Ο Γιάιρ Λαπίντ επιτίθεται στο προσχέδιο συμφωνίας ΗΠΑ–Ιράν και κατηγορεί τον Νετανιάχου για στρατηγική αποδυνάμωση του Ισραήλ. Η κριτική του φωτίζει τον αυξανόμενο διχασμό στην ισραηλινή πολιτική σκηνή για τη διαχείριση της ιρανικής απειλής.
Η δημόσια καταγγελία του ηγέτη της ισραηλινής αντιπολίτευσης Γιάιρ Λαπίντ ότι το υπό διαμόρφωση προσχέδιο συμφωνίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν αποτελεί «καταστροφή», επαναφέρει στο προσκήνιο το βαθύ στρατηγικό άγχος του Ισραήλ απέναντι σε κάθε μορφή εξομάλυνσης της Ουάσινγκτον με την Τεχεράνη. Η παρέμβασή του δεν περιορίζεται στην εξωτερική πολιτική, αλλά στοχεύει ευθέως την ικανότητα της κυβέρνησης Νετανιάχου να διαχειριστεί έναν πόλεμο φθοράς με το Ιράν και τα παρακλάδια του στην περιοχή.
Τι ακριβώς κατήγγειλε ο Λαπίντ και γιατί τώρα
Ο Λαπίντ υποστήριξε ότι το ιρανικό καθεστώς «δεν κατέρρευσε, ενισχύθηκε», παρά την πίεση κυρώσεων και στρατιωτικών συγκρούσεων, παρουσιάζοντας το προσχέδιο συμφωνίας ΗΠΑ–Ιράν ως βήμα που παγιώνει αυτή την ενίσχυση. Παράλληλα χαρακτήρισε «αποτέλεσμα συνεχούς κυβερνητικής αποτυχίας» την τρέχουσα κατάσταση στον πόλεμο με το Ιράν, μετατρέποντας την κριτική στη συμφωνία σε μοχλό εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης.
Η επιλογή του χρόνου δεν είναι τυχαία. Η συζήτηση για ένα νέο πλαίσιο κατανόησης Ουάσινγκτον–Τεχεράνης έρχεται σε φάση όπου το Ισραήλ αντιμετωπίζει πολλαπλά μέτωπα, από την απειλή πυραυλικών επιθέσεων μέχρι τις επιχειρήσεις αντιπροσώπων του Ιράν σε Λίβανο, Συρία και Γάζα. Σε αυτό το περιβάλλον, κάθε σήμα χαλάρωσης της πίεσης προς την Τεχεράνη εκλαμβάνεται από την ισραηλινή πολιτική τάξη ως άμεσο ζήτημα εθνικής ασφάλειας.
Η κριτική στον Νετανιάχου και η διάσταση με τις ΗΠΑ
Ο Λαπίντ δεν περιορίστηκε στην κριτική προς τη συμφωνία, αλλά παρουσίασε τον Μπενιαμίν Νετανιάχου ως ηγέτη που «έχει γεράσει, κουραστεί» και περιβάλλεται από «τα λιγότερο κατάλληλα πρόσωπα για να διοικήσουν μια χώρα». Με αυτόν τον τρόπο επιχειρεί να συνδέσει τη στρατηγική αδυναμία του Ισραήλ στο ιρανικό μέτωπο με τη συνολική ποιότητα διακυβέρνησης.
Ιδιαίτερο βάρος έχει η αναφορά του ότι είναι «παράλογο» να διαμορφώνεται η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν χωρίς το Ισραήλ «στο τραπέζι». Ουσιαστικά καταγγέλλει υποβάθμιση του ρόλου του Ισραήλ στη διαδικασία λήψης αποφάσεων της Ουάσινγκτον για το ιρανικό ζήτημα, σε αντίθεση με προηγούμενες περιόδους στενότερου στρατηγικού συντονισμού. Η επισήμανση ότι το Ισραήλ «δεν είναι αμερικανικό προτεκτοράτο» και ότι διατηρεί «ελευθερία δράσης» λειτουργεί ως υπενθύμιση της πρόθεσης να διατηρηθεί η επιλογή μονομερών στρατιωτικών κινήσεων, ακόμη και αν αυτές δεν ευθυγραμμίζονται πλήρως με την αμερικανική γραμμή.
Ιστορικό πλαίσιο: από τη συμφωνία του 2015 στις σημερινές ισορροπίες
Η ισραηλινή δυσπιστία απέναντι σε συμφωνίες ΗΠΑ–Ιράν έχει βαθιές ρίζες, ήδη από την πυρηνική συμφωνία του 2015, όταν το Τελ Αβίβ υποστήριζε ότι η άρση κυρώσεων επέτρεψε στην Τεχεράνη να διοχετεύσει πόρους σε περιφερειακές ένοπλες οργανώσεις. Η αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία επί προεδρίας Τραμπ θεωρήθηκε τότε από την ισραηλινή ηγεσία επιβεβαίωση της στρατηγικής σκληρής γραμμής.
Σήμερα, η συζήτηση για νέο πλαίσιο συνεννόησης –έστω και περιορισμένου χαρακτήρα– επανενεργοποιεί τους ίδιους φόβους: ότι μια μερική αποκλιμάκωση με την Τεχεράνη θα μειώσει τα κίνητρα για πίεση στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και θα επιτρέψει στην ιρανική οικονομία να ανασάνει. Ο Λαπίντ αξιοποιεί αυτή τη μνήμη για να παρουσιάσει το προσχέδιο ως επανάληψη ενός κύκλου που, κατά την άποψή του, οδήγησε σε ενίσχυση της ιρανικής επιρροής στην περιοχή.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για την αρχιτεκτονική ασφάλειας στη Μέση Ανατολή
Αν το προσχέδιο ΗΠΑ–Ιράν εξελιχθεί σε σταθερό πλαίσιο συνεννόησης, η Μέση Ανατολή κινείται προς μια πιο πολυκεντρική ισορροπία, όπου η Ουάσινγκτον επιχειρεί να περιορίσει τις ανοικτές συγκρούσεις και να διαχειριστεί την ιρανική ισχύ αντί να επιδιώξει την πλήρη ανάσχεσή της. Για το Ισραήλ, αυτό σημαίνει ότι θα χρειαστεί να επενδύσει ακόμη περισσότερο σε αυτόνομες αποτρεπτικές δυνατότητες και σε περιφερειακές συμμαχίες με κράτη που ανησυχούν για την Τεχεράνη, όπως ορισμένες χώρες του Κόλπου.
Η έντονη κριτική της αντιπολίτευσης προμηνύει ότι οι εσωτερικές διαφωνίες στο Ισραήλ για την ιρανική στρατηγική θα ενταθούν, με πιθανές επιπτώσεις στη συνέπεια της εξωτερικής πολιτικής. Όταν η ασφάλεια γίνεται κεντρικό πεδίο κομματικής αντιπαράθεσης, αυξάνει ο κίνδυνος αντιφατικών σημάτων προς συμμάχους και αντιπάλους, γεγονός που περιπλέκει τη διαχείριση κρίσεων.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα και τις αγορές ενέργειας
Για την Ελλάδα, κάθε κίνηση προς μια έστω και εύθραυστη αποκλιμάκωση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έχει άμεση ενεργειακή διάσταση. Μια μερική σταθεροποίηση της ιρανικής σχέσης με τη Δύση μπορεί να περιορίσει τις γεωπολιτικές εντάσεις που επηρεάζουν τις τιμές πετρελαίου, στοιχείο κρίσιμο για μια οικονομία με υψηλή εξάρτηση από τις εισαγωγές ενέργειας.
Παράλληλα, η Αθήνα έχει συμφέρον να παρακολουθεί στενά πώς αναδιατάσσονται οι άξονες ασφαλείας στη Μέση Ανατολή, καθώς η Ελλάδα επιχειρεί να εδραιωθεί ως πυλώνας σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο και κόμβος ενεργειακών διαδρομών. Ενδεχόμενη μετατόπιση της αμερικανικής προσοχής προς μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση με την Τεχεράνη μπορεί να ενισχύσει τον ρόλο περιφερειακών εταίρων, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, ως αξιόπιστων συνομιλητών σε ζητήματα ασφάλειας και ενέργειας.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, η ουσία δεν βρίσκεται μόνο στο περιεχόμενο του προσχεδίου ΗΠΑ–Ιράν, αλλά στη σταθερότητα ή μη που θα επιφέρει στις ροές ενέργειας και στις γεωπολιτικές ισορροπίες της ευρύτερης περιοχής. Μια πιο προβλέψιμη Μέση Ανατολή περιορίζει τα γεωπολιτικά ασφάλιστρα στις τιμές πετρελαίου και ναύλων, στηρίζοντας το κόστος ενέργειας και την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής βιομηχανίας και ναυτιλίας. Αντιθέτως, εάν η συμφωνία προκαλέσει νέες εντάσεις Ισραήλ–Ιράν, η Ελλάδα θα βρεθεί αντιμέτωπη με αυξημένη μεταβλητότητα στις ενεργειακές αγορές, σε μια περίοδο που η δημοσιονομική και νομισματική πολιτική στην Ευρώπη δεν έχει μεγάλα περιθώρια να απορροφήσει νέες πληθωριστικές πιέσεις.
#Ισραήλ #Ιράν #Λαπίντ #Νετανιάχου #ΜέσηΑνατολή #Ενέργεια
