Η Τεχεράνη μεταθέτει την ευθύνη του διπλωματικού αδιεξόδου στην Ουάσινγκτον, την ώρα που τα Στενά του Ορμούζ γίνονται πεδίο σιωπηλής κινεζικής παρουσίας. Η ρητορική περί «εχθρών» και «φίλων» στα κρίσιμα θαλάσσια περάσματα προμηνύει πιο σύνθετους γεωοικονομικούς συσχετισμούς.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί επέλεξε το περιθώριο της συνάντησης ΥΠΕΞ των BRICS στην Ινδία για να στείλει ένα σαφές μήνυμα προς την Ουάσινγκτον: η Τεχεράνη θεωρεί ότι το «κύριο πρόβλημα» στις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ είναι τα αντιφατικά σήματα που λαμβάνει από Αμερικανούς αξιωματούχους, μέσω δημόσιων δηλώσεων, συνεντεύξεων και σχολίων. Η κριτική δεν αφορά μόνο το περιεχόμενο, αλλά και την αξιοπιστία της αμερικανικής γραμμής σε μια στιγμή που η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε εύθραυστη ισορροπία.
Τα αντιφατικά μηνύματα των ΗΠΑ και η ιρανική στρατηγική
Η αναφορά Αραγτσί σε «αντιφατικά μηνύματα» λειτουργεί ως διπλωματικό ανάχωμα: αφενός μεταθέτει την ευθύνη του αδιεξόδου στην Ουάσινγκτον, αφετέρου δίνει στην Τεχεράνη περιθώριο να καθυστερεί ή να αναδιαμορφώνει τις θέσεις της, επικαλούμενη έλλειψη σαφήνειας από την άλλη πλευρά. Στο εσωτερικό ακροατήριο, η γραμμή αυτή ενισχύει το αφήγημα ότι το Ιράν είναι «διατεθειμένο για διάλογο», αλλά παγιδευμένο σε μια ασταθή και συχνά αντιθεσμική αμερικανική πολιτική.
Για τις ΗΠΑ, η ασυνεπής επικοινωνία –άλλοτε πιο σκληρή, άλλοτε πιο διαλλακτική– αντανακλά τις εσωτερικές τριβές μεταξύ Λευκού Οίκου, Κογκρέσου και υπηρεσιών ασφαλείας. Όμως, σε ένα αυταρχικό πολιτικό σύστημα όπως του Ιράν, η ύπαρξη πολλαπλών κέντρων αμερικανικής ισχύος παρουσιάζεται ως ένδειξη αναξιοπιστίας, επιτρέποντας στην Τεχεράνη να δικαιολογεί σκληρές θέσεις ως «αναγκαστική άμυνα».
Στενά Ορμούζ: «Κλειστά για τους εχθρούς», ανοιχτά για τους συμμάχους;
Ο Αραγτσί επανέλαβε ότι το Ιράν «δεν ευθύνεται» για τον αποκλεισμό στα Στενά του Ορμούζ, επιμένοντας πως η θαλάσσια οδός είναι κλειστή μόνο για «εχθρούς». Τα πλοία «φιλικών» και «άλλων» χωρών, όπως είπε, απλώς οφείλουν να συντονίζουν τη διέλευσή τους με τις ιρανικές στρατιωτικές δυνάμεις. Στην πράξη, αυτό σημαίνει μια de facto ζώνη ελέγχου, όπου η Τεχεράνη επιχειρεί να θεσμοποιήσει τον ρόλο της ως ρυθμιστή της ροής ενέργειας.
Η επιλογή της λέξης «εχθροί» δεν είναι τυχαία: λειτουργεί ως νομικοπολιτικό φίλτρο που επιτρέπει στο Ιράν να στοχοποιεί συγκεκριμένες χώρες –πρωτίστως τις ΗΠΑ και ορισμένους περιφερειακούς αντιπάλους– χωρίς να εμφανίζεται ότι αμφισβητεί συνολικά την ελευθερία της ναυσιπλοΐας. Η διχοτόμηση αυτή δημιουργεί όμως ένα επικίνδυνο προηγούμενο, όπου η πρόσβαση σε ένα κρίσιμο παγκόσμιο δημόσιο αγαθό, όπως τα Στενά Ορμούζ, εξαρτάται από διμερείς πολιτικές σχέσεις.
Η σιωπηλή κινεζική παρουσία και ο άξονας BRICS
Την παραμονή των δηλώσεων Αραγτσί, ιρανικά μέσα μετέδωσαν ότι κινεζικά πλοία ξεκίνησαν να διέρχονται τα Στενά Ορμούζ σε συντονισμό με το ιρανικό ναυτικό. Η πληροφορία αυτή, σε συνδυασμό με το πλαίσιο της συνάντησης των BRICS, υπογραμμίζει την προσπάθεια της Τεχεράνης να εντάξει το ζήτημα της ασφάλειας των θαλάσσιων οδών σε ένα ευρύτερο μπλοκ μη δυτικών δυνάμεων.
Για την Κίνα, ο συντονισμός με το Ιράν δεν είναι μόνο ενεργειακός αλλά και θεσμικός: ενισχύει την εικόνα ενός εναλλακτικού συστήματος κανόνων, όπου η ασφάλεια δεν καθορίζεται μονομερώς από τις ΗΠΑ και τους παραδοσιακούς θαλάσσιους συνασπισμούς. Σε βάθος χρόνου, η συνύφανση κινεζικής ναυτικής παρουσίας με ιρανικό έλεγχο στα Στενά μπορεί να μετατραπεί σε μόνιμο μοχλό επιρροής απέναντι στη Δύση.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια
Η διασύνδεση της ιρανικής εξωτερικής πολιτικής με τον έλεγχο των Στενών Ορμούζ μετατρέπει κάθε διπλωματική κρίση σε εν δυνάμει κλυδωνισμό για τις αγορές ενέργειας. Ακόμη και αν δεν υπάρχει πλήρης αποκλεισμός, η αβεβαιότητα γύρω από τους «εχθρούς» και τους «φίλους» επαρκεί για να αυξάνει το ασφάλιστρο κινδύνου στα ναύλα και στις τιμές πετρελαίου.
Σε θεσμικό επίπεδο, η σταδιακή αποδοχή ότι μια περιφερειακή δύναμη μπορεί να επιβάλλει διαφοροποιημένους κανόνες πρόσβασης σε διεθνή ύδατα, με τη σιωπηρή ανοχή ή και συνεργασία άλλων μεγάλων δυνάμεων, υπονομεύει το πολυμερές πλαίσιο του δικαίου της θάλασσας. Αν αυτό το μοντέλο παγιωθεί, θα μπορούσε να επαναληφθεί σε άλλα στρατηγικά περάσματα, από τη Νότια Σινική Θάλασσα έως την Ερυθρά, με σημαντικό κόστος για τη σταθερότητα του παγκόσμιου εμπορίου.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, κάθε ένταση στα Στενά Ορμούζ μεταφράζεται σε αυξημένο κόστος μεταφοράς και μεγαλύτερη μεταβλητότητα στις τιμές ενέργειας, με άμεσο αντίκτυπο στον πληθωρισμό και στα δημοσιονομικά περιθώρια. Η ελληνική ναυτιλία, αν και κερδίζει βραχυπρόθεσμα από υψηλότερα ναύλα, εκτίθεται σε αυξημένο επιχειρηματικό κίνδυνο και ασφάλιστρα, ενώ οι ελληνικές αρχές καλούνται να επενδύσουν περισσότερο στη διπλωματία των θαλάσσιων οδών και στη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών. Σε βάθος χρόνου, η σταθερή πρόσβαση σε πολυμερείς μηχανισμούς διαχείρισης κρίσεων στα στρατηγικά περάσματα είναι κρίσιμη για μια οικονομία που βασίζεται τόσο έντονα στο θαλάσσιο εμπόριο και στις εισαγωγές ενέργειας.
#Ιράν #ΗΠΑ #ΣτενάΟρμούζ #Ενέργεια #BRICS
