Η απόφαση του Αντόνιο Γκουτέρες να παραστεί στη Σύνοδο του Οργανισμού Συνεργασίας Σαγκάης στο Μπισκέκ σηματοδοτεί θεσμική αναβάθμιση ενός ευρασιατικού πόλου ισχύος. Για τον ΟΗΕ, είναι δοκιμασία πολυμέρειας σε ένα περιβάλλον εντεινόμενου γεωπολιτικού ανταγωνισμού.
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες αποδέχθηκε την πρόσκληση του προέδρου του Κιργιστάν Σαντίρ Τζαπάροφ να παραστεί στη Σύνοδο Κορυφής του Συμβουλίου Αρχηγών Κρατών του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO), που θα πραγματοποιηθεί στο Μπισκέκ στα τέλη Αυγούστου και αρχές Σεπτεμβρίου. Η κίνηση, που ανακοινώθηκε από το υπουργείο Εξωτερικών του Κιργιστάν, εντάσσει de facto τον SCO στο πεδίο των μεγάλων πολυμερών διεργασιών, με άμεση σημασία για την αρχιτεκτονική ασφάλειας στην Ευρασία.
Τι είναι ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης και γιατί ενδιαφέρει τον ΟΗΕ
Ο SCO ξεκίνησε ως φόρουμ περιφερειακής ασφάλειας με πυρήνα την Κίνα και τη Ρωσία και εξελίχθηκε σε οργανισμό που καλύπτει πλέον μεγάλο τμήμα της ευρασιατικής ηπείρου, με κράτη-μέλη που αντιπροσωπεύουν σημαντικό μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού και του ΑΕΠ. Η ατζέντα του ξεπερνά τα ζητήματα αντιτρομοκρατίας και συνόρων και περιλαμβάνει ενεργειακή συνεργασία, υποδομές, εμπόριο και χρηματοοικονομική διασύνδεση.
Για τον ΟΗΕ, η παρουσία του γενικού γραμματέα σε μια τέτοια σύνοδο λειτουργεί ως γέφυρα με ένα μπλοκ κρατών που αναζητά μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία έναντι των παραδοσιακών δυτικών θεσμών. Η συμμετοχή δεν σημαίνει ταύτιση, αλλά αναγνώριση ότι κρίσιμες αποφάσεις για την ενέργεια, τις πρώτες ύλες και τις περιφερειακές συγκρούσεις λαμβάνονται πλέον και σε αυτή την πλατφόρμα.
Το μήνυμα προς Πεκίνο, Μόσχα και την «παγκόσμια Νότο»
Η απόφαση Γκουτέρες έρχεται σε μια περίοδο όπου η Κίνα ενισχύει την πρωτοβουλία της για τον Δρόμο του Μεταξιού και η Ρωσία επιχειρεί να περιορίσει τις συνέπειες των δυτικών κυρώσεων μέσω εναλλακτικών διαύλων εμπορίου και πληρωμών. Ο SCO λειτουργεί ως θεσμικός χώρος όπου οι δύο δυνάμεις μπορούν να συντονίσουν θέσεις με κράτη της Κεντρικής και Νότιας Ασίας, αλλά και να απευθυνθούν στον ευρύτερο «παγκόσμιο Νότο».
Η παρουσία του ΟΗΕ δίνει σε αυτές τις διεργασίες έναν βαθμό θεσμικής νομιμοποίησης, αλλά ταυτόχρονα επιτρέπει στον Γκουτέρες να θέσει στην ατζέντα ζητήματα που απασχολούν το διεθνές σύστημα: ενεργειακή ασφάλεια, επισιτιστική κρίση, κλιματική μετάβαση και διαχείριση συγκρούσεων. Ουσιαστικά, ο ΟΗΕ επιχειρεί να αποφύγει τη δημιουργία παράλληλων, μη επικοινωνούντων μπλοκ και να διατηρήσει έναν ελάχιστο κοινό τόπο διαλόγου.
Ο ρόλος του Κιργιστάν και η σημασία της Κεντρικής Ασίας
Το Μπισκέκ αξιοποιεί τη φιλοξενία της συνόδου για να ενισχύσει τη διεθνή του ορατότητα και να εδραιώσει τη θέση του ως γέφυρα μεταξύ Κίνας, Ρωσίας και των υπόλοιπων κρατών της Κεντρικής Ασίας. Η συνάντηση Γκουτέρες με τον υπουργό Εξωτερικών του Κιργιστάν Τζενμπέκ Κουλουμπάγεφ στη Νέα Υόρκη, με αντικείμενο την προετοιμασία της επίσκεψης και την εμβάθυνση της συνεργασίας ΟΗΕ–Κιργιστάν, δείχνει ότι η περιοχή αντιμετωπίζεται πλέον ως στρατηγικός κρίκος στην παγκόσμια αλυσίδα ασφάλειας και ενέργειας.
Η Κεντρική Ασία διαθέτει κρίσιμους αγωγούς, ενεργειακά κοιτάσματα και διαδρόμους μεταφορών που μπορούν να ανακατανείμουν ροές εμπορίου και πρώτων υλών μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Η θεσμική εμπλοκή του ΟΗΕ στις διεργασίες του SCO σημαίνει ότι ζητήματα όπως η διαχείριση υδάτινων πόρων, η κλιματική προσαρμογή και η μετανάστευση θα τεθούν σε ένα πλαίσιο που υπερβαίνει τα στενά εθνικά συμφέροντα.
Θεσμική πολυμέρεια ή έμμεση αποδοχή γεωπολιτικής πολυπολικότητας;
Σε επίπεδο διεθνούς τάξης, η συμμετοχή Γκουτέρες στη σύνοδο του SCO αποτελεί ένδειξη ότι ο ΟΗΕ επιχειρεί να διατηρήσει ρόλο «ομπρέλας» πάνω από ένα όλο και πιο πολυπολικό σύστημα. Η κεντρική πρόκληση είναι να συνδυαστεί η θεσμική ουδετερότητα του ΟΗΕ με την πραγματικότητα ενός οργανισμού όπου οι κύριοι παίκτες έχουν συχνά ανταγωνιστικές σχέσεις με τη Δύση.
Η κίνηση αυτή μπορεί να διαβαστεί ως αποδοχή ότι σημαντικό μέρος των συζητήσεων για κυρώσεις, ενεργειακές ροές και τεχνολογική συνεργασία μεταφέρεται εκτός των παραδοσιακών δυτικών θεσμών. Ταυτόχρονα, προσφέρει στον ΟΗΕ ένα κανάλι επικοινωνίας που μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο σε περιόδους κρίσης, όταν άλλοι δίαυλοι είναι μπλοκαρισμένοι.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα και την ευρωπαϊκή περιφέρεια
Για την Ελλάδα, η ενίσχυση του SCO και η εμπλοκή του ΟΗΕ έχουν έμμεσες αλλά ουσιαστικές συνέπειες. Οι ευρασιατικοί διάδρομοι ενέργειας και εμπορίου που συζητούνται σε τέτοια φόρα επηρεάζουν το πώς θα διαμορφωθούν στο μέλλον οι ροές φυσικού αερίου, πετρελαίου και εμπορευμάτων προς την Ευρώπη, καθώς και τον ρόλο της Ανατολικής Μεσογείου ως εναλλακτικής διαδρομής.
Η ελληνική ναυτιλία, που έχει ισχυρή παρουσία στις μεταφορές ενέργειας και πρώτων υλών, παρακολουθεί στενά τις ανακατατάξεις στις διαδρομές και τα ασφαλιστικά κόστη που μπορεί να προκύψουν από νέες ισορροπίες στην Κεντρική Ασία. Παράλληλα, η ευρωπαϊκή συζήτηση για στρατηγική αυτονομία και διαφοροποίηση από την κινεζική και ρωσική επιρροή θα πρέπει να λάβει υπόψη ότι ο SCO εξελίσσεται σε σημαντικό διαμορφωτή κανόνων στην ευρασιατική ενδοχώρα.
Σχόλιο 
: Η παρουσία Γκουτέρες στη σύνοδο του SCO επιβεβαιώνει ότι οι κρίσιμες αποφάσεις για ενέργεια, εμπόριο και ασφάλεια δεν λαμβάνονται πλέον μόνο σε δυτικά φόρα. Για την ελληνική οικονομία, αυτό σημαίνει ότι η στρατηγική τοποθέτηση σε υποδομές, λιμάνια και ναυτιλία πρέπει να σχεδιάζεται με ορίζοντα μιας πολυπολικής παγκόσμιας τάξης, όπου η Κεντρική Ασία και η ευρασιατική ενδοχώρα αποκτούν αυξανόμενο βάρος. Η Ελλάδα, ως κράτος-μέλος της ΕΕ με ισχυρή ναυτιλία, έχει περιθώριο να λειτουργήσει ως θαλάσσιος κόμβος σε μια αρχιτεκτονική ροών που διαμορφώνεται σήμερα και θα επηρεάσει τις επενδυτικές αποφάσεις της επόμενης δεκαετίας.
#ΟΗΕ #Γκουτέρες #SCO #Κιργιστάν #Γεωπολιτική
