοποιώντας τη γεωγραφική της θέση και την ανάγκη της να σταθεροποιήσει το δικό της περιβάλλον ασφάλειας.
Η παρουσία του υπουργού Εσωτερικών στην Τεχεράνη για δεύτερη φορά σε λίγες ημέρες υποδηλώνει ότι τα κανάλια επικοινωνίας είναι ανοικτά και λειτουργικά. Το γεγονός ότι Ιρανοί αξιωματούχοι μιλούν για προσέγγιση σε συμφωνία και σύνταξη κειμένου δείχνει πως βρίσκεται υπό επεξεργασία ένας μηχανισμός αποκλιμάκωσης ή κατ’ ελάχιστον ένα πλαίσιο κανόνων για την αποφυγή περαιτέρω έντασης. Ωστόσο, η παράλληλη προειδοποίηση άλλων πηγών ότι είναι «πρόωρο» να γίνει λόγος για οριστική συμφωνία αποτυπώνει το βάθος της καχυποψίας και την πολυπλοκότητα των εμπλεκομένων συμφερόντων.
Πιθανό περιεχόμενο συμφωνίας και όρια της διαμεσολάβησης
Αν και δεν υπάρχουν δημόσιες λεπτομέρειες, μια ενδεχόμενη συμφωνία είναι πιθανό να επικεντρώνεται σε πρακτικά μέτρα αποφυγής κλιμάκωσης, όπως δεσμεύσεις για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, αποφυγή στοχευμένων ενεργειών κατά εμπορικών πλοίων και ενίσχυση των στρατιωτικών «κόκκινων γραμμών» επικοινωνίας. Τέτοιου τύπου ρυθμίσεις δεν λύνουν τα βαθύτερα ζητήματα στις σχέσεις Ιράν–ΗΠΑ ή Ιράν–γειτονικών κρατών, αλλά μπορούν να μειώσουν τον βραχυπρόθεσμο κίνδυνο ατυχήματος ή λανθασμένου υπολογισμού.
Τα όρια της διαμεσολάβησης είναι σαφή: το Πακιστάν δεν διαθέτει την οικονομική ή στρατιωτική ισχύ για να επιβάλει λύσεις. Μπορεί όμως να προσφέρει ένα πολιτικά αποδεκτό κανάλι επικοινωνίας, ιδίως σε συγκυρίες όπου η άμεση επαφή μεταξύ βασικών αντιπάλων είναι δύσκολη ή πολιτικά ευαίσθητη. Η πραγματική δοκιμασία θα είναι κατά πόσο οι εμπλεκόμενοι θα θεωρήσουν ότι το κόστος της κλιμάκωσης υπερβαίνει τα πιθανά οφέλη από τη χρήση των Στενών ως μοχλού πίεσης.
Μακροπρόθεσμος αντίκτυπος στην ενεργειακή ασφάλεια
Ακόμη και μια προσωρινή αποκλιμάκωση δεν αναιρεί το διαρθρωτικό πρόβλημα: η παγκόσμια οικονομία παραμένει εξαιρετικά εκτεθειμένη σε έναν στενό θαλάσσιο διάδρομο, όπου η γεωπολιτική ένταση μπορεί να μεταφερθεί άμεσα στις τιμές ενέργειας και στα κόστη μεταφοράς. Αυτό ενισχύει την τάση για διαφοροποίηση πηγών και διαδρομών προμήθειας, από αγωγούς και υγροποιημένο φυσικό αέριο μέχρι την επιτάχυνση επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές.
Για τις μεγάλες εισαγωγικές οικονομίες, η σταθερότητα στα Στενά του Ορμούζ παραμένει κρίσιμος παράγοντας για τον πληθωρισμό και την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. Κάθε νέα εστία έντασης ενισχύει τη σημασία της ενεργειακής στρατηγικής και της αποθήκευσης, αλλά και την ανάγκη για συντονισμό πολιτικής μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών ενέργειας.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, κάθε κίνηση αποκλιμάκωσης γύρω από τα Στενά του Ορμούζ περιορίζει έναν από τους βασικούς εξωτερικούς κινδύνους: τις απότομες διακυμάνσεις στο ενεργειακό κόστος και στις ναυτιλιακές αλυσίδες. Η ελληνική ναυτιλία, με ισχυρή παρουσία στα δεξαμενόπλοια, επηρεάζεται άμεσα από τα ασφάλιστρα κινδύνου και τη σταθερότητα των θαλάσσιων διαδρόμων, ενώ η εγχώρια αγορά ενέργειας παραμένει εκτεθειμένη σε διεθνείς ανατιμήσεις. Μια λειτουργική, έστω και περιορισμένη, συμφωνία Ιράν–περιοχής μέσω πακιστανικής μεσολάβησης θα σήμαινε χαμηλότερο γεωπολιτικό risk premium για καύσιμα, ευνοϊκότερο περιβάλλον για τον πληθωρισμό και καλύτερες συνθήκες σχεδιασμού για ελληνικές επιχειρήσεις που εξαρτώνται από το κόστος μεταφοράς και ενέργειας.
#Ιράν #Πακιστάν #ΣτενάΟρμούζ #Ενέργεια #ΜέσηΑνατολή
