Η Μόσχα κατηγορεί τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ότι αποφεύγουν τον θεσμικό διάλογο ασφάλειας στον ΟΑΣΕ. Το μήνυμα εντάσσεται στη ρωσική εκστρατεία για νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Η Ρωσία επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, κατηγορώντας τις ευρωπαϊκές χώρες ότι αγνοούν τις εκκλήσεις της για διάλογο εντός του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ). Ο μόνιμος αντιπρόσωπος της Μόσχας στον ΟΑΣΕ, Ντμίτρι Πολιάνσκι, δήλωσε στο πρακτορείο RIA Novosti ότι η ρωσική πρωτοβουλία για συζήτηση θεμάτων ασφάλειας δεν έχει λάβει ουσιαστική απάντηση από τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Τι καταγγέλλει η Μόσχα στον ΟΑΣΕ
Σύμφωνα με τον Ρώσο διπλωμάτη, η Μόσχα έχει καταθέσει πρόταση για θεσμικό διάλογο πάνω σε ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας στο πλαίσιο του ΟΑΣΕ, χωρίς ανταπόκριση από τα κράτη-μέλη της Ευρώπης. Η ρωσική πλευρά ερμηνεύει τη στάση αυτή ως πολιτική επιλογή αποφυγής άμεσης συζήτησης για την ασφάλεια, σε έναν οργανισμό όπου παραδοσιακά συμμετέχουν τόσο χώρες του ΝΑΤΟ όσο και η Ρωσία.
Οι αναφορές του Πολιάνσκι έρχονται σε συνέχεια δηλώσεων του προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν, ο οποίος έχει ταχθεί υπέρ της δημιουργίας μίας «νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας» στην Ευρώπη και της ενίσχυσης της παγκόσμιας ασφάλειας. Η Μόσχα επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη που επιδιώκει θεσμικό διάλογο, μεταθέτοντας το βάρος της ευθύνης για το αδιέξοδο στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Το πλαίσιο: Από τον ΟΑΣΕ στην αντιπαράθεση Ρωσίας–ΕΕ
Ο ΟΑΣΕ, από την εποχή της Τελικής Πράξης του Ελσίνκι και της Χάρτας των Παρισίων, λειτουργεί ως φόρουμ διαλόγου Ανατολής–Δύσης για ζητήματα ασφάλειας, ελέγχου εξοπλισμών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η κρίση στις σχέσεις Ρωσίας–Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει όμως αποδυναμώσει την αποτελεσματικότητα του οργανισμού, καθώς οι βασικοί παίκτες χρησιμοποιούν πλέον κυρίως διμερή και συμμαχικά κανάλια, όπως το ΝΑΤΟ και η ΕΕ, για τη χάραξη πολιτικής ασφάλειας.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Μόσχα επιδιώκει να αναβαθμίσει τον ΟΑΣΕ ή ένα παρόμοιο πολυμερές σχήμα σε βασικό πυλώνα της «νέας» ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας που προωθεί. Αντίθετα, πολλές ευρωπαϊκές χώρες ευθυγραμμίζονται με την επιλογή ενίσχυσης του ΝΑΤΟ και της κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής ασφάλειας, περιορίζοντας τον ρόλο του ΟΑΣΕ σε περισσότερο τεχνικές αποστολές παρακολούθησης και διαμεσολάβησης.
Στρατηγικά μηνύματα πίσω από τη ρωσική ρητορική
Η ρητορική περί «αγνόησης» των ρωσικών εκκλήσεων για διάλογο στον ΟΑΣΕ εξυπηρετεί πολλαπλούς στόχους. Πρώτον, επιτρέπει στη Μόσχα να προβάλει διεθνώς ότι επιδιώκει θεσμικό διάλογο και όχι αποκλιμάκωση μέσω μονομερών παραχωρήσεων. Δεύτερον, δημιουργεί πίεση σε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που θέλουν να εμφανίζονται ως υποστηρικτές του πολυμερούς συστήματος ασφάλειας, αλλά στην πράξη επενδύουν κυρίως σε συμμαχικά σχήματα.
Τρίτον, η προβολή της ανάγκης για «νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας» επιδιώκει να ανοίξει συζήτηση για αναθεώρηση κανόνων, ισορροπιών και δεσμεύσεων που διαμορφώθηκαν μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ΟΑΣΕ αντιμετωπίζεται από τη ρωσική διπλωματία ως δυνητική πλατφόρμα επαναδιαπραγμάτευσης της ευρωπαϊκής τάξης ασφάλειας, με μεγαλύτερο ρόλο για τη Ρωσία.
Επιπτώσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και τους θεσμούς
Η σταδιακή υποβάθμιση του ΟΑΣΕ ως ενεργού φόρουμ στρατηγικού διαλόγου ενισχύει τον κατακερματισμό της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Όσο οι κρίσιμες αποφάσεις λαμβάνονται σε κλειστές συμμαχίες, τόσο περιορίζονται οι δυνατότητες για διαχείριση κρίσεων με συμμετοχή όλων των εμπλεκομένων, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο παρεξηγήσεων, λανθασμένων υπολογισμών και κλιμάκωσης.
Παράλληλα, η σύγκρουση αφηγήσεων –με τη Ρωσία να δηλώνει ότι ζητά διάλογο και την Ευρώπη να εστιάζει σε αποτροπή και κυρώσεις– δυσχεραίνει τη δημιουργία κοινού εδάφους. Για τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, η συζήτηση για νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας συχνά αντιμετωπίζεται ως απόπειρα αποδυνάμωσης του ΝΑΤΟ και διάσπασης της ενιαίας γραμμής της ΕΕ. Για τη Μόσχα, αποτελεί μέσο να αμφισβητήσει το υπάρχον πλαίσιο, εντός του οποίου θεωρεί ότι έχει περιθωριοποιηθεί.
Σχόλιο 
: Για την Ελλάδα, η υποβάθμιση του ΟΑΣΕ και η μεταφορά του διαλόγου ασφάλειας αποκλειστικά σε ΝΑΤΟ και ΕΕ μειώνει τα περιθώρια πολυμερούς διαμεσολάβησης σε περιφερειακές κρίσεις, από τα Βαλκάνια έως την Ανατολική Μεσόγειο. Η ελληνική διπλωματία, ως χώρα-μέλος τόσο του ΝΑΤΟ όσο και της ΕΕ, έχει συμφέρον να στηρίξει τη διατήρηση λειτουργικών καναλιών στον ΟΑΣΕ, καθώς προσφέρουν πρόσθετα εργαλεία πρόληψης κρίσεων και διαχείρισης εντάσεων με ευρύτερους παίκτες, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας. Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, η παρατεταμένη γεωπολιτική αβεβαιότητα στην ευρωπαϊκή ήπειρο μεταφράζεται σε αυξημένο κόστος ασφάλισης, μεταφορών και χρηματοδότησης, καθιστώντας κρίσιμη την προσεκτική παρακολούθηση κάθε πρωτοβουλίας που αφορά την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.
#Ρωσία #Ευρώπη #ΟΑΣΕ #Ασφάλεια #Διπλωματία
