Ο Αλεξάντερ Λουκασένκο χρησιμοποίησε την Ημέρα Νίκης για να καλέσει σε «διάλογο αντί για σύγκρουση», επανατοποθετώντας τη Λευκορωσία ως φωνή σταθερότητας. Πίσω από τη ρητορική μνήμης, διακρίνεται μια προσπάθεια να διασωθεί ο διεθνής ρόλος του Μινσκ στο νέο ψυχροπολεμικό τοπίο.
ΗΠΑ, Ρωσία, Ευρώπη και τώρα Λευκορωσία: η Ημέρα Νίκης στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έχει εξελιχθεί σε πολιτικό καθρέφτη του σημερινού γεωπολιτικού ρήγματος. Ο Αλεξάντερ Λουκασένκο, σταθερός σύμμαχος της Μόσχας και κεντρικός κρίκος στο ρωσικό στρατηγικό βάθος, επέλεξε φέτος να επενδύσει στη γλώσσα του «διαλόγου» και της «ανάπτυξης αντί για καταστροφή», επιχειρώντας να εμφανίσει τη Λευκορωσία ως υπεύθυνο παράγοντα ασφάλειας σε μια Ευρώπη που βρίσκεται σε πολεμική ένταση.
Τι ακριβώς είπε ο Λουκασένκο και σε ποιο ακροατήριο
Στο μήνυμά του για την Ημέρα Νίκης, ο Λουκασένκο κάλεσε τις χώρες «να προστατεύσουν την κληρονομιά» της νίκης κατά του ναζισμού και να «επιλέξουν τον διάλογο αντί της σύγκρουσης». Τόνισε ότι η Λευκορωσία απευθύνει έκκληση προς όλα τα κράτη να επιλέξουν την ανάπτυξη αντί της καταστροφής και να διαφυλάξουν την παγκόσμια ασφάλεια.
Παράλληλα, υπενθύμισε τις θυσίες των μαχητών του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και τη «χρέωση τιμής» προς τους βετεράνους, υπογραμμίζοντας ότι «σήμερα αναγνωρίζουμε ολοένα και περισσότερο την ευθύνη μας για τη διατήρηση της εύθραυστης ασφάλειας του πλανήτη, ώστε να μην επαναληφθούν οι τραγωδίες του παρελθόντος».
Η Ημέρα Νίκης ως εργαλείο νομιμοποίησης εξουσίας
Στη Λευκορωσία, όπως και στη Ρωσία, η μνήμη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου δεν είναι απλώς ιστορική αναφορά· είναι συστατικό στοιχείο της κρατικής αφήγησης. Η επίκληση των θυσιών και της «μεγάλης νίκης» λειτουργεί ως μηχανισμός νομιμοποίησης ενός καθεστώτος που παρουσιάζεται ως εγγυητής της ειρήνης και της σταθερότητας απέναντι σε εξωτερικές απειλές.
Για τον Λουκασένκο, η 9η Μαΐου είναι κάθε χρόνο ευκαιρία να συνδέσει την ιστορική άμυνα της χώρας με τη σημερινή γεωπολιτική του τοποθέτηση δίπλα στη Μόσχα. Η ρητορική περί «εύθραυστης ασφάλειας» και «αποτροπής επανάληψης τραγωδιών» εντάσσεται σε αυτή τη στρατηγική: προβάλλει τη Λευκορωσία ως θύμα και ταυτόχρονα ως φρουρό, αποφεύγοντας όμως κάθε άμεση αναφορά στον πόλεμο στην Ουκρανία και στον ρόλο του Μινσκ ως βάσης υποστήριξης των ρωσικών επιχειρήσεων.
Από τη ρητορική ειρήνης στην πραγματική στρατηγική της Λευκορωσίας
Η έκκληση για διάλογο έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Λευκορωσία έχει βαθιά ενσωματωθεί στο ρωσικό στρατιωτικό και οικονομικό σύστημα. Η παρουσία ρωσικών δυνάμεων και οπλικών συστημάτων στο έδαφός της, καθώς και η στενή ενεργειακή και χρηματοπιστωτική εξάρτηση από τη Μόσχα, περιορίζουν δραστικά τα περιθώρια ανεξάρτητης διπλωματίας.
Έτσι, η ρητορική περί «ανάπτυξης αντί καταστροφής» λειτουργεί περισσότερο ως μήνυμα προς τρίτους –ιδίως προς χώρες του Παγκόσμιου Νότου και μη ευθυγραμμισμένα κράτη– ότι το Μινσκ παραμένει διαθέσιμο ως συνομιλητής και εν δυνάμει γέφυρα. Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι κυρώσεις, οι αποκλεισμοί και οι ανακατατάξεις εφοδιαστικών αλυσίδων αναδιαμορφώνουν την παγκόσμια οικονομία, η Λευκορωσία προσπαθεί να αποφύγει την πλήρη απομόνωση.
Η νέα αναμέτρηση για την ιστορική μνήμη στην Ανατολική Ευρώπη
Η αναφορά στην «κληρονομιά της νίκης» δεν είναι ουδέτερη. Στην Ανατολική Ευρώπη, η μνήμη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έχει μετατραπεί σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης: από τη μία η ρωσο-λευκορωσική ανάγνωση που τονίζει τον ρόλο του Κόκκινου Στρατού και της σοβιετικής θυσίας, από την άλλη οι αφηγήσεις χωρών της Βαλτικής και της Κεντρικής Ευρώπης που συνδέουν την «απελευθέρωση» με την έναρξη δεκαετιών σοβιετικής κυριαρχίας.
Ο Λουκασένκο, επαναβεβαιώνοντας την προσήλωση στην παραδοσιακή σοβιετική αφήγηση, επιχειρεί να κρατήσει τη Λευκορωσία αγκυροβολημένη σε ένα ιστορικό πλαίσιο που δικαιολογεί τη στενή στρατηγική σχέση με τη Ρωσία. Η επίκληση του παρελθόντος, όμως, έρχεται σε σύγκρουση με τη σημερινή πραγματικότητα ενός πολέμου στα δυτικά σύνορα της χώρας και με την αυξανόμενη ανησυχία των γειτόνων της για την ασφάλεια στην περιοχή.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για την ασφάλεια στην Ευρώπη
Αν η Λευκορωσία συνεχίσει να αυτοπαρουσιάζεται ως «εγγυητής ειρήνης» ενώ παραμένει στρατιωτικά στοιχισμένη με τη Ρωσία, η αξιοπιστία των εκκλήσεων για διάλογο θα διαβρώνεται. Αυτό ενισχύει την τάση μόνιμης στρατιωτικοποίησης στα σύνορα ΝΑΤΟ – Λευκορωσίας – Ρωσίας, με χώρες όπως η Πολωνία και οι Βαλτικές Δημοκρατίες να επενδύουν σε μόνιμες υποδομές αποτροπής.
Σε βάθος χρόνου, το αποτέλεσμα είναι η παγίωση ενός νέου σκληρού διαχωριστικού γραμμικού στην Ευρώπη, αντίστοιχου με εκείνον του Ψυχρού Πολέμου, αλλά με πολύ πιο περίπλοκες οικονομικές αλληλεξαρτήσεις. Η Λευκορωσία κινδυνεύει να εγκλωβιστεί ως «μετόπισθεν» μιας ζώνης αντιπαράθεσης, με περιορισμένες δυνατότητες αυτόνομης οικονομικής στρατηγικής και με μόνιμη εξάρτηση από τις ρωσικές ροές ενέργειας και κεφαλαίων.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, το μήνυμα Λουκασένκο υπενθυμίζει ότι η γεωπολιτική αστάθεια στην Ανατολική Ευρώπη δεν έχει μόνο στρατιωτικές αλλά και εμπορικές και ενεργειακές συνέπειες. Η παγίωση ενός νέου ψυχροπολεμικού άξονα Λευκορωσίας–Ρωσίας ωθεί την Ευρωπαϊκή Ένωση σε περαιτέρω διαφοροποίηση εφοδιαστικών αλυσίδων και ενεργειακών πηγών, όπου η Ελλάδα μπορεί να κεφαλαιοποιήσει τον ρόλο της ως πύλη εισόδου φυσικού αερίου, ηλεκτρικής διασύνδεσης και διαμετακομιστικού εμπορίου. Ταυτόχρονα, η μόνιμη ένταση αυξάνει το γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου, άρα και το κόστος χρηματοδότησης για την περιοχή συνολικά· συνεπώς η Αθήνα οφείλει να επενδύσει σε θεσμική σταθερότητα και προβλεψιμότητα, ώστε να διαφοροποιηθεί θετικά σε σχέση με τις πιο ασταθείς αγορές της Ανατολικής Ευρώπης.
#Λευκορωσία #Λουκασένκο #ΗμέραΝίκης #Ρωσία #Γεωπολιτική
