Το Πεκίνο επαναβεβαιώνει τον ρόλο του ως «εποικοδομητικού μεσολαβητή» στο ιρανικό ζήτημα, ακριβώς τη στιγμή που οι σχέσεις με την Ουάσινγκτον δοκιμάζονται. Η αντιπαράθεση για τις κυρώσεις και τις κατηγορίες περί στήριξης της ιρανικής αμυντικής βιομηχανίας φωτίζει τη βαθύτερη γεωπολιτική σύγκρουση για την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Μέσης Ανατολής.
Η Κίνα σπεύδει να «κλειδώσει» τη θέση της στο ιρανικό ζήτημα λίγο πριν την επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο. Ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών Γκουό Τζιακούν τόνισε ότι το Πεκίνο θα διατηρήσει «συνεπή, εποικοδομητικό ρόλο» στην κρίση γύρω από το Ιράν, καλώντας σε κατάπαυση του πυρός και διάλογο, και απορρίπτοντας κάθε προσπάθεια «σύνδεσης» του πολέμου με στοχοποίηση τρίτων χωρών.
Τι σημαίνει η «συνεπής, εποικοδομητική» στάση της Κίνας;
Η κινεζική διπλωματία επιδιώκει να εμφανιστεί ως δύναμη σταθεροποίησης σε μια περιοχή όπου διακυβεύονται η ενεργειακή ασφάλεια και η αξιοπιστία της ως παγκόσμιου μεσολαβητή. Η αναφορά του Γκουό ότι «επείγουσα προτεραιότητα είναι να αποτραπεί η αναζωπύρωση της σύγκρουσης» στο Ιράν, εντάσσεται στη σταθερή γραμμή του Πεκίνου υπέρ της αποκλιμάκωσης μέσω διαλόγου και όχι μέσω στρατιωτικής πίεσης ή αλλαγής καθεστώτος. Για την Κίνα, η διατήρηση έστω και εύθραυστης σταθερότητας στη Μέση Ανατολή είναι προϋπόθεση για την απρόσκοπτη ροή πετρελαίου και για την προστασία των επενδύσεων της Πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος».
Ταυτόχρονα, το Πεκίνο απορρίπτει ρητά την εργαλειοποίηση της ιρανικής κρίσης για την κατασκευή νέων «μπλοκ» στον Ψυχρό Πόλεμο ΗΠΑ–Κίνας. Η προειδοποίηση να μη χρησιμοποιείται «ο πόλεμος ως πρόσχημα για κακόβουλη σύνδεση και σπίλωση άλλων χωρών» δείχνει ότι η Κίνα φοβάται ένα σενάριο στο οποίο η Δύση θα ταυτίσει συστηματικά την Τεχεράνη με το κινεζικό στρατόπεδο, δικαιολογώντας έτσι διευρυμένα μέτρα περιορισμού της Κίνας σε τεχνολογία, ενέργεια και χρηματοδότηση.
Σύγκρουση για τις κυρώσεις: Ποιος γράφει τους κανόνες;
Ο Γκουό κατήγγειλε τις νέες αμερικανικές κυρώσεις ως «παράνομες μονομερείς κυρώσεις που στερούνται βάσης στο διεθνές δίκαιο και δεν έχουν εγκριθεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ». Οι κυρώσεις στοχεύουν κινεζικό διυλιστήριο και εταιρείες που φέρονται να συμμετέχουν στο εμπόριο ιρανικού πετρελαίου, πλήττοντας έναν από τους λίγους εναπομείναντες διαύλους εξαγωγών της Τεχεράνης.
Η διαμάχη δεν αφορά μόνο επιμέρους εταιρείες, αλλά το ποιος καθορίζει τους κανόνες του διεθνούς οικονομικού συστήματος. Οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν την κυριαρχία του δολαρίου και του χρηματοπιστωτικού τους συστήματος για να επεκτείνουν την εμβέλεια των κυρώσεων πολύ πέραν των συνόρων τους. Η Κίνα, από την πλευρά της, προβάλλει την αρχή ότι μόνο συλλογικές αποφάσεις του ΟΗΕ νομιμοποιούν κυρώσεις, επιχειρώντας να περιορίσει την αμερικανική δυνατότητα «εξαγωγής» της εσωτερικής της νομοθεσίας. Σε βάθος χρόνου, αυτή η αντιπαράθεση τροφοδοτεί την κινεζική στρατηγική για διεθνοποίηση του γουάν και δημιουργία εναλλακτικών δικτύων πληρωμών, ώστε να μειωθεί η έκθεση κινεζικών ενεργειακών και βιομηχανικών ομίλων στον κίνδυνο αμερικανικών μέτρων.
Οι ισραηλινές αιτιάσεις και το «γκρίζο» της αμυντικής βιομηχανίας
Οι δηλώσεις του Πεκίνου έρχονται λίγο μετά τις κατηγορίες του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, ότι η Κίνα παρέχει «περιορισμένη» στήριξη στην ιρανική παραγωγή πυραύλων, χωρίς ωστόσο να παρουσιάσει στοιχεία. Παρότι τέτοιες καταγγελίες μπορεί να έχουν εσωτερική πολιτική στόχευση στο Ισραήλ, εντάσσονται σε ένα ευρύτερο αφήγημα της Δύσης που θέλει την Κίνα ως τεχνολογικό και βιομηχανικό «ενισχυτή» των αντιπάλων της, από τη Ρωσία μέχρι το Ιράν.
Ακόμη και χωρίς απτές αποδείξεις, η συζήτηση γύρω από την κινεζική τεχνολογική συνδρομή στην ιρανική αμυντική βιομηχανία λειτουργεί ως πίεση προς το Πεκίνο. Εάν παγιωθεί η αντίληψη ότι η Κίνα συμβάλλει έστω έμμεσα στην ενίσχυση του ιρανικού πυραυλικού προγράμματος, θα αυξηθούν τα επιχειρήματα στην Ουάσινγκτον και σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες υπέρ πιο αυστηρών περιορισμών σε εξαγωγές τεχνολογίας διπλής χρήσης προς την Κίνα. Αυτό θα έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες για την κινεζική βιομηχανική πολιτική, αλλά και για την ίδια την ικανότητα του Ιράν να αποκτά κρίσιμα εξαρτήματα.
Η επίσκεψη Τραμπ στο Πεκίνο ως «τεστ ισορροπίας»
Η επικείμενη επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στην Κίνα πραγματοποιείται σε κλίμα πολυεπίπεδης έντασης: εμπορικές διαμάχες, τεχνολογικός ανταγωνισμός, Ταϊβάν και τώρα το ιρανικό ζήτημα. Με την εκ των προτέρων επαναβεβαίωση της στάσης της, η κινεζική ηγεσία στέλνει μήνυμα ότι δεν προτίθεται να μετατρέψει το Ιράν σε διαπραγματευτικό χαρτί για διευκολύνσεις σε άλλα μέτωπα. Αντίθετα, επιδιώκει να παρουσιάσει το ιρανικό ως πεδίο όπου η Ουάσινγκτον θα πρέπει να προσαρμοστεί σε μια πιο πολυκεντρική πραγματικότητα, στην οποία η Κίνα έχει λόγο στις ενεργειακές και ασφαλιστικές ισορροπίες της Μέσης Ανατολής.
Για τον Λευκό Οίκο, η πρόκληση είναι διπλή: από τη μία να διατηρήσει τη μέγιστη πίεση στην Τεχεράνη χωρίς να σπρώξει το Ιράν ολοκληρωτικά στην αγκαλιά Πεκίνου και Μόσχας· από την άλλη να αποφύγει μια μετωπική σύγκρουση με την Κίνα σε κυρώσεις και ενέργεια, η οποία θα μπορούσε να έχει αλυσιδωτές επιπτώσεις στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου και στον πληθωρισμό. Η συνάντηση στο Πεκίνο δύσκολα θα λύσει αυτά τα δομικά ζητήματα, αλλά θα αποκαλύψει μέχρι πού είναι διατεθειμένες οι δύο πλευρές να κλιμακώσουν.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για τη διεθνή τάξη
Πίσω από τη συγκυριακή ένταση, διαμορφώνεται μια πιο βαθιά θεσμική διαφωνία για το μέλλον της διεθνούς τάξης. Η Κίνα προωθεί την εικόνα ενός κόσμου όπου οι μεγάλες δυνάμεις συνδιαμορφώνουν κανόνες μέσω του ΟΗΕ και περιφερειακών σχημάτων, αποδυναμώνοντας το μονομερές εργαλείο των κυρώσεων. Οι ΗΠΑ, αντίθετα, στηρίζονται στο υφιστάμενο πλέγμα χρηματοπιστωτικής ισχύος και συμμαχιών για να επιβάλλουν κόστος σε αντιπάλους και σε όσους συνεργάζονται μαζί τους.
Η ιρανική κρίση λειτουργεί έτσι ως «εργαστήριο» για το πώς θα μοιάζει ο κόσμος σε δέκα ή είκοσι χρόνια: θα επικρατήσει ένα πιο πολυκεντρικό σύστημα με πολλαπλές νομισματικές και θεσμικές αναφορές ή θα διατηρηθεί, έστω τροποποιημένη, η αμερικανοκεντρική αρχιτεκτονική; Οι κινήσεις Πεκίνου και Ουάσινγκτον γύρω από τις κυρώσεις, την ενέργεια και την ασφάλεια του Ιράν θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό την απάντηση.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, η κινεζοαμερικανική αντιπαράθεση στο ιρανικό ζήτημα έχει δύο βασικές συνέπειες. Πρώτον, κάθε κίνδυνος κλιμάκωσης στο Ιράν μεταφράζεται σε αστάθεια στις τιμές πετρελαίου, επηρεάζοντας άμεσα το ενεργειακό κόστος των επιχειρήσεων και την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. Δεύτερον, η σταδιακή προσπάθεια αποδολαριοποίησης και δημιουργίας εναλλακτικών δικτύων πληρωμών από την Κίνα μπορεί, σε βάθος χρόνου, να αλλάξει τους όρους με τους οποίους οι ελληνικές ναυτιλιακές, ενεργειακές και εξαγωγικές εταιρείες συναλλάσσονται με την Ασία και τη Μέση Ανατολή. Η Αθήνα θα χρειαστεί να παρακολουθεί στενά αυτές τις θεσμικές μετατοπίσεις, ώστε να διασφαλίσει πρόσβαση σε πολλαπλά χρηματοδοτικά και νομισματικά κανάλια, διατηρώντας ταυτόχρονα την ευρωπαϊκή της αγκύρωση.
#Κίνα #Ιράν #ΗΠΑ #κυρώσεις #ΜέσηΑνατολή
