Σε μια περίοδο όπου οι αγορές κινούνται ανάμεσα σε γεωπολιτικό ρίσκο, ενεργειακές κρίσεις και αστάθεια στα επιτόκια, οι ιδέες του Τζον Μέιναρντ Κέινς και του Χάιμαν Μίνσκυ επανέρχονται στο προσκήνιο με εντυπωσιακή επικαιρότητα.
Το βασικό τους σημείο είναι απλό αλλά ενοχλητικό για τη mainstream οικονομική σκέψη: η οικονομία δεν είναι προβλέψιμη. Δεν λειτουργεί με σταθερές σχέσεις και δεν υπακούει σε μοντέλα που βασίζονται σε «κανονικές» συνθήκες. Αντίθετα, χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα – και αυτή η αβεβαιότητα δεν μπορεί να εξαλειφθεί.
Ο Κέινς είχε ήδη επισημάνει ότι οι οικονομικές αποφάσεις λαμβάνονται σε ένα περιβάλλον όπου το μέλλον δεν μπορεί να προβλεφθεί με πιθανότητες. Δεν μιλάμε για ρίσκο – μιλάμε για άγνοια. Αυτό σημαίνει ότι οι επενδύσεις, η κατανάλωση και οι αγορές καθοδηγούνται από προσδοκίες, ψυχολογία και αυτό που ο ίδιος αποκαλούσε “animal spirits”.
Ο Μίνσκυ πήγε ένα βήμα παραπέρα. Ανέδειξε ότι η ίδια η σταθερότητα δημιουργεί αστάθεια. Σε περιόδους ηρεμίας, οι επενδυτές αναλαμβάνουν όλο και μεγαλύτερο ρίσκο, αυξάνοντας τη μόχλευση και δημιουργώντας φούσκες. Όταν το σύστημα φτάσει στο όριο, η ανατροπή είναι βίαιη. Αυτό είναι το περίφημο “Minsky moment”.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι αυτές οι ιδέες δεν ενσωματώθηκαν ποτέ πλήρως στα κυρίαρχα οικονομικά μοντέλα. Η λεγόμενη «κεϋνσιανή οικονομική» που διδάχθηκε για δεκαετίες απομάκρυνε την έννοια της αβεβαιότητας, αντικαθιστώντας την με μαθηματικές εξισώσεις και προβλέψιμες σχέσεις. Το αποτέλεσμα είναι ένα framework που λειτουργεί σε «κανονικές» συνθήκες – αλλά αποτυγχάνει στις κρίσεις.
Και σήμερα βρισκόμαστε ακριβώς σε τέτοιες συνθήκες. Ο πόλεμος στο Ιράν, η αστάθεια στις αγορές ενέργειας, η άνοδος των αποδόσεων και οι φόβοι στασιμοπληθωρισμού δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου τα παραδοσιακά μοντέλα δεν επαρκούν.
Η αβεβαιότητα δεν είναι εξαίρεση – είναι η βάση του συστήματος. Αυτό σημαίνει ότι οι κεντρικές τράπεζες, οι επενδυτές και οι κυβερνήσεις λειτουργούν χωρίς πλήρη ορατότητα. Και αυτό αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένων αποφάσεων.
Για τις αγορές, το implication είναι ξεκάθαρο: η μεταβλητότητα δεν είναι προσωρινή. Είναι structural. Όσο οι αποφάσεις βασίζονται σε υποθέσεις που δεν επιβεβαιώνονται, τα shocks θα επανέρχονται.
Για την πολιτική, το δίλημμα είναι ακόμη πιο δύσκολο. Πώς σχεδιάζεις πολιτική όταν δεν μπορείς να προβλέψεις το αποτέλεσμα; Αυτό είναι το σημείο όπου η θεωρία του Κέινς και του Μίνσκυ παραμένει επίκαιρη: η οικονομία δεν είναι μηχανή – είναι σύστημα υπό αβεβαιότητα.
SBC Σχόλιο: Το μεγαλύτερο λάθος της οικονομικής σκέψης δεν είναι ότι κάνει λάθος προβλέψεις. Είναι ότι πιστεύει πως μπορεί να προβλέψει. Και σε ένα περιβάλλον σαν το σημερινό, αυτό το λάθος κοστίζει.
