Η σπάνια δημόσια επίδειξη αλληλεγγύης Ντόχα–Ριάντ αναδεικνύει την ανησυχία για την ασφάλεια του Κόλπου. Η κλιμάκωση των επιθέσεων με drones από ιρακινό έδαφος επαναφέρει το ζήτημα της ευαλωτότητας κρίσιμων ενεργειακών υποδομών.
Το υπουργείο Εξωτερικών του Κατάρ καταδίκασε την απόπειρα επίθεσης με μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά της «αδελφής Βασιλείας της Σαουδικής Αραβίας», χαρακτηρίζοντάς την «απαράδεκτη πράξη επιθετικότητας» και απειλή για τη σταθερότητα στην περιοχή. Η Ντόχα δήλωσε «πλήρη αλληλεγγύη» προς το Ριάντ και στήριξη σε όλα τα μέτρα που λαμβάνει για την προστασία της ασφάλειας, της κυριαρχίας και των κατοίκων της.
Τι συνέβη με τα drones και γιατί ανησυχεί ο Κόλπος
Η δήλωση της Ντόχα ήρθε μία ημέρα μετά την ανακοίνωση του υπουργείου Άμυνας της Σαουδικής Αραβίας ότι τρία drones αναχαιτίστηκαν και καταστράφηκαν, αφού εισήλθαν στον σαουδαραβικό εναέριο χώρο από το Ιράκ. Η Ριάντ είχε ήδη καλέσει τον πρέσβη του Ιράκ τον προηγούμενο μήνα, καταγγέλλοντας «συνεχιζόμενες απειλές και επιθέσεις με drones» κατά της Σαουδικής Αραβίας και άλλων κρατών του Κόλπου, που –σύμφωνα με το Ριάντ– εκτοξεύονται από ιρακινό έδαφος.
Οι επιθέσεις με drones αποτελούν πλέον εργαλείο «χαμηλού κόστους, υψηλού ρίσκου» για μη κρατικούς δρώντες και πολιτοφυλακές στην ευρύτερη Μέση Ανατολή. Η δυνατότητα να πλήττονται στόχοι σε μεγάλη απόσταση, συχνά με περιορισμένο αποτύπωμα ευθύνης, αυξάνει την αβεβαιότητα για τις πετρελαϊκές και λιμενικές υποδομές του Κόλπου, αλλά και για τις θαλάσσιες οδούς ανεφοδιασμού.
Η επαναπροσέγγιση Ντόχα–Ριάντ και ο άξονας σταθερότητας
Η σκληρή διατύπωση του Κατάρ υπέρ της Σαουδικής Αραβίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία, αν ληφθεί υπόψη η πρόσφατη ιστορία ρήξης μεταξύ των δύο χωρών. Το εμπάργκο που επέβαλαν Ριάντ, Άμπου Ντάμπι και σύμμαχοί τους στη Ντόχα από το 2017 μέχρι την άρση του το 2021 είχε παγώσει τις σχέσεις και είχε διασπάσει το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου.
Η σημερινή στάση δείχνει ότι τα κράτη του Κόλπου επιχειρούν να διαμορφώσουν έναν κοινό άξονα ασφάλειας απέναντι σε απειλές που προέρχονται είτε από ιρακινό έδαφος είτε από άλλες περιφερειακές εστίες αστάθειας. Η Ντόχα στέλνει μήνυμα ότι, παρά τις επιμέρους διαφορές, η εδαφική ακεραιότητα της Σαουδικής Αραβίας θεωρείται «κόκκινη γραμμή» για όλο τον Κόλπο.
Ιρακινό έδαφος, περιφερειακές πολιτοφυλακές και ο κίνδυνος «πολέμου δι’ αντιπροσώπων»
Η αναφορά της Σαουδικής Αραβίας σε απειλές που εκκινούν από το Ιράκ επαναφέρει στο προσκήνιο τον ρόλο των ενόπλων πολιτοφυλακών που δρουν στο ιρακινό έδαφος. Πολλές από αυτές διαθέτουν οργανωτική και υλική στήριξη από περιφερειακούς παίκτες και χρησιμοποιούν τα drones ως μέσο πίεσης προς τα κράτη του Κόλπου, αλλά και προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το Ιράκ βρίσκεται σε λεπτή ισορροπία: από τη μία πλευρά επιδιώκει να μην μετατραπεί σε πεδίο αναμέτρησης τρίτων δυνάμεων, από την άλλη όμως δυσκολεύεται να επιβάλει πλήρη έλεγχο σε όλες τις ένοπλες ομάδες που δρουν στο έδαφός του. Η αδυναμία αυτή δημιουργεί «γκρίζες ζώνες» ευθύνης, τις οποίες οι γειτονικές χώρες αντιμετωπίζουν ως άμεση απειλή για την ασφάλεια τους.
Ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσμιες αγορές
Κάθε επίθεση ή απόπειρα επίθεσης με drones κατά της Σαουδικής Αραβίας εγείρει ερωτήματα για την ασφάλεια των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων και των αγωγών της. Η μνήμη της επίθεσης στις εγκαταστάσεις της Aramco το 2019 παραμένει ζωντανή στις αγορές, καθώς είχε τότε περιορίσει προσωρινά την παραγωγή και είχε οδηγήσει σε απότομη άνοδο των τιμών του πετρελαίου.
Αν και η συγκεκριμένη απόπειρα αναχαιτίστηκε χωρίς υλικές ζημιές, υπενθυμίζει ότι η φυσική προστασία κρίσιμων υποδομών στον Κόλπο αποτελεί πλέον διαρκή δαπάνη ασφαλείας. Τα κράτη της περιοχής επενδύουν ολοένα και περισσότερο σε συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας, επιτήρησης και κυβερνοασφάλειας, κόστος που ενσωματώνεται μακροπρόθεσμα στο «ασφάλιστρο κινδύνου» της τιμής του πετρελαίου.
Τι σημαίνει η κίνηση του Κατάρ για την περιφερειακή αρχιτεκτονική
Η δημόσια στήριξη προς τη Σαουδική Αραβία δεν είναι απλώς διπλωματική ευγένεια. Αντανακλά την προσπάθεια των κρατών του Κόλπου να αποκτήσουν μεγαλύτερο βαθμό «στρατηγικής αυτονομίας» σε θέματα ασφάλειας, σε μια περίοδο που η αμερικανική παρουσία στην περιοχή αναδιαμορφώνεται και η προσοχή της Ουάσιγκτον μετατοπίζεται προς την Ασία.
Η ενίσχυση της συνεργασίας Ντόχα–Ριάντ μπορεί να επιταχύνει πρωτοβουλίες για κοινά προγράμματα αεράμυνας, ανταλλαγής πληροφοριών και ελέγχου μη επανδρωμένων συστημάτων. Παράλληλα, στέλνει μήνυμα προς Βαγδάτη και περιφερειακές δυνάμεις ότι οι επιθέσεις από ιρακινό έδαφος δεν θα αντιμετωπίζονται ως διμερές ζήτημα, αλλά ως πρόκληση προς ολόκληρο τον Κόλπο.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, κάθε ένδειξη κλιμάκωσης ασφαλείας στον Περσικό Κόλπο λειτουργεί ως υπενθύμιση της δομικής ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από τη Μέση Ανατολή. Βραχυπρόθεσμα, ακόμη και αποτυχημένες επιθέσεις με drones μπορεί να αυξήσουν τη μεταβλητότητα στις τιμές πετρελαίου, επηρεάζοντας το κόστος καυσίμων, μεταφορών και ναυτιλίας. Μακροπρόθεσμα, η Ελλάδα καλείται να επιταχύνει την διαφοροποίηση πηγών προμήθειας (LNG, Ανατολική Μεσόγειος, ΑΠΕ) και να επενδύσει σε υποδομές που μειώνουν την έκθεση σε γεωπολιτικούς κλυδωνισμούς, από τα διυλιστήρια μέχρι τα logistics. Για τον Πειραιά και τον ελληνόκτητο στόλο, η αστάθεια στον Κόλπο σημαίνει υψηλότερο κόστος ασφάλισης, ανάγκη για πιο σύνθετο σχεδιασμό διαδρομών και ενίσχυση της ναυτιλιακής διπλωματίας, ώστε η χώρα να παραμείνει αξιόπιστος κόμβος σε μια ολοένα πιο ρευστή ενεργειακή γεωγραφία.
#Κατάρ #ΣαουδικήΑραβία #drones #ΜέσηΑνατολή #Ενέργεια
