Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ JD Βανς εκτιμά ότι η ιρανική ηγεσία «θέλει συμφωνία» με την Ουάσινγκτον. Η δήλωση ανοίγει συζήτηση για νέο κύκλο διαπραγματεύσεων σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής ρευστότητας.
Η αποσπασματική αλλά πολιτικά φορτισμένη δήλωση του αντιπροέδρου των ΗΠΑ JD Βανς, ότι «οι Ιρανοί θέλουν να κάνουν συμφωνία», λειτουργεί ως προσεκτικό άνοιγμα παραθύρου διαλόγου με την Τεχεράνη. Παρότι δεν συνοδεύτηκε από λεπτομέρειες, εντάσσεται σε ένα περιβάλλον όπου η Ουάσινγκτον αναζητά τρόπους να περιορίσει τις εστίες έντασης στη Μέση Ανατολή χωρίς να φανεί ότι υποχωρεί στρατηγικά.
Τι μπορεί να σημαίνει «συμφωνία» για Ουάσινγκτον και Τεχεράνη;
Στην αμερικανική πλευρά, «συμφωνία» με το Ιράν παραδοσιακά σημαίνει συνδυασμό περιορισμών στο πυρηνικό πρόγραμμα, έλεγχο στην περιφερειακή επιρροή της Τεχεράνης και προβλέψιμη συμπεριφορά στα στενά του Ορμούζ. Για το ιρανικό καθεστώς, αντίστοιχα, η λέξη παραπέμπει σε σταδιακή άρση κυρώσεων, πρόσβαση σε παγωμένα κεφάλαια και μια ελάχιστη θεσμική αναγνώριση του ρόλου του ως περιφερειακής δύναμης.
Η δήλωση Βανς αφήνει να εννοηθεί ότι η Ουάσινγκτον αξιολογεί πως η ιρανική ηγεσία βρίσκεται υπό επαρκή οικονομική και εσωτερική πίεση ώστε να αναζητά διέξοδο μέσω κάποιας μορφής συνεννόησης. Αν αυτό μεταφραστεί σε οργανωμένο διαπραγματευτικό πλαίσιο, θα πρόκειται ουσιαστικά για απόπειρα επαναφοράς, με νέους όρους, της λογικής του πυρηνικού συμφώνου του 2015, προσαρμοσμένης όμως στις σημερινές ισορροπίες ισχύος.
Ο ρόλος Βανς και η εσωτερική αμερικανική εξίσωση
Ο JD Βανς, ως αντιπρόεδρος μιας κυβέρνησης Τραμπ, κινείται σε ένα πολιτικό περιβάλλον όπου η σκληρή ρητορική κατά του Ιράν παραμένει δημοφιλής σε σημαντικό τμήμα της βάσης των Ρεπουμπλικάνων. Η επιλογή του να μιλήσει δημόσια για «διάθεση συμφωνίας» από την ιρανική πλευρά δείχνει προσπάθεια να δοκιμαστούν τα όρια ενός πιο πραγματιστικού λόγου, χωρίς να εγκαταλειφθεί η γραμμή πίεσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, η φράση του λειτουργεί περισσότερο ως δοκιμαστικός παλμός προς πολλαπλά ακροατήρια: προς τους συμμάχους στην Ευρώπη που ζητούν σταθεροποίηση της περιοχής, προς το Κογκρέσο που θα κληθεί να εγκρίνει οποιαδήποτε ουσιαστική άρση κυρώσεων, αλλά και προς την ίδια την Τεχεράνη, ως σήμα ότι η πόρτα των διαύλων επικοινωνίας δεν είναι κλειστή.
Ενεργειακές αγορές και ναυτιλία: ο σιωπηρός παράγοντας πίεσης
Οποιαδήποτε προοπτική συμφωνίας ΗΠΑ–Ιράν έχει άμεση αντανάκλαση στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Η πιθανότητα σταδιακής επανένταξης του ιρανικού πετρελαίου στο διεθνές εμπόριο, υπό πιο προβλέψιμο καθεστώς, μπορεί να λειτουργήσει αποσυμπιεστικά στις τιμές, περιορίζοντας τα ασφάλιστρα κινδύνου που ενσωματώνονται λόγω της αστάθειας στον Περσικό Κόλπο.
Για τη ναυτιλία, ο κίνδυνος περιστατικών στα στενά του Ορμούζ –είτε μέσω κρατικών ενεργειών είτε μέσω δράσης παραστρατιωτικών σχηματισμών– αποτελεί σταθερή πηγή κόστους και αβεβαιότητας. Ενδεχόμενη θεσμοθέτηση στοιχειώδους κανόνα παιχνιδιού ΗΠΑ–Ιράν θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο αιφνίδιων επεισοδίων, άρα και τις ασφάλιστρα πολέμου, μεσοπρόθεσμα.
Ποια είναι η στρατηγική διακύβευση για τη Μέση Ανατολή;
Η ιδέα μιας νέας συμφωνίας δεν αφορά μόνο τις διμερείς σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν, αλλά την αρχιτεκτονική ασφάλειας σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Κάθε κίνηση προσέγγισης με την Τεχεράνη επηρεάζει τη στάση του Ισραήλ, των χωρών του Κόλπου και της Τουρκίας, οι οποίες επανατοποθετούνται ανάλογα με το πόσο αισθάνονται ότι περιορίζεται ή ενισχύεται ο ρόλος τους.
Η Ουάσινγκτον επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο αντίρροπες ανάγκες: να αποφύγει μια γενικευμένη ανάφλεξη που θα απορροφήσει πόρους και πολιτικό κεφάλαιο, και ταυτόχρονα να μην επιτρέψει στο Ιράν να κεφαλαιοποιήσει την επιρροή του σε Συρία, Λίβανο, Υεμένη και Ιράκ χωρίς ανταλλάγματα. Σε αυτό το πλαίσιο, η ρητορική περί «συμφωνίας» μπορεί να λειτουργήσει και ως εργαλείο πίεσης, εφόσον συνοδευτεί από στοχευμένες κυρώσεις και περιφερειακές συμμαχίες.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, οποιαδήποτε αποκλιμάκωση ΗΠΑ–Ιράν έχει διπλή σημασία: πρώτον, μειώνει τον κίνδυνο ενεργειακών αναταράξεων που μεταφράζονται σε αυξημένο κόστος καυσίμων για επιχειρήσεις και νοικοκυριά· δεύτερον, βελτιώνει το περιβάλλον για την ελληνόκτητη ναυτιλία που δραστηριοποιείται έντονα στις μεταφορές πετρελαίου και προϊόντων του. Μακροπρόθεσμα, μια πιο σταθερή Μέση Ανατολή διευκολύνει τον σχεδιασμό ελληνικών επενδύσεων σε υποδομές ενέργειας και logistics, ενισχύοντας τον ρόλο της χώρας ως διαμετακομιστικού κόμβου μεταξύ Ανατολικής Μεσογείου, Βαλκανίων και Κεντρικής Ευρώπης.
#ΗΠΑ #Iran #Vance #Ενέργεια #ΜέσηΑνατολή
