Με αφορμή την Ημέρα της Ευρώπης, ο Εμανουέλ Μακρόν επαναφέρει το αφήγημα μιας «στρατηγικά αυτόνομης» και οικολογικά πρωτοπόρας ηπείρου. Πίσω από τον εορταστικό τόνο, διακρίνεται η αγωνία για τις επερχόμενες ευρωεκλογές και τις ανοιχτές γεωπολιτικές πληγές.
Ο Εμανουέλ Μακρόν αξιοποίησε την Ημέρα της Ευρώπης για να στείλει ένα πολιτικό μήνυμα που ξεπερνά τον εορταστικό χαρακτήρα της επετείου. Με ανάρτησή του στην πλατφόρμα X κάλεσε τους πολίτες να είναι «περήφανοι που είναι Ευρωπαίοι», προβάλλοντας μια Ευρωπαϊκή Ένωση που φιλοδοξεί να γίνει η πιο οικολογική ήπειρος, η πιο απαιτητική σε ζητήματα ψηφιακής ρύθμισης και η πιο φιλόδοξη σε επενδύσεις στην καινοτομία και την τεχνολογία.
Πίσω από τις διακηρύξεις, ο Γάλλος πρόεδρος επιχειρεί να επαναβεβαιώσει το ευρωπαϊκό αφήγημα σε μια περίοδο έντονης αμφισβήτησης, τόσο από εθνικιστικές δυνάμεις στο εσωτερικό των κρατών-μελών όσο και από την κούραση των κοινωνιών απέναντι στις διαδοχικές κρίσεις της τελευταίας δεκαετίας.
Η «οικολογική ήπειρος» και τα όρια της πράσινης μετάβασης
Η αναφορά του Μακρόν στην «πιο οικολογική ήπειρο» δεν είναι τυχαία. Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα της οικονομικής στρατηγικής της ΕΕ, αλλά βρίσκεται πλέον σε φάση αναθεώρησης υπό την πίεση βιομηχανιών και αγροτικού κόσμου, που βλέπουν το κόστος της μετάβασης να υπονομεύει την ανταγωνιστικότητά τους.
Η Γαλλία, με ισχυρό πυρηνικό χαρτοφυλάκιο και φιλοδοξίες στην βιομηχανία υδρογόνου και στις μπαταρίες, επιδιώκει να διαμορφώσει τους κανόνες της πράσινης μετάβασης με τρόπο που να ευνοεί τις δικές της τεχνολογικές και βιομηχανικές επιλογές. Το μήνυμα Μακρόν λειτουργεί έτσι και ως υπενθύμιση ότι η οικολογία, στην ευρωπαϊκή της εκδοχή, είναι ταυτόχρονα πεδίο πολιτικής ταυτότητας και βιομηχανικής στρατηγικής.
Ψηφιακή κυριαρχία και ρυθμιστική ισχύς
Ο Γάλλος πρόεδρος μίλησε για την ήπειρο «που είναι η πιο απαιτητική στα ψηφιακά ζητήματα». Η ΕΕ έχει επενδύσει στη λεγόμενη «ρυθμιστική ισχύ» της, διαμορφώνοντας κανόνες για τις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες, την τεχνητή νοημοσύνη και την προστασία δεδομένων. Ωστόσο, παραμένει εξαρτημένη από αμερικανικές και ασιατικές εταιρείες σε κρίσιμες τεχνολογικές υποδομές.
Εδώ εντοπίζεται μια θεσμική αντίφαση: μια Ένωση που πρωτοστατεί σε κανόνες, αλλά υπολείπεται σε παραγωγική βάση, έρευνα και τεχνολογική κλίμακα. Οι αναφορές Μακρόν σε επενδύσεις στην καινοτομία και την παραγωγή εντός Ευρώπης είναι στην ουσία ένα κάλεσμα για επιτάχυνση της βιομηχανικής πολιτικής, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από τρίτες χώρες.
«Στρατηγικές εξαρτήσεις» και ευρωπαϊκή αυτονομία
Όταν ο Γάλλος πρόεδρος μιλά για «απεξάρτηση από τις στρατηγικές εξαρτήσεις», επαναφέρει στο προσκήνιο τη γαλλική ιδέα της «στρατηγικής αυτονομίας» της Ευρώπης. Ενέργεια, άμυνα, φαρμακευτικά προϊόντα, μικροτσίπ και κρίσιμες πρώτες ύλες αποτελούν σήμερα τους βασικούς τομείς στους οποίους η ΕΕ προσπαθεί να περιορίσει την εξάρτησή της από τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα.
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η ενεργειακή κρίση που ακολούθησε αποκάλυψαν πόσο βαθιά ήταν αυτή η εξάρτηση, ιδίως στο φυσικό αέριο. Η στροφή σε υγροποιημένο φυσικό αέριο και η επιτάχυνση των επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι η άμεση απάντηση, αλλά η μακροπρόθεσμη πρόκληση είναι η δημιουργία μιας ευρωπαϊκής βιομηχανικής βάσης που θα στηρίζει την ενεργειακή και τεχνολογική ασφάλεια.
Ανθεκτικότητα στις κρίσεις ή διαρκής διαχείριση έκτακτης ανάγκης;
Ο Μακρόν υπογράμμισε ότι η Ευρώπη αντέδρασε γρήγορα στην πανδημία, στον πόλεμο στην Ουκρανία και στην «οικονομική αναταραχή». Πράγματι, η δημιουργία του Ταμείου Ανάκαμψης, η κοινή προμήθεια εμβολίων και οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας αποτέλεσαν άνευ προηγουμένου βήματα εμβάθυνσης της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή απάντηση παραμένει σε μεγάλο βαθμό αντιδραστική: κάθε κρίση αντιμετωπίζεται με έκτακτους μηχανισμούς, χωρίς να αποσαφηνίζεται πλήρως ποιοι μόνιμοι θεσμοί θα παραμείνουν την «επόμενη μέρα». Το ερώτημα για τους πολίτες είναι αν η ΕΕ οικοδομεί πράγματι ανθεκτικότητα ή απλώς διαχειρίζεται συνεχώς καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Η πολιτική διάσταση: ευρωεκλογές, άκρα και κεντρώος λόγος
Το κάλεσμα «να είμαστε περήφανοι που είμαστε Ευρωπαίοι» έρχεται σε μια στιγμή όπου τα ευρωσκεπτικιστικά και ακροδεξιά κόμματα ενισχύονται σε πολλές χώρες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας. Ο Μακρόν επιχειρεί να ξαναχτίσει ένα θετικό αφήγημα για την Ευρώπη, σε αντιδιαστολή με τις φωνές που επενδύουν στην απογοήτευση και την κόπωση των κοινωνιών.
Ο κίνδυνος για το κεντρώο, φιλοευρωπαϊκό μπλοκ είναι να περιοριστεί σε έναν λόγο υψηλών αρχών (δημοκρατία, ανθρώπινα δικαιώματα, οικολογία) χωρίς να δίνει πειστικές απαντήσεις στις ανισότητες, στο κόστος ζωής και στην ανασφάλεια της μεσαίας τάξης. Η αναφορά στις «δημοκρατικές και ανθρωπιστικές αξίες» λειτουργεί ως υπενθύμιση της ευρωπαϊκής ταυτότητας, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να ανακόψει τη φθορά εμπιστοσύνης.
Τι σημαίνει η ρητορική Μακρόν για το μέλλον της ΕΕ;
Η παρέμβαση Μακρόν, παρότι σύντομη, κωδικοποιεί τις βασικές προτεραιότητες που θα καθορίσουν την επόμενη φάση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης: πράσινη βιομηχανική πολιτική, ψηφιακή κυριαρχία, στρατηγική αυτονομία και θεσμική ανθεκτικότητα. Το αν η ΕΕ θα μπορέσει να μετατρέψει αυτά τα συνθήματα σε συνεκτικό οικονομικό και θεσμικό σχέδιο θα κριθεί τόσο στις κάλπες όσο και στις διαπραγματεύσεις για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό.
Για χώρες όπως η Γαλλία, η συζήτηση αυτή είναι επίσης εργαλείο εσωτερικής πολιτικής νομιμοποίησης. Η Ευρώπη παρουσιάζεται ως πολλαπλασιαστής ισχύος και ως πεδίο όπου οι εθνικές προτεραιότητες μπορούν να αποκτήσουν ευρύτερο βάρος. Η Γαλλία επιδιώκει να τοποθετηθεί στον πυρήνα αυτής της διαδικασίας, προβάλλοντας ένα όραμα «ισχυρής Ευρώπης» που θα ισορροπεί ανάμεσα στις ΗΠΑ και τις αναδυόμενες δυνάμεις.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, η ρητορική Μακρόν υπέρ μιας πιο αυτόνομης και βιομηχανικά φιλόδοξης Ευρώπης ανοίγει παράθυρα αλλά και κινδύνους. Αν η ΕΕ κινηθεί πράγματι προς μια νέα πράσινη και τεχνολογική βιομηχανική πολιτική, η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει τους ευρωπαϊκούς πόρους για να ενισχύσει τις υποδομές, την ενέργεια και την ψηφιακή της βάση, υπό την προϋπόθεση ότι θα επιταχύνει μεταρρυθμίσεις σε δικαιοσύνη, αδειοδοτήσεις και εκπαίδευση. Παράλληλα, μια πιο «αυτοδύναμη» Ευρώπη σημαίνει αυστηρότερες απαιτήσεις σε δημοσιονομική πειθαρχία και απορρόφηση κονδυλίων, κάτι που θα πιέσει την Αθήνα να περάσει από τη λογική της επιδότησης στη λογική της παραγωγικής αναδιάρθρωσης. Η ελληνική πλευρά οφείλει να τοποθετηθεί ενεργά στη συζήτηση για τη στρατηγική αυτονομία, ώστε να μη βρεθεί απλώς στην περιφέρεια μιας νέας ευρωπαϊκής βιομηχανικής γεωγραφίας.
#Macron #ΕυρωπαϊκήΈνωση #ΗμέραΤηςΕυρώπης #ΠράσινηΜετάβαση #ΣτρατηγικήΑυτονομία
