Ο νέος πρόεδρος του Ιράν υπενθυμίζει δημόσια ότι η τελική εξουσία ανήκει στον ανώτατο ηγέτη, τη στιγμή που η Τεχεράνη συνομιλεί με τις ΗΠΑ. Το μήνυμα σταθερότητας προς το εσωτερικό ακροατήριο έχει άμεσες γεωπολιτικές και ενεργειακές προεκτάσεις.
Η δημόσια δήλωση του προέδρου του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιαν ότι «καμία βασική κρατική απόφαση δεν θα λαμβάνεται εκτός του πλαισίου του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και χωρίς την έγκριση του ανώτατου ηγέτη αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ» λειτουργεί ως καθαρή υπενθύμιση της πραγματικής ιεραρχίας ισχύος στην Τεχεράνη. Έρχεται σε συγκυρία κατά την οποία ΗΠΑ και Ιράν αναζητούν ένα πλαίσιο αποσυμπίεσης στην ευρύτερη Μέση Ανατολή, από τον Περσικό Κόλπο έως τον Λίβανο και την Υεμένη.
Θεσμικό μήνυμα: Ποιος αποφασίζει πραγματικά στο Ιράν
Η αναφορά στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας δεν είναι τυπική. Πρόκειται για το όργανο όπου συμπυκνώνεται η στρατηγική ισχύς του ιρανικού καθεστώτος, με συμμετοχή πολιτικής ηγεσίας, στρατιωτικών και των Φρουρών της Επανάστασης. Η επισήμανση ότι οι αποφάσεις δεν θα λαμβάνονται εκτός αυτού του πλαισίου, και πάντοτε με την τελική έγκριση του ανώτατου ηγέτη, λειτουργεί ως θεσμική «ασφάλεια» προς τα κέντρα ισχύος που ανησυχούν για πιθανή χαλάρωση γραμμής.
Σε πολιτικό επίπεδο, ο Πεζεσκιαν επιχειρεί να τοποθετήσει την προεδρία του ως διαχειριστική, όχι αναθεωρητική, απέναντι στο σύστημα του «βελαγιατέ-φακίχ», όπου ο ανώτατος ηγέτης έχει τον τελικό λόγο σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, άμυνας και πυρηνικού προγράμματος. Αυτό περιορίζει εκ των πραγμάτων τις προσδοκίες για μεγάλες στροφές, αλλά ταυτόχρονα δίνει σήμα συνέχειας σε συμμάχους και αντιπάλους.
Ενιαίο μέτωπο στην εξωτερική πολιτική και στα ΜΜΕ
Η προειδοποίηση του Ιρανού προέδρου ότι οι κατακερματισμένες τοποθετήσεις μπορούν να αξιοποιηθούν από «εξωτερικούς παράγοντες» δείχνει την ανησυχία για τον επικοινωνιακό πόλεμο γύρω από το ιρανικό ζήτημα. Η έκκληση για συνοχή μεταξύ πολιτικών και μέσων ενημέρωσης αποσκοπεί στον περιορισμό των εσωτερικών αντιφάσεων που συχνά υπονομεύουν την αξιοπιστία της Τεχεράνης σε διαπραγματεύσεις.
Η επιλογή να γίνει αυτή η τοποθέτηση σε συνάντηση με στελέχη της κρατικής ραδιοτηλεόρασης υπογραμμίζει τον ρόλο της πληροφόρησης ως εργαλείου εθνικής ασφάλειας. Στο ιρανικό μοντέλο, η επικοινωνιακή πειθαρχία δεν είναι απλώς πολιτική επιλογή, αλλά τμήμα της αρχιτεκτονικής ισχύος, ιδιαίτερα όταν εξελίσσονται συνομιλίες με τις ΗΠΑ για αποκλιμάκωση περιφερειακών εντάσεων.
Διαπραγματεύσεις με ΗΠΑ: Σήμα συνέχειας, όχι ρήξης
Το χρονοδιάγραμμα της δήλωσης συνδέεται με την προσπάθεια Ουάσινγκτον και Τεχεράνης να βρουν ένα πλαίσιο «συμφωνίας κατ’ αρχήν», που θα μειώνει τον κίνδυνο κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή, χωρίς κατ’ ανάγκη να αναβιώνει πλήρως την πυρηνική συμφωνία του 2015. Σε αυτό το πλαίσιο, η ιρανική ηγεσία επιδιώκει να διαβεβαιώσει ότι οποιαδήποτε κατανόηση με τις ΗΠΑ δεν θα είναι προϊόν προσωπικής πρωτοβουλίας του προέδρου, αλλά θεσμικά κατοχυρωμένη επιλογή, με την υπογραφή του ανώτατου ηγέτη.
Για την Ουάσινγκτον, το μήνυμα είναι διττό: από τη μία, επιβεβαιώνει ότι ο μόνος αξιόπιστος συνομιλητής για τις κρίσιμες παραχωρήσεις παραμένει ο ανώτατος ηγέτης. Από την άλλη, δείχνει ότι ο Πεζεσκιαν λειτουργεί ως γέφυρα, όχι ως αυτόνομος παίκτης, κάτι που περιορίζει τον χώρο ελιγμών αλλά αυξάνει την πιθανότητα υλοποίησης όσων συμφωνηθούν. Η πραγματική διαπραγμάτευση παραμένει, ουσιαστικά, μεταξύ θεσμών ασφαλείας και όχι μόνο διπλωματικών σωμάτων.
Ενεργειακή ασφάλεια και περιφερειακή σταθερότητα
Η σταθερότητα ή η αστάθεια στο Ιράν έχει άμεση σχέση με την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών ενέργειας στον Περσικό Κόλπο και στα Στενά του Ορμούζ. Η διαβεβαίωση ότι οι μεγάλες αποφάσεις θα λαμβάνονται σε αυστηρό θεσμικό πλαίσιο, με την έγκριση του ανώτατου ηγέτη, επιχειρεί να μειώσει τον κίνδυνο απρόβλεπτων κινήσεων που θα μπορούσαν να διαταράξουν τη ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ωστόσο, η ίδια αυτή συγκέντρωση εξουσίας σημαίνει ότι, εάν η Τεχεράνη επιλέξει κλιμάκωση –μέσω πυρηνικού προγράμματος, περιφερειακών πληρεξουσίων ή κινήσεων στη ναυσιπλοΐα– η απόφαση θα είναι κεντρικά ελεγχόμενη και δυνητικά ταχεία. Η αγορά ενέργειας επομένως συνεχίζει να τιμολογεί ένα σύνθετο μείγμα θεσμικής συνέχειας και γεωπολιτικού ρίσκου.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, το μήνυμα θεσμικής συνέχειας στο Ιράν έχει δύο όψεις. Από τη μία, περιορίζει τον κίνδυνο απρόβλεπτων εντάσεων που θα μπορούσαν να εκτινάξουν τις τιμές ενέργειας και να πιέσουν εκ νέου τον εγχώριο πληθωρισμό και το ενεργειακό κόστος των επιχειρήσεων. Από την άλλη, υπενθυμίζει ότι η γεωπολιτική εξάρτηση της Ελλάδας από τις διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου παραμένει υψηλή, παρά την πρόοδο στις ΑΠΕ και στις διασυνδέσεις. Για τις ελληνικές ναυτιλιακές, τυχόν κλιμάκωση στην περιοχή θα μπορούσε να σημαίνει υψηλότερα ναύλα και ασφάλιστρα, αλλά και αυξημένο λειτουργικό ρίσκο σε κρίσιμες θαλάσσιες οδούς. Η στρατηγική για διαφοροποίηση πηγών ενέργειας και ενίσχυση της ανθεκτικότητας της εφοδιαστικής αλυσίδας παραμένει κεντρική προτεραιότητα για την ελληνική αγορά.
#Ιράν #Πεζεσκιαν #Χαμενεΐ #ΜέσηΑνατολή #Ενέργεια
